Kinoteatr va koʻngilochar markaz auditi: chiptalar, kassa va ijara

Tushum qayerdan keladi va nimani nima bilan solishtirish kerak

Birinchi qadam — oqimlar xaritasi. Mijoz toʻlaydigan barcha nuqtalarni yozib chiqing: kinoteatr kassasi, oʻyin zonasi kassasi, terminallar, sayt va ilovadagi savdo, agregatorlar orqali chiptalar, korporativ buyurtmalar va zal ijarasi. Har bir oqim uchun uni qaysi tizim qayd etishini va hisobda qaysi hujjatda aks etishini aniqlang.

Audit tekshiruvi tamoyili — baholangan xatarlarga qarab tartiblarni tanlash. Xalqaro ISA 330 standarti baholangan xatarlardan qatʼi nazar, auditor har bir muhim operatsiyalar sinfi, schyot qoldigʻi va ochib berish boʻyicha batafsil tartiblarni bajarishini talab qiladi. Ommaviy tushum uchun bu shuni anglatadi: nazorat tizimi yaxshi boʻlsa ham, yakunlarni birlamchi maʼlumotlar bilan solishtirish shart.

• seanslar va zallar boʻyicha chipta tizimi hisobotlari;
• kassa apparatlarining fiskal maʼlumotlari va smena yakunlari;
• ekvayring reyestrlari va sayt orqali toʻlovlar;
• agregatorlar hisobotlari va komissiya shartnomalari;
• bank koʻchirmalari va kassa kitobi;
• buxgalteriya hisobidagi tushum va kelgusi davr daromadlari schyotlari boʻyicha maʼlumotlar.

Kassa, fiskal belgilar va birlamchi hujjatlar

Tomosha sohasining asosiy xatari — sotilgan chiptalar va urilgan cheklar oʻrtasidagi farq. Maʼmuriyat va soliq organlari bunga turli tomondan qaraydi, ammo auditor uchun bu bitta savol: tushum hisobining toʻliqligi. Javobgarlik bu yerda toʻgʻridan-toʻgʻri: Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeks fiskal belgilarni aks ettirish tartibini va soliq organlarining axborot tizimlari bilan integratsiyani taʼminlash tartibini buzganlik uchun mansabdor shaxslarga bazaviy hisoblash miqdorining yuz baravari miqdorida jarima nazarda tutadi (MJTK 175-moddasi).

Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun xoʻjalik operatsiyalari majburiy rekvizitlarga ega birlamchi hujjatlar bilan tasdiqlanishini talab qiladi: subyekt nomi, hujjat nomi va raqami, tuzilgan sana va joy, operatsiya mazmuni va oʻlchovi, masʼul shaxslar imzolari. Shuning uchun tekshiruvga cheklar bilan birga kassirlar hisobotlari, qaytarish dalolatnomalari, chipta blankalarini hisobdan chiqarish dalolatnomalari va smena jurnallari ham kiradi.

Auditor nimaga qaraydi: tizim boʻyicha sotilgan chiptalar soni smena davomidagi cheklar soniga mos keladimi; chiptalarni qaytarish va almashtirish qanday rasmiylashtiriladi; chipta tizimida sotuvni kim va qaysi asosda bekor qilishi mumkin; naqd tushum qanday inkassatsiya qilinadi va kassa kitobiga mos keladimi.

Onlayn savdo, agregatorlar va «agent yoki prinsipal» masalasi

Chiptalar uchinchi tomon xizmati orqali sotilsa, tushum kimga tegishli ekanini va kim nima olishini tushunish kerak. MHXS (IFRS) 15 standarti prinsipal va agentni farqlaydi: tashkilotning majburiyati tovar yoki xizmatni boshqa tomon tomonidan taqdim etilishini tashkil qilish boʻlsa, u agent hisoblanadi. Kinoteatr uchun bu ikki yoʻnalishda muhim: u oʻzi boshqa tashkilotchilarning tadbir chiptalarini sotganda (bunda tushum faqat komissiya boʻlishi mumkin) va agregator u sotgan har bir chipta uchun komissiya olganda.

Uch narsa tekshiriladi: shartnomada chipta narxi va xaridordan pulni kim olishi haqida nima yozilgan; agregator mablagʻlarni qanday va qaysi muddatlarda oʻtkazadi; agregator komissiyasi xarajatlarda qanday aks ettirilgan. Odatiy xato — shartnomaviy asossiz «netto» tushum tan olish yoki aksincha, tadbir tashkilotchisiga tegishli summalarni tushumga kiritish.

Abonementlar, sovgʻa kartalari va foydalanilmagan huquqlar

Koʻngilochar markazlar abonementlar, oʻyin avtomatlari kartalari, sovgʻa sertifikatlari va tashrif paketlarini sotadi. Milliy BHMS 2-son aniq belgilaydi: xaridorlardan olingan boʻnaklar qiymati daromad sifatida tan olinmaydi (21-band). Tabiatiga koʻra kelishilgan davr davomida koʻrsatiladigan xizmatlar koʻrsatilishi bilan tan olinadi (8-band). Demak, mijoz xizmatdan foydalanmaguncha summa tushum emas, unga nisbatan majburiyatdir.

