Avtosalon va avtodiler auditi: bitimlar, ombor va servis

VIN boʻyicha ombor: auditor nimani solishtiradi

Tekshiruvning asosi — har bir qatori VIN bilan bogʻlangan avtomobillar reyestri va uni zaxiralar hisobvaraqlaridagi buxgalteriya qoldigʻi bilan solishtirish. Bitta mashina boʻyicha farq yo aks ettirilmagan sotuvni, yo hisobga olinmagan kirimni, yoki salonda roʻyxatda turgan, ammo jismonan uchinchi shaxslarda (test-drayvda, komissiyada, taʼmirda) turgan avtomobilni bildiradi.

• tekshiruv sanasiga ombor reyestri: VIN, model, butlov, kirim sanasi, joylashuvi, tannarxi;
• kirimning birlamchi hujjatlari: yetkazib beruvchi bilan shartnomalar, yuk xatlari, avtomobillar import qilingan boʻlsa — olib kirish hujjatlari;
• sotuv shartnomalari va qabul-topshirish dalolatnomalari — chiqib ketgan avtomobillar huquq oʻtgan davrda hisobdan chiqarilganini tekshirish uchun;
• demo, test-drayv va xizmat avtomobillarining tovar qoldigʻidan alohida roʻyxati;
• komissiyaga yoki saqlashga berilgan hamda joʻnatilishi kutilayotgan avtomobillar hujjatlari.

Ombordagi avtomobillarni baholash

MHXS boʻyicha zaxiralar ikki qiymatdan kichigi — tannarx va sof sotilish qiymati boʻyicha baholanadi. Avtodiler uchun bu oʻtgan model yillaridagi turib qolgan avtomobillar, shikastlangan mashinalar va talab yoʻq butlovlar arzonlashtirilganmi-yoʻqmi tekshirilishi kerakligini bildiradi. Agar sotuv xarajatlari ayirilgandan keyingi kutilayotgan sotuv narxi tannarxdan past boʻlsa, farq davr xarajati sifatida tan olinadi.

Alohida tannarxga kiritilgan xarajatlar tekshiriladi: tashish, sotuvdan oldingi tayyorlash, qoʻshimcha uskuna oʻrnatish. Tipik xato — ayrim avtomobillarni sotuvdan oldin tayyorlash xarajatlari tushunarli bazasiz hammasiga taqsimlanishi yoki hisob siyosatiga amal qilmasdan darhol xarajatga olib borilishi.

Milliy hisobda 4-sonli BHMS «Tovar-moddiy zaxiralar» amal qiladi; u inventarizatsiya oʻtkazish tartibini 19-sonli BHMSga havola qiladi. Audit kompaniyaning avtomobillarni baholash va chiqarish boʻyicha hisob siyosati ushbu standartlarga mos kelishi va izchil qoʻllanishini tekshiradi.

Trade-in va jismoniy shaxslardan avtomobil xaridi

Trade-in bir vaqtning oʻzida bir nechta nazorat nuqtalarini yaratadi: jismoniy shaxsdan avtomobil sotib olish, uning qiymatini yangi avtomobil toʻloviga hisobga olish va keyingi qayta sotish. Qoʻshilgan qiymat soligʻi uchun Soliq kodeksi alohida baza belgilaydi: jismoniy shaxslardan qayta sotish uchun sotib olingan avtomobillar sotilganda baza sotish narxi bilan sotib olish qiymati oʻrtasidagi musbat farq sifatida aniqlanadi. Shu sababli auditor har bir shunday avtomobilning sotib olish qiymati hamda jismoniy shaxsdan xaridni tasdiqlovchi hujjatlar hisobda saqlanganini tekshiradi.

Amalda nimaga qarash kerak: jismoniy shaxs bilan oldi-sotdi shartnomasi rasmiylashtirilganmi, trade-in dalolatnomasidagi baho hisobdagi baho bilan mos keladimi, yangi avtomobil narxi bilan oʻzaro hisob-kitob qanday aks ettirilgan, sotib olish va qayta sotish narxlari oʻrtasida taʼmir va tayyorlash bilan izohlanmaydigan farq bormi.

Shartli raqamlardagi hisob misoli (haqiqiy maʼlumot emas): avtomobil trade-inda 100 shartli birlikka qabul qilingan, tayyorlashdan keyin 120 ga qayta sotilgan. Qayta sotish qoidasi boʻyicha QQS bazasi sotish narxi bilan sotib olish qiymati oʻrtasidagi musbat farq, yaʼni 20 birlik boʻladi; soliq bu farqqa allaqachon kiritilgan. Agar hisobda dastlabki sotib olish qiymati yoʻqolgan boʻlsa, bunday bazani tasdiqlash imkoni qolmaydi.

Kafolat zaxiralari va servis

Dilerning kafolat berishi yoki avtomobillarga kafolat davrida xizmat koʻrsatishi miqdori oldindan nomaʼlum majburiyat yaratadi. Xalqaro IAS 37 standarti kafolat majburiyatlarini zaxiraga misol sifatida keltiradi va resurslar chiqib ketishi ehtimolli boʻlsa, zaxira tan olinishini talab qiladi. Zaxira kompaniya hisobot davri oxirida majburiyatni bartaraf etish uchun oqilona toʻlaydigan summa boʻyicha baholanadi.

Foyda soligʻi uchun Soliq kodeksi kafolat taʼmiri boʻyicha zaxira yaratishga ruxsat beradi, ammo majburlamaydi: zaxira yaratish haqidagi qarorni va ajratmalarning chegaraviy miqdorini soliq toʻlovchi soliq maqsadlari uchun hisob siyosatida mustahkamlaydi. Chegaraviy miqdor kafolat taʼmiri boʻyicha haqiqiy xarajatlarning avvalgi uch yillik tushumdagi ulushiga qarab hisoblanadi. Auditor zaxira hisobini shu formula bilan solishtiradi, zaxira davr yakunlari boʻyicha tuzatilganini va haqiqiy kafolat xarajatlari xarajatlarda takrorlanmasdan, zaxira hisobidan hisobdan chiqarilishini tekshiradi.

Servis hududida alohida ehtiyot qismlar va sarflanadigan materiallar tekshiriladi: ehtiyot qismlar ombori qoldiqlari, buyurtma-naryadlarga hisobdan chiqarish va buyurtma-naryadlarda koʻrsatilgan ishlarning haqiqatda bajarilganiga mosligi.

Inventarizatsiya, kamomadlar va tipik xatolar

4-sonli BHMS boʻyicha inventarizatsiyada aniqlangan kamomadlar balans qiymati boʻyicha hisobdan chiqariladi, kompaniya xarajatlariga esa faqat muayyan hollarda, masalan tabiiy yoʻqolish meʼyorlari doirasida yoki aybdorlar aniqlanmaganda olib boriladi. Foyda soligʻi uchun tabiiy kamayish meʼyoridan ortiq tovar yoʻqotishlari chegirib tashlanmaydigan xarajatlarga kiradi. Avtomobillar uchun tabiiy kamayish amalda yoʻq, shuning uchun VIN raqamli birlikning kamomadi deyarli har doim hisob yoki saqlash muammosini bildiradi.

• avtomobil sotilib mijozga topshirilgan, ammo hisobda omborda turibdi (yoki aksincha);
• demo avtomobillar hisobining tovar qoldiqlari bilan birga yuritilishi;
• trade-in boʻyicha dastlabki sotib olish qiymatining yoʻqligi;
• kafolat zaxirasi hisobsiz “koʻz bilan” belgilanadi va davr yakunlari boʻyicha tuzatilmaydi;
• sotuvdan oldingi xarajatlar va qoʻshimcha uskuna muayyan VIN bilan bogʻlanmagan.