Media kompaniya va nashriyot auditi: kontent huquqlari va reklama tushumi

Kontent huquqlari: nimani kapitallashtirish mumkin

Filmlar, dasturlar, asarlar va maʼlumotlar bazalariga boʻlgan litsenziyalar nomoddiy aktiv boʻlishi mumkin. 7-son BHMS ga koʻra aktiv, jumladan, moddiy-ashyoviy shaklga ega boʻlmasa, 12 oydan ortiq muddat foydalanilsa va sotib olishda bir birlik uchun kamida ellik baravar bazaviy hisoblash miqdoriga teng boʻlsa nomoddiy aktiv sifatida tan olinadi; tashkilot rahbari hisobga olish uchun pastroq chegara belgilashga haqli. Mezonlarga mos kelmaydigan harajatlar hisobot davri harajatlariga olinadi.

MHXS da alohida ehtiyotkor yondashuv bor: IAS 38 ga muvofiq kompaniya ichida yaratilgan brendlar, nashr nomlari va shunga oʻxshash obyektlar nomoddiy aktiv sifatida tan olinmaydi. Auditor yangi jurnal yoki kanalni ishga tushirish harajatlaridan «aktiv chizib qoʻyilmaganini» tekshiradi.

• huquqlarni sotib olish shartnomasi: hudud, muddat, mutlaqlik, litsenziar va uning huquqlarini tasdiqlovchi hujjat;
• boshlangʻich qiymat va foydali xizmat muddati hisob-kitobi, amortizatsiya jadvali;
• tan olish chegarasi belgilangan hisob siyosati;
• qadrsizlanish belgilari: yopilgan loyiha, efirdan olingan turkum, dolzarbligini yoʻqotgan katalog.

Reklama tushumi: agent yoki prinsipal

Kompaniya reklamani oʻz nomidan sotsa va joylashtirish uchun reklama beruvchi oldida javob bersa, tushum butun summa hisoblanadi. U faqat vositachi boʻlsa, 2-son BHMS ga koʻra vositachining yalpi tushumlari asosiy xoʻjalik faoliyatidan daromad hisoblanmaydi, daromad sifatida vositachilik mukofoti tan olinadi. Bu yerdagi xato tushum va aylanmani birdan oshirib yuboradi, demak, soliqlarga hamda banklar va investorlar uchun koʻrsatkichlarga taʼsir qiladi.

Auditor media-rejalar, bajarilgan ishlar dalolatnomalari, efir maʼlumotnomalari yoki koʻrsatuvlar maʼlumotlari va agentliklar bilan shartnomalarni solishtiradi. Agentlik komissiyalari va hajm uchun chegirmalarga alohida eʼtibor beriladi: ular koʻpincha aylanmada shartnomaga mos kelmaydigan tarzda aks ettiriladi.

Barter: reklama tovar va xizmatlarga ayirboshlanganda

OAV uchun barter odatiy amaliyot: efir yoki gazeta sahifasi mebel, safarlar yoki uskunalarga ayirboshlanadi. 2-son BHMS ga koʻra boshqa tovar yoki xizmatlarga ayirboshlash (barter) daromad keltiradigan bitim hisoblanadi, qiymati teng yoki oʻxshash tovarga ayirboshlash esa daromad keltirmaydi. Olingan narsa qiymatini joriy narxlarda baholab boʻlmasa, daromad joʻnatilgan tovar yoki xizmatlar qiymati boʻyicha, oʻtkazilgan pul mablagʻlariga tuzatilgan holda baholanadi.

MHXS da reklama xizmatlari bilan bogʻliq barter uchun SIC-31 izohi mavjud. Auditor ayirboshlashning ikkala tomoni boʻyicha dalolatnomalarni soʻraydi va olingan narsa qiymati uydirma emas, narxlar bilan tasdiqlanganini tekshiradi.

Tiraj, qaytarilishlar va distribyutsiya

Nashriyot tirajni savdo tarmoqlari va distribyutorlarga joʻnatadi. 2-son BHMS ga koʻra tovarlarni sotishdan daromad egalik qilishning xatar va afzalliklarining katta qismi xaridorga oʻtganda tan olinadi. Shu sababli auditorning asosiy savoli: tiraj qaytarish huquqi bilan realizatsiyaga berilganmi yoki shartsiz sotilganmi. Qaytarish shartnomada nazarda tutilgan boʻlsa, sotuv tasdiqlanguncha joʻnatishni toʻliq tushum deb boʻlmaydi, qaytarilgan nusxalar esa yuk xatlari va qoldiqlarni qayta sanash bilan tasdiqlanishi kerak.

Alohida xavf — umidsiz summalar. 2-son BHMS aniq ajratadi: ilgari daromadga kiritilgan summani undirib boʻlmasa, u daromad miqdorini oʻzgartirish sifatida emas, harajat sifatida aks ettiriladi. Auditor kompaniya distribyutorlarning muammoli debitorlik qarzini sof tushum ortiga yashirmayotganini koʻradi.

Obunalar, avanslar va royalti

Jurnalga obuna, arxivga pullik kirish yoki onlayn kinoteatr oldindan toʻlanadi, xizmat esa bosqichma-bosqich koʻrsatiladi. 2-son BHMS xizmatlar boʻyicha daromadni bitimning bajarilish bosqichiga qarab tan olishni, sotish narxiga kiritilgan keyingi xizmat qiymatini esa xizmat koʻrsatilgan davrga qoldirishni talab qiladi. Xuddi shunday, mualliflar va huquq egalariga royalti shartnoma shartlariga muvofiq hisoblash usuli asosida tan olinadi.

Kompaniya MHXS boʻyicha hisobot tuzsa, yoʻl-yoʻriq — IFRS 15 ning besh qadamli modeli; alohida majburiyatlar ajratilganmi, masalan, obuna va sovgʻa kirish, tekshiriladi. BHMS va MHXS oʻrtasidagi farqlar transformatsiya jadvalida hujjatlashtiriladi.

Tipik xatolar va ularni qanday oldini olish

• muallif va litsenziya toʻlovlari litsenziya muddati hisobga olinmasdan darhol harajatga chiqarilgan, aslida huquqlar bir necha yil amal qiladi;
• barter reklama joriy narxlarda baholanmagan yoki tushumda umuman aks ettirilmagan;
• reklama boʻyicha vositachilik operatsiyalari yalpi summada aks ettirilgan;
• realizatsiyadagi tiraj qaytarilishlar uchun zaxirasiz tushum sifatida koʻrsatilgan;
• xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi efir yoki koʻrsatuv dalolatnomalari yoʻq.

Auditga qanday tayyorlanish kerak

Kontent va reklama shartnomalari reyestrini, agentliklar va distribyutorlar bilan solishtirma dalolatnomalarni, hisob siyosatini va huquqlar amortizatsiyasi hisob-kitoblarini yigʻing. Bu hujjatlar qancha erta tayyor boʻlsa, auditor soʻrovlardan xulosalarga shuncha tez oʻtadi va yakuniy hisobotdagi tuzatishlar shuncha kam boʻladi.