Metallurgiya va metallga ishlov berish zavodi auditi: metallolom, yarim tayyor mahsulot va energiya xarajatlari

Metallolom va xomashyo: ogʻirlik va holatni tasdiqlash

Metallolom ogʻirligi boʻyicha qabul qilinadi, ogʻirlik esa zaxira miqdori, xarajatlar va yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblar bogʻliq boʻlgan asosiy koʻrsatkichdir. Xatarlar odatiy: ifloslik va namlik sababli oshirilgan ogʻirlik, tortish dalolatnomasisiz qabul qilish, tarozi xonasi va buxgalteriya oʻrtasidagi farq, markalar boʻyicha qayta saralash.

ISA 501 xalqaro standarti zaxiralar muhim boʻlsa, ularning mavjudligi va holati haqida yetarli va mos audit dalillarini olishni talab qiladi. Asosiy usul — inventarizatsiyada ishtirok etish (ISA 501, 4-band). Metallolom uchun bu: tarozi jihozlarining ishlashini kuzatish, uyum va shtabellarni koʻrish, tanlab qayta sanash va tortishni anglatadi.

• tortish dalolatnomalari va tarozi jurnali, yetkazib beruvchi hujjatlari bilan solishtirish;
• tarozilarni tekshirish bayonnomalari va kalibrlash belgilari;
• ogʻirlikdan chegirma qilinadigan ifloslik va namlik dalolatnomalari;
• metallolomni marka va sinflar boʻyicha taqsimlash, hisobdagi qoldiqlarga mosligi;
• metall buyurtmachiga tegishli boʻlsa, davalcha xomashyo boʻyicha hujjatlar.

Inventarizatsiya va auditorning ishtiroki

Standart auditor inventarizatsiyada aynan nima qilishini tasvirlaydi: rahbariyatning sanash boʻyicha yoʻriqnomalarini baholaydi, oʻtkazilishini kuzatadi, zaxiralarni koʻzdan kechiradi va nazorat qayta sanashlarini bajaradi (ISA 501, 4-band). Izohlovchi qoidalar qoʻshimcha qiladi: rahbariyat odatda jismoniy sanashni kamida yilda bir marta tashkil etadi (ISA 501, A1-band).

Metall uchun inventarizatsiya murakkab: quymalar shtabellari, sim oʻramlari, rulonlar, shixta uyumlari. Sana, uchastkalar va oʻlchash usulini — tortish, zichlik boʻyicha oʻlchash, donalab sanash — auditor bilan oldindan kelishib oling. Agar sanash hisobot sanasida oʻtkazilmasa, sanash sanasi bilan balans sanasi oraligʻidagi harakat boʻyicha qoʻshimcha protseduralar kerak boʻladi.

Tugallanmagan ishlab chiqarish va yarim tayyor mahsulot

Metallurgiya sikli koʻp bosqichli: shixta, eritish, quyish, prokat, ishlov berish. Bosqichlar oraligʻida zagotovkalar, quymalar, yarim tayyor mahsulot qoladi. Asosiy savol — ularni qanday baholash. IAS 2 boʻyicha zaxiralar tannarx va sof sotuv qiymatidan eng pastiga baholanadi (IAS 2, 9-band). Agar bozorda metall narxi partiya tannarxidan pastga tushsa, qiymatni kamaytirish kerak.

Alohida xatar — yoʻldosh mahsulot. Eritishda bir vaqtda bir necha mahsulot chiqsa, har bir mahsulot boʻyicha ajratib boʻlmaydigan qayta ishlash xarajatlari ular oʻrtasida oqilona va izchil asosda taqsimlanadi, masalan nisbiy sotuv qiymati boʻyicha (IAS 2, 14-band). Taqsimlash bazasini asossiz oʻzgartirish tannarx va foydani buzadi.