MHXS boʻyicha hisobot yuritadigan kompaniyalar uchun mijozning foydalanilmagan huquqlari haqida alohida qoida bor: oldindan toʻlov mijozga kelajakda xizmat olish huquqini beradi, ammo mijoz barcha huquqlardan foydalanmasligi mumkin — bunday foydalanilmagan huquqlar breakage deb ataladi (IFRS 15). Karta qoldiqlari va amal qilish muddatlari boʻyicha qoldiqlarni qanday hisobdan chiqarish hisob siyosatida mustahkamlanadi, auditor esa siyosat mavjudligini, izchil qoʻllanishini va ommaviy oferta hamda markaz qoidalariga mos kelishini tekshiradi.

Tekshiruv reyestr boʻyicha oʻtkaziladi: hisobot sanasidagi karta va abonementlar qoldigʻi balans bilan solishtiriladi, hisobot sanasidan oldingi va keyingi savdolar tanlanmasi esa davrlarga toʻgʻri bogʻlanganligi jihatidan tekshiriladi.

Royalti va prokatchilarga toʻlovlar

Kinoteatr prokatchilarga filmlarni koʻrsatish huquqi uchun toʻlaydi — koʻpincha yigʻimning foizi shaklida. Soliq kodeksi nomoddiy aktivdan foydalanish yoki foydalanish huquqi uchun toʻlovlarni, jumladan audiovizual asarlarga mualliflik huquqlarini royalti deb hisoblaydi (44-modda). Shuning uchun xorijiy huquq egalariga toʻlovlar alohida tekshiruvni talab qiladi: yuridik shaxslar soliq agenti hisoblanadi va soliqlarni toʻgʻri hamda oʻz vaqtida hisoblab, ushlab qolib, byudjetga oʻtkazishi shart (23-modda).

Manbada soliq miqdori daromad turiga va xalqaro shartnomaga bogʻliq. Jadvalda nomi koʻrsatilmagan norezident «boshqa daromadlari» uchun stavka 20 foiz (353-modda), biroq royalti toʻlanganda soliq agenti norezident daromadga haqiqiy huquqqa ega boʻlsa, xalqaro shartnomada nazarda tutilgan ozod qilish yoki pasaytirilgan stavkani qoʻllaydi (6-modda). Auditor kompaniyada oluvchi mamlakatini va uning imtiyozga boʻlgan huquqini tasdiqlovchi hujjatlar borligini, shartnoma toʻlov turini belgilashini va ushlab qolish toʻlov kuni aks ettirilganini tekshiradi.

Oʻz-oʻzini tekshirish uchun shartli sonlardagi misol: shartnomaga koʻra prokatchiga film chipta tushumining 40 foizi tegishli, davr tushumi esa 5 000 000 shartli birlik. Toʻlanadigan summa — 2 000 000. Agar manbada soliq 20 foiz stavkada ushlansa va stavkani pasaytiruvchi xalqaro shartnoma boʻlmasa, ushlab qolish 400 000 ni tashkil qiladi — auditor aynan shu summani hisobda va soliq agenti hisob-kitobida koʻrishni kutadi. Haqiqiy stavka va tartib shartnoma hamda oluvchi mamlakatga bogʻliq.

Maydonlar ijarasi va shartnoma boʻyicha daromadlar

Koʻngilochar markazlar koʻpincha maydonlarni kafe, doʻkon va oʻyin zonalari uchun ijaraga beradi. Bunday daromadlar uchun BHMS 2-son aktivlarni foydalanishga berishdan daromadlar boʻlimida daromad hisoblash usuli bilan shartnoma shartlariga muvofiq tan olinishini (24-band), iqtisodiy naf kelib tushishi ehtimoli mavjud va summa ishonchli baholanishi mumkin boʻlganda (23-band) deb belgilaydi.

Ijara shartnomalari, bajarilgan xizmatlar dalolatnomalari, toʻlov jadvali, oʻzgaruvchan qism (ijarachi tushumidan foiz) hamda chegirmalar va ijara bayramlarining asoslanganligi tekshiriladi. Alohida, hisoblangan, ammo amalda kelib tushmagan summalar qolmaganligiga qaraladi: standart qaytarilmagan summalarni avval tan olingan daromadni oʻzgartirish sifatida emas, xarajat sifatida hisobga olishni talab qiladi (25-band).

Odatiy xatolar va tekshiruvga nimani tayyorlash kerak

• chipta tizimidagi chiptalar soni smena davomidagi cheklar soniga mos kelmaydi;
• qaytarish va bekor qilishlar hujjatsiz, orqaga sanada rasmiylashtiriladi;
• oldindan toʻlangan kartalar va abonementlar darhol tushum sifatida aks ettiriladi;
• agregator komissiyasi shartnomaviy asossiz tushumdan chegiriladi;
• xorijiy huquq egalariga toʻlovlar manbada soliq tahlilisiz amalga oshiriladi;
• ijara shartnoma shartlariga koʻra emas, toʻlov faktiga koʻra hisoblanadi;
• mijozlarning foydalanilmagan huquqlari boʻyicha hisob siyosati yoʻq.