IAS 37 boʻyicha qayta tuzish zaxirasi: filialni yopish va xodimlarni qisqartirish

Umumiy shart: 14-band boʻyicha zaxira

Qayta tuzish zaxirasi faqat IAS 37 ning 14-bandidagi zaxiralarni tan olishning umumiy mezonlari bajarilgandagina tan olinadi (71-band). Yaʼni oʻtgan voqea natijasida joriy majburiyat (huquqiy yoki konstruktiv) mavjud, uni bajarish uchun resurslar chiqib ketishi ehtimoli bor va summani ishonchli baholash mumkin.

Qayta tuzishning oʻziga xosligi shundaki, huquqiy majburiyat odatda hali mavjud boʻlmaydi, shuning uchun asosiy savol — konstruktiv majburiyat vujudga keldimi.

Konstruktiv majburiyat qachon vujudga keladi

72-bandga koʻra, konstruktiv majburiyat tashkilot ikkala shartni bir vaqtda bajargandagina vujudga keladi.

Birinchisi — qayta tuzishning batafsil rasmiy rejasi mavjud. Ikkinchisi — taʼsirlanuvchi shaxslarda tashkilot qayta tuzishni amalga oshirishiga asosli kutish shakllangan: u rejani bajarishni boshlagan yoki uning asosiy parametrlarini eʼlon qilgan.

• rejada taʼsirlanayotgan yoʻnalish yoki uning qismi hamda asosiy joylar aniqlangan;
• ishdan boʻshatilganda kompensatsiya olinadigan xodimlarning joyi, vazifalari va taxminiy soni koʻrsatilgan (72(a)(iii)-band);
• kelgusi xarajatlar va rejani amalga oshirish muddati belgilangan (72(a)(v)-band);
• reja boshlangan yoki uning asosiy jihatlari u taʼsir qiladigan shaxslarga eʼlon qilingan (72(b)-band).

Amalga oshirish boshlanishi nima hisoblanadi

73-bandagi misollar: uskunalarni demontaj qilish, aktivlarni sotish yoki rejaning asosiy parametrlarini ommaviy eʼlon qilish. Eʼlon faqat yetarlicha batafsil boʻlsa, mijozlar, yetkazib beruvchilar va xodimlar (yoki ularning vakillari) qayta tuzish amalga oshirilishini asosli kutishi uchun majburiyat yaratadi.

Reja imkon qadar tez boshlanishi va muhim oʻzgarishlar ehtimoli past boʻladigan muddatda yakunlanishi kerak. Boshlanish uzoq kechiktirilsa yoki bajarish asossiz uzoq davom etsa, boshqa tomonlarda asosli kutish paydo boʻlmaydi (74-band).

Hisobot davri oxirigacha qabul qilingan rahbariyat yoki kengash qarori, agar shu sanagacha tashkilot rejani bajarishni boshlamagan yoki uning asosiy parametrlarini eʼlon qilmagan boʻlsa, hisobot sanasida majburiyat yaratmaydi (75-band). Agar bu faqat hisobot sanasidan keyin yuz bersa, muhim boʻlgan holda IAS 10 «Hisobot davridan keyingi voqealar» boʻyicha ochib berish talab etiladi (75-band).

Boʻlinmani sotish

Boʻlinmani sotish boʻyicha majburiyat tashkilot sotuvga majburiyat olmaguncha, yaʼni majburiy oldi-sotdi shartnomasi tuzilmaguncha vujudga kelmaydi (78-band). Xaridor topilmagan va shartnoma imzolanmagan holda sotish haqidagi ommaviy eʼlon majburiyat yaratmaydi.

Sotish qayta tuzish tarkibida koʻzda tutilsa, boʻlinma aktivlari IAS 36 boʻyicha qadrsizlanishga tekshiriladi (79-band).

Zaxiraga qaysi xarajatlar kiradi

Zaxiraga faqat bir vaqtda qayta tuzish bilan zaruriy bogʻliq va tashkilotning joriy faoliyatiga aloqador boʻlmagan bevosita xarajatlar kiradi (80-band). Odatdagi misol — ishdan boʻshatiladigan xodimlarga kompensatsiyalar.

Quyidagilar kiritilmaydi: qolayotgan xodimlarni qayta tayyorlash yoki koʻchirish, marketing, yangi tizimlar va tarqatish tarmoqlariga investitsiyalar (81-band). Bu xarajatlar kelgusi faoliyatga tegishli va qayta tuzishdan mustaqil vujudga kelgandek hisobga olinadi.

Qayta tuzish sanasigacha aniqlanadigan kelgusi operatsion zararlar ham, agar ular zarar keltiruvchi shartnomaga tegishli boʻlmasa, kiritilmaydi (82-band). Aktivlarni kutilayotgan chiqarishdan olinadigan foyda zaxirani baholashda hisobga olinmaydi, hatto aktivlarni sotish rejaning bir qismi boʻlsa ham (83-band).

Ishdan boʻshatish nafaqalari va IAS 19

Xodimlarni ishdan boʻshatishdagi toʻlovlar IAS 19 boʻyicha hisobga olinadi. Ishdan boʻshatish nafaqalari boʻyicha majburiyat va xarajat ikki sanadan eng erta bittasida tan olinadi: tashkilot bunday nafaqalar taklifini endi qaytarib ola olmaganda yoki IAS 37 doirasidagi, ishdan boʻshatish nafaqalarini toʻlashni nazarda tutuvchi qayta tuzish xarajatlarini tan olganda (IAS 19, 165-band).

Shuning uchun filialni yopishda IAS 37 boʻyicha zaxirani tan olish sanasi va IAS 19 boʻyicha nafaqalarni tan olish sanasini moslashtirish kerak, aks holda hisobda nomuvofiqlik paydo boʻladi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

• Batafsil reja tuzing: boʻlinma, joylar, lavozimlar va xodimlar soni, xarajatlar, jadval.
• Rejani xodimlar va boshqa tomonlarga eʼlon qilgan sana hamda bajarishni boshlagan sanani qayd eting — tan olish payti aynan shu sanalar bilan belgilanadi.
• Sanalarni hisobot sanasi bilan solishtiring: eʼlon va bajarish boshlanishisiz shu sanagacha qabul qilingan qaror zaxira yaratmaydi.
• Xarajatlarni bevosita (zaxiraga) va kelgusi (marketing, qayta oʻqitish, yangi tizimlar — zaxiraga kirmaydi) turlarga ajrating.
• Zaxirani aktivlarni sotishdan kutilayotgan foydaga kamaytirmang.
• Tipik xato — kengash majlisidan keyin darhol, eʼlonsiz va kerakli elementli rejasiz zaxira yaratish.