Yana bir masala — yoʻqotishlar. Materiallar, mehnat va boshqa ishlab chiqarish xarajatlarining meʼyordan ortiq sarfi zaxiralar tannarxiga kiritilmaydi va davr xarajatlariga olinadi (IAS 2, 16(a)-band). Amalda meʼyordan ortiq «kuyish» va brak tez-tez tugallanmagan ishlab chiqarish qoldiqlari qiymati ichida qolib ketadi. Auditor yaroqli chiqimning amaldagi qiymatini texnologik meʼyor bilan solishtiradi va farqlarni tushuntirishni soʻraydi.

Energiya xarajatlari: mahsulotlar oʻrtasida taqsimlash

Elektr energiyasi, gaz va texnologik suv — eng yirik xarajat moddalaridan biri. Xatar umumiy hisoblagichlarning sexlar, bosqichlar va mahsulot turlari boʻyicha qanday taqsimlanishida. Doimiy ustama xarajatlar ishlab chiqarish quvvatlarining meʼyoriy quvvatiga asoslanib taqsimlanadi (IAS 2, 13-band); ishsiz turib qolganda yuklama mahsulot birligiga xarajatni oshirmasligi kerak.

Meʼyoriy (standart) xarajatlar qoʻllanilsa, ular haqiqiy xarajatlarga yaqin boʻlishi va muntazam qayta koʻrib chiqilishi kerak (IAS 2, 21-band). Energiya sigʻimi yuqori ishlab chiqarish uchun bu: tariflar, pechlar ish rejimi va yuklama oʻzgarganda sarf meʼyorlari qayta koʻrib chiqilishini bildiradi.

• hisob sxemasi: asosiy va sexlar hamda agregatlar boʻyicha qoʻshimcha hisoblagichlar;
• umumiy xarajatlarni taqsimlash usuli va uning davrlar boʻyicha oʻzgarmasligi;
• meʼyoriy quvvat hisob-kitobi va ishsiz turib qolishni hisobga olish;
• mahsulot chiqimini bir tonnaga energiya sarfi bilan solishtirish;
• meʼyordan ortiq sarfni davr xarajatlarida aks ettirish.

Yirik agregatlar asosiy vosita sifatida

Pechlar, konverterlar, prokat stanlari va quyish liniyalari xizmat muddati har xil boʻlgan qismlardan iborat. IAS 16 boʻyicha asosiy vosita obyektining umumiy qiymatiga nisbatan sezilarli qiymatga ega har bir qismi alohida amortizatsiya qilinadi (IAS 16, 43-band). Agar butun pech yagona muddat bilan amortizatsiya qilinsa, futerovkani esa qisqa vaqtda almashtirish kerak boʻlsa, amortizatsiya notoʻgʻri boʻladi.

Ehtiyot qismlar, zaxira va xizmat koʻrsatish jihozlari asosiy vosita taʼrifiga mos kelsa, asosiy vosita sifatida tan olinadi, aks holda ular zaxiralar hisoblanadi (IAS 16, 8-band). Zavod uchun bu muhim savol: prokat stani uchun yirik ehtiyot qismlar ham BHM, ham zaxira boʻlishi mumkin, qaror esa balans va amortizatsiyaga taʼsir qiladi.

Kapital taʼmirlarni hisobga olishni ham tekshiring: tan olish mezonlariga javob beradigan taʼmir xarajatlari qiymatni oshiradi, almashtirilgan qismning qoldiq qiymati esa hisobdan chiqariladi.

Tekshiruvga nimalarni tayyorlash kerak

Audit kechikishsiz oʻtishi uchun hujjatlar toʻplamini oldindan yigʻing va yuqorida aytilgan qoidalarni hisob siyosatida mustahkamlang.

• zaxiralarni baholash va xarajatlarni taqsimlashni tasvirlovchi hisob siyosati;
• chiqim va sarfning texnologik meʼyorlari, kuyish va brakni hisobdan chiqarish dalolatnomalari;
• tarozi xonasi maʼlumotlari va inventarizatsiya roʻyxatlari;
• asosiy vositalar reyestri: qismlarga ajratilgan, foydali xizmat muddatlari bilan;
• asosiy mahsulot turlari boʻyicha hisobot sanasidagi sof sotuv qiymati hisob-kitoblari.