Bogʻliq tomonlar bilan operatsiyalar auditi
Bogʻliq tomonlar doirasini aniqlash, bitimlar shartlari va oshkor qilinishini tekshirish, affillangan shaxslar bilan bitimlarga AJ toʻgʻrisidagi qonun talablari
«Tashabbus tarzidagi audit» xizmatiga oʻtishMaʼlumotlar rasmiy manba bilan solishtirilgan:
Bogʻliq tomonlar bilan bitimlar — har qanday tekshiruvda yuqori xavf zonasi: shartlar bozor shartlaridan farq qilishi, bitimlarning oʻzi esa oshkor qilinmasligi mumkin. Auditning xalqaro standarti (XAS / ISA) 550 auditordan bogʻliq tomonlar doirasini aniqlashni, munosabatlar va bitimlar xususiyatini tushunishni hamda ular toʻgʻri hisobga olingan va oshkor qilinganini baholashni talab qiladi.
Oʻzbekistondagi aksiyadorlik jamiyatlari uchun bunga «Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonunning affillangan shaxslar bilan bitimlarga oid talablari, soliqlar uchun esa Soliq kodeksining oʻzaro bogʻliq shaxslar va nazorat qilinadigan bitimlar haqidagi qoidalari qoʻshiladi.
Auditor nimani tekshiradi
- bogʻliq tomonlar doirasi toʻliq aniqlanganini — kapitalda ishtirok etish, umumiy rahbariyat, kelishuvlar va qarorlarga taʼsir qilishning boshqa imkoniyatlari orqali;
- affillangan shaxslar reyestri va affillanganlik haqidagi xabarnomalar (AJ uchun);
- odatiy faoliyatdan tashqari muhim bitimlar va bozor shartlariga mos boʻlmagan bitimlar;
- ijroning haqiqiyligi: tovar va xizmatlar haqiqatan olingani tasdiqlanganmi;
- guruh ichidagi hisob-kitoblarning ikkala tomonda ham muvofiqligi;
- hisobot izohlarida oshkor qilishning toʻliqligi.
Hisobotda oshkor qilish
MHXS (IAS) 24 «Bogʻliq tomonlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oshkor qilish» boʻyicha bosh va shoʻba kompaniyalar oʻrtasidagi munosabatlar, asosiy boshqaruv xodimlarining mukofoti, shuningdek bogʻliq tomonlar bilan munosabatlar xususiyati, bitimlar summalari va hisob-kitoblar boʻyicha qoldiqlar oshkor qilinadi. Milliy standartlar boʻyicha hisobotda bunday maʼlumotlar izohlarda keltiriladi.
Aksiyadorlik jamiyatida affillangan shaxslar bilan bitimlar
- Affillangan shaxs asoslar yuzaga kelgan paytdan boshlab uch ish kunidan kechiktirmay jamiyatni oʻzining affillanganligi haqida yozma xabardor qiladi; jamiyat affillangan shaxslar hisobini yuritadi va har yili ularning roʻyxatini eʼlon qiladi (105-modda).
- Taxmin qilinayotgan bitim haqida affillangan shaxs tomonlar, predmet va muhim shartlar koʻrsatilgan xabarnoma yuboradi (86-modda).
- Bitimni ijroiya organi (uch ish kuni ichida) va ichki audit xizmati oʻrganadi, natijalar bayonnoma bilan rasmiylashtiriladi (87-modda).
- Kuzatuv kengashi xabarnoma kelib tushgan sanadan boshlab 15 kundan kechiktirmay qaror qabul qiladi; affillangan shaxs ovoz bermaydi (88-modda).
- Sof aktivlar qiymatining 10 foizi va undan koʻp miqdordagi bitim mustaqil tashqi auditorlik tashkiloti uning shartlarini mol-mulkning baholash boʻyicha bozor qiymatini hisobga olgan holda oʻrganishi bilan maʼqullanadi (88-modda).
- Affillangan shaxslar bilan bitimlar haqidagi maʼlumotlar jamiyatning yillik hisobotiga kiritiladi (86-modda).
Soliq tomoni
Soliqqa tortish maqsadlarida, agar shaxslar munosabatlarining xususiyatlari bitimlar shartlari yoki natijalariga taʼsir qilishi mumkin boʻlsa, ular oʻzaro bogʻliq deb eʼtirof etiladi (Soliq kodeksi, 37-modda); ular oʻrtasidagi bitimlar nazorat qilinadigan bitimlar deb eʼtirof etiladi (180-modda). Transfert narxlar haqida batafsil — alohida maqolada.
Odatiy topilmalar
- bogʻliq tomonlar doirasi faqat kapitalda bevosita ishtirok etish boʻyicha aniqlangan;
- ishtirokchilar va affillangan kompaniyalarga foizsiz va qaytarish jadvalisiz berilgan qarzlar;
- tartib buzilgan holda maʼqullangan bitimlar — oʻrganish bayonnomasisiz yoki manfaatdor shaxs ovoz bergan holda;
- guruh ichidagi hisob-kitoblar boʻyicha muvofiqlashtirilmagan qoldiqlar;
- rahbariyat mukofoti oshkor qilinmaganligi.
Bogʻliq tomonlar bilan bitimlarni tekshiramiz
Yillik auditgacha bogʻliq tomonlar doirasini aniqlaymiz, bitimlar shartlari va maʼqullanishini hamda oshkor qilish toʻliqligini tekshiramiz.
«Tashabbus tarzidagi audit» xizmatiga oʻtishKoʻp beriladigan savollar
Auditda kim bogʻliq tomon hisoblanadi?
Kompaniyani nazorat qiladigan yoki unga sezilarli taʼsir koʻrsatadigan shaxslar, umumiy nazorat ostidagilar, asosiy boshqaruv xodimlari va ularning yaqin qarindoshlari — XAS 550 tayanadigan MHXS (IAS) 24 taʼrifiga koʻra.
AJda affillangan shaxs bilan bitimni maʼqullash uchun auditor kerakmi?
Ha, agar bitim sof aktivlar qiymatining 10 foizi va undan koʻpini tashkil etsa: uning shartlarini mustaqil tashqi auditorlik tashkiloti oʻrganadi (AJ toʻgʻrisidagi qonun, 88-modda).
Kuzatuv kengashi bitimni qancha muddatda maʼqullaydi?
Affillangan shaxsning yozma xabarnomasi kelib tushgan sanadan boshlab 15 kundan kechiktirmay (88-modda).
Leader Audit hamkori bilan uchrashuv belgilang
Birinchi konsultatsiya bepul. Xalqaro tajribaga ega mutaxassislardan biznes xatarlarini baholatib oling.