Majburiy auditni kim oʻtkazishi mumkin: auditorlik tashkiloti talablari

Auditor va auditorlik tashkiloti — turli subyektlar

Sertifikat shaxsning malakasini tasdiqlaydi va unga auditorlik tashkiloti tarkibida auditorlik xizmatlarini koʻrsatish huquqini beradi. Qonun tashkilotdan tashqarida mustaqil auditorlik amaliyotini nazarda tutmaydi: auditor mehnat shartnomasi yoki fuqarolik-huquqiy xarakterdagi shartnoma asosida ishlaydi va bir vaqtning oʻzida faqat bitta auditorlik tashkiloti tarkibida boʻlishi mumkin.

Auditor yordamchisi — sertifikatsiz xodim. U auditor topshirigʻiga koʻra tekshiruvda qatnashishi mumkin, ammo auditorlik xulosasiga va tekshiruvga oid boshqa hujjatlarga imzo qoʻyish huquqiga ega emas.

Auditorlik tashkilotiga qoʻyiladigan talablar

Tashkiliy-huquqiy shakl qonun hujjatlarida nazarda tutilgan istalgan shakl boʻlishi mumkin, faqat aksiyadorlik jamiyatidan tashqari. Biroq toʻrtta majburiy shart bajarilishi lozim:

• asosiy ish joyi shu tashkilot boʻlgan kamida toʻrtta shtatdagi auditor;
• ustav kapitali tashkilot oʻz faoliyatida bevosita foydalanadigan mol-mulk, shu jumladan pul mablagʻlaridan shakllantiriladi;
• auditorlarga (auditorga) tegishli ustav kapitali ulushi kamida 51 foiz (xorijiy auditorlik tashkilotining filiali yoki shoʻba jamiyati bundan mustasno);
• rahbar — faqat asosiy ish joyi shu tashkilot boʻlgan auditor.

Qonun ijrochidan yana nimalarni talab qiladi

Tuzilmadan tashqari, auditorlik tashkilotiga doimiy majburiyatlar yuklangan. Buyurtmachi uchun shartnoma imzolashdan oldin tekshirish mumkin boʻlganlari eng muhim:

• faqat auditorlik tashkilotining javobgarligi sugʻurtalangani toʻgʻrisida polis mavjud boʻlgandagina ishlash;
• buyurtmachi talabiga koʻra auditorlarning sertifikatlari va sugʻurta polisini koʻrsatish;
• auditorlarning malakasini yilda bir marta oshirishni taʼminlash;
• oʻz veb-saytini yuritish va uni dolzarb holda saqlash;
• oʻtkazilgan majburiy tekshiruvlar haqidagi maʼlumotni auditorlik xulosasi bilan birga saytda (yoki auditorlarning respublika jamoat birlashmalari saytlarida) joylashtirish;
• auditorlik xulosalari nusxalarini kamida besh yil saqlash.

Aynan majburiy audit uchun qoʻshimcha shartlar

Majburiy tekshiruvga asosiy talablarga rasman mos keladigan har bir tashkilot qoʻyilmaydi. Yana ikki shart kerak: shtatda uzluksiz ish staji kamida uch yil ketma-ket boʻlgan yoki xalqaro buxgalter sertifikatiga ega kamida ikkita auditor boʻlishi hamda tashkilotning ish sifati ustidan tashqi nazorat natijalariga koʻra auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilmagan boʻlishi.

Banklar uchun alohida qoida bor: shtatda banklarni tekshirish huquqi uchun malaka sertifikatiga ega kamida ikkita auditor boʻlishi kerak.

Kim sizning auditoringiz boʻla olmaydi

Ijrochi mustaqil boʻlmasa, qonun tekshiruvni taqiqlaydi. Asoslar orasida: tekshiriladigan davrda sizga qonunning 33-moddasida belgilangan hamroh xizmatlar koʻrsatilgani, manfaatlar toʻqnashuvi, auditorlik tashkiloti yoki auditorlarning sizning kapitalingizda ishtirok etishi, shuningdek sizning taʼsischingiz yoki rahbaringiz shu auditorlik tashkilotida ishlashi bor. Bundan tashqari, bir xoʻjalik yurituvchi subyekt ketma-ket yetti yildan ortiq tekshirilishi mumkin emas: almashtirishni oldindan rejalashtiring.

Shartnomadan oldin ijrochini qanday tekshirish kerak

Tashkilot faoliyat yuritish huquqini u haqidagi maʼlumotlar Auditorlik tashkilotlari reyestriga kiritilgan sanadan boshlab oladi, reyestrdagi maʼlumotlar esa ochiq. Tartib quyidagicha:

• tashkilotni reyestrdan toping: unda STIR, rahbar, auditorlar, ularning sertifikat raqamlari va sanalari koʻrsatilgan;
• shtatda kamida toʻrtta auditor borligiga va rahbar auditor ekaniga ishonch hosil qiling;
• tekshiruvchilarning sertifikatlari va javobgarlik sugʻurta polisini soʻrang;
• mustaqillikka toʻsiqlar yoʻqligini tekshiring: tekshiriladigan davrda sizga hamroh xizmatlar, umumiy taʼsischilar, ketma-ket tekshiruv muddati;
• tashkilot saytini ochib, undan oʻtkazilgan majburiy tekshiruvlar boʻlimini toping.

Majburiy audit kimga kerak va qanday muddatlarda

Majburiy yillik tekshiruvga, xususan, aksiyadorlik jamiyatlari, banklar va boshqa kredit tashkilotlari, sugʻurta tashkilotlari, birjalar hamda ustav kapitalida davlat ulushi boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar toʻgʻri keladi. Tijorat tashkilotlari hisobot yili yakunlariga koʻra uch shartdan ikkitasini bir vaqtda bajarsa, majburiy auditga tushadi: aktivlar, tushum va xodimlar soni qonunning 35-moddasida belgilangan chegaralardan yuqori boʻlishi. Kompaniyaning oʻzi tekshiruv buyurtmachisi hisoblanadi, shuning uchun yaroqli ijrochini tanlash uchun ham u javob beradi.

Amaliy xulosa: shartnomani oldindan — yil boshida yoki hisobot sanasidan keyin darhol tuzgan maʼqul. Ijrochini tekshirish, ish rejasini kelishish va xulosa olish uchun vaqt 15 iyungacha yetishi kerak.

Buyurtmachining odatiy xatolari va xavflari

Asosiy xato — «sertifikatli» jismoniy shaxs bilan yoki Reyestrga kiritilmagan kompaniya bilan shartnoma tuzish. Bunday xulosa majburiyat bajarilganini tasdiqlamaydi: majburiy auditdan bosh tortish deb hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyuniga qadar yillik moliyaviy hisobot auditi oʻtkazilmagani va auditorlik xulosasi yoʻqligi tan olinadi. Auditorlik xulosasining nusxasi tekshiruvdan keyin oʻn besh kun ichida, ammo 15 iyundan kechiktirmay soliq organlariga topshirilishi kerak. Mansabdor shaxsga maʼmuriy jarima nazarda tutilgan, maʼmuriy jazodan keyin yil tugaguncha tekshiruv oʻtkazilmasa — tashkilotning oʻziga nisbatan ham jarima. Jarimani toʻlash tekshiruv oʻtkazish majburiyatidan ozod etmaydi.