Guruh shoʻba kompaniyalari auditi: har biri uchun alohida audit kerakmi

Audit obyekti — muayyan tashkilot hisoboti

Qonun auditorlik tekshiruvini xoʻjalik yurituvchi subyektning moliyaviy hisobotini tekshirish sifatida belgilaydi. Auditorlik xulosasi esa auditorlik tashkilotining aynan oʻzi biriktirilgan hisobotning ishonchliligi haqidagi fikrini ifodalaydi va shu hisobot bilan birga imzolanadi.

Shu sababli guruh boʻyicha xulosa alohida kompaniya xulosasining oʻrnini bosmaydi: tekshiruv obyekti, manzil va taqdim etish muddatlari turlicha. Kompaniya qonun boʻyicha auditdan oʻtishga majbur boʻlsa, unga oʻz hisoboti boʻyicha xulosa kerak.

Qaysi shoʻba kompaniyalar auditdan oʻtishga majbur

ZRU-677 35-moddasidagi majburiy audit roʻyxati tashkilot turlari boʻyicha tuzilgan, guruhga mansublik boʻyicha emas. «Shoʻba» maqomining oʻzi auditdan ozod qilmaydi va audit majburiyatini ham yaratmaydi — kompaniya quyidagi belgilardan biriga mos keladimi, shu muhim:

• u aksiyadorlik jamiyati, bank, sugʻurta tashkiloti, birja yoki qonun roʻyxatidagi boshqa tashkilot;
• uning ustav kapitalida davlat ulushi bor;
• tijorat tashkiloti hisobot yili yakuni boʻyicha uch shartdan ikkitasini bir vaqtda bajaradi: aktivlar 100 000 BHMdan ortiq, tushum 200 000 BHMdan ortiq, yillik oʻrtacha xodimlar soni 100 kishidan ortiq.

Shoʻba kompaniyani mezonlar boʻyicha qanday tekshirish kerak

Aktivlar, tushum va xodimlar soni boʻyicha mezonlar hisobot yili yakuni boʻyicha har bir kompaniyaning oʻz maʼlumotlariga qarab alohida hisoblanadi, butun guruh boʻyicha emas. Masalan, beshta MChJdan iborat guruhda ikki-uch kompaniya chegaradan oʻtishi, qolganlari esa oʻtmasligi mumkin.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan). A shoʻba kompaniyasi: aktivlar chegaradan yuqori, tushum past, 130 xodim — uch shartdan ikkitasi (aktivlar va xodimlar soni) bajariladi, demak audit majburiy. B kompaniyasi: aktivlar past, tushum past, 40 xodim — birorta shart bajarilmaydi, bu belgi boʻyicha majburiy audit yoʻq. Koʻrsatkichlar oʻzgarib turgani uchun har bir kompaniya boʻyicha tekshiruvni har yili takrorlash lozim.

Shoʻba kompaniya mezonlarga mos kelmasa ham, audit tashabbuskor shaklda mumkin: buyurtmachi yuridik shaxs, uning egasi, shuningdek ustav kapitalida kamida besh foiz ulushga ega ishtirokchilar va aksiyadorlar boʻlishi mumkin. Bosh kompaniya uchun bu konsolidatsiya yoki kreditorlar bilan muzokaralar uchun zarur boʻlgan «kichik» shoʻba hisoboti haqida mustaqil baho olish usulidir.

Konsolidatsiyalashgan hisobot va XAS 600 boʻyicha audit

Shoʻba xoʻjalik jamiyatlariga ega asosiy xoʻjalik jamiyati konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobot tuzishi shart; uni tuzish tartibini buxgalteriya hisobi standartlari (BHMS № 8) belgilaydi. Konsolidatsiyalashgan hisobotni MHXS boʻyicha tuzadigan yuridik shaxslar alohida MHXS hisobotini ham tuzadi.

Bunday hisobot auditi XAS 600 boʻyicha olib boriladi. Standart guruh auditori va komponent auditorlari ishini tartibga soladi: komponent — maʼlumoti guruh hisobotiga kiritiladigan tashkilot yoki faoliyat turi. Guruh auditori muhim komponentlarni oʻzi aniqlaydi, masalan, tanlangan koʻrsatkichdagi ulushi boʻyicha (standartda 15 % mezon sifatida keltirilgan, ammo boshqa foiz ham mumkin).

Muhim jihat: XAS 600 komponent auditori qonun yoki boshqa sabablarga koʻra shu komponent hisoboti boʻyicha fikr bildirishi shart boʻlishi mumkinligini hisobga oladi. Bunda guruh jamoasi olingan dalillardan foydalanishi mumkin, lekin standart talablari baribir qoʻllaniladi. Yaʼni shoʻba kompaniyaning majburiy auditi va guruh auditi parallel olib borilishi va bir-birini toʻldirishi mumkin.

Filial va vakolatxonalar

Filial — yuridik shaxsning alohida boʻlinmasi, alohida yuridik shaxs emas. Audit toʻgʻrisidagi qonun filialni tekshiruvning alohida obyekti sifatida nomlamaydi: filial yuridik shaxsning hisobotiga kiradi va butun kompaniya birgalikda tekshiriladi. Kompaniyaning turli hududlarda filiallari boʻlsa, ular shu kompaniya auditi hajmiga kiradi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

• guruhdagi barcha kompaniyalar roʻyxatini tuzib, har biri boʻyicha ZRU-677 35-moddasi boʻyicha majburiy audit belgilarini tekshirish;
• majburiy auditga ega kompaniyalar uchun auditorlik tashkiloti bilan oldindan shartnoma tuzish va xulosani soliq organlariga belgilangan muddatda yuborish;
• konsolidatsiyalashgan hisobot tuzilsa, guruh auditori bilan konsolidatsiya perimetri, guruh ichidagi operatsiyalar va komponentlar tarkibini oldindan kelishish;
• mezonlarni «butun guruh boʻyicha» hisoblamaslik — baholash har bir tashkilot boʻyicha olib boriladi;
• guruh boʻyicha xulosa shoʻba kompaniyaning oʻz majburiyatini bajarishini almashtiradi deb hisoblamaslik;
• kechiktirmaslik: majburiy auditdan bosh tortgani uchun mansabdor shaxsga maʼmuriy jazo va subyektning oʻziga jarima nazarda tutilgan, jarima toʻlash auditdan ozod qilmaydi.