Boshqa daromad va xarajatlar auditi: jarimalar, hisobdan chiqarishlar, tekin tushumlar

Nega «boshqa» moddalar xavfli hudud

Bu moddalar muntazam emas, summalari odatiy emas, birlamchi hujjatlar esa koʻpincha beparvo rasmiylashtirilgan: qarzni kechish haqida xat yoʻq, hisobdan chiqarish dalolatnomasi orqaga sana bilan imzolangan, jarima «hamma kabi» xarajatga qoʻshilgan. Soliq tekshiruvida bunday operatsiyalar oddiy aylanma fonida oson ajralib turadi.

Soliq kodeksidagi chegirmaning asosiy qoidasi: daromaddan daromad olish bilan bogʻliq xarajatlar chegiriladi, chegirilmaydigan xarajatlar bundan mustasno. Bunda xarajatlar asoslangan va hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Operatsiyada iqtisodiy maʼno ham, hujjat ham boʻlmasa, u hisobda qanday aks ettirilganidan qatʼi nazar, chegirma xavf ostida qoladi.

Tekin olingan mol-mulk, xizmatlar va qarzlar

Birinchi odatiy xato — tekin tushumni «daromad emas» deb hisoblash, chunki uning uchun pul toʻlanmagan. Soliq kodeksi teskarisidan chiqadi: tekin olingan mol-mulk va xizmatlar, Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, daromad hisoblanadi, bunday daromad esa bozor qiymati boʻyicha baholanadi.

Bozor qiymati hujjat bilan tasdiqlanishi kerak — yuklash yoki topshirish hujjatlari, yetkazib beruvchilarning narx roʻyxatlari, ommaviy axborot vositalari maʼlumotlari, birja maʼlumotlari va davlat statistikasi maʼlumotlari mos keladi. Auditor ishda shunday tasdiq bormi yoki summa «xayoldan» olinganmi, shuni tekshiradi.

Alohida holat — foizsiz qarzlar. Qarz oluvchining daromadi qarz olingan sanada Markaziy bank belgilagan qayta moliyalash stavkasidan kelib chiqib aniqlanadi; foizlar stavkasi shu stavkadan past boʻlgan qarzlarda ham xuddi shunday. Bu qoidadan istisnolar bor, masalan banklararo operatsiyalar va soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalangan guruhi ichidagi qarzlar.

• hadya, topshirish yoki qaytarilmaydigan moliyaviy yordam shartnomasi va qabul qilish dalolatnomasi bormi;
• bozor qiymati hujjatlar bilan tasdiqlanganmi;
• daromad mol-mulk olingan davrda soliq hisobida aks ettirilganmi;
• taʼsischilar va affillangan shaxslardan foizsiz qarzlar tekshirilganmi.

Qarzlarni hisobdan chiqarish va ilgari chegirilganning qoplanishi

Ikkinchi hudud — umidsiz qarzlar. Soliq kodeksida yopiq taʼrif berilgan: sud qarori bilan majburiyat tugatilishi, qarzdor bankrot deb topilishi, tugatilishi yoki vafot etishi yoxud daʼvo muddati oʻtishi sababli undirib boʻlmaydigan qarz umidsiz hisoblanadi. Qarzdor «toʻlamayapti» yoki «yoʻqolib qoldi» degan faktning oʻzi yetarli emas.

Umidsiz qarzni chegirish faqat qarz hisobdan chiqarilgan va soliq toʻlovchining buxgalteriya hisobotida aks ettirilgan taqdirdagina mumkin. Shuning uchun auditor uch narsani solishtiradi: qarzni umidsiz deb topish asosi, hisobdan chiqarish buyrugʻi va hisobotda aks ettirilishi.

Teskari tomoni — ilgari hisobdan chiqarilgan summa baribir tushsa, u ilgari chegirilgan xarajatlarning qoplanishi shaklidagi daromadga aylanadi. Xuddi shunday, sugʻurta tashkiloti yoki zarar yetkazgan shaxs toʻlagan zararni qoplash summalari va ilgari chegirilgan xarajatlarni qoplash boʻyicha boshqa kompensatsiyalar ham daromad. Kompensatsiya olingan davrning daromadi hisoblanadi. Tez-tez uchraydigan xato: hisobdan chiqarilgan qarz boʻyicha qarzdordan tushumni debitorlik qarzining qaytarilishi sifatida oʻtkazib, soliq daromadini unutish.

Jarimalar, penyalar va zararlar: nima chegirilmaydi

Soliq kodeksining 317-moddasida chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxati bor. «Boshqa» xarajatlar uchun ayniqsa bir necha band muhim.

Misol (shartli raqamlar): kompaniya boshqa xarajatlarga 12 mln soʻm hisobdan chiqardi, shundan 3 mln — budjetga jarima, 4 mln — aybdori aniqlanmagan kamomaddan zarar, 5 mln — tovarning qadrsizlanishi. 317-modda qoidalariga koʻra bu summaning hammasi chegirilmaydi; uni xarajatga qabul qilsangiz, soliq bazasi 12 mln ga kamaytirilgan boʻladi — bu qoʻshimcha hisoblash va sanksiyalarga olib keladi.

• budjet tizimiga toʻlanishi lozim (toʻlangan) penya, jarima va boshqa sanksiyalar;
• xoʻjalik shartnomalari shartlarini buzganlik uchun toʻlangan yoki tan olingan jarima, penya va boshqa sanksiyalar;
• aybdorlari aniqlanmagan yoki aybdor tomon hisobidan qoplab boʻlmaydigan oʻgʻirlik va kamomaddan zararlar;
• yaroqsizligi sababli (saqlash muddati tugashi, maʼnaviy va jismoniy eskirish) tovar-moddiy zaxiralarni hisobdan chiqarishdan zararlar, favqulodda holatlar bundan mustasno;
• tekin berilgan mol-mulk va xizmatlar qiymati hamda bogʻliq xarajatlar, QQS bilan birga — Kodeksda toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno;
• mol-mulkning qayta baholanishi (qadrsizlanishi) summalari;
• soliq tekshiruvlari natijasida qoʻshimcha hisoblangan soliq va yigʻimlar.

Boshqa daromad va xarajatlar auditi qanday oʻtadi

Auditor boshqa daromad va xarajatlar hisobvaraqlari boʻyicha aylanmalarni yuklab oladi, operatsiyalarni muhimlik va noodatiylik boʻyicha tanlaydi va har biri uchun toʻrt narsani tekshiradi: asos (shartnoma, sud qarori, dalolatnoma), tasdiqlovchi hujjat, buxgalteriya provodkasining toʻgʻriligi va soliq hisobida aks ettirilishi.

Natija — hisob va soliq bazasi oʻrtasidagi tafovutlar roʻyxati: nimani daromadga qoʻshish, nimani chegirmadan chiqarish, qayerda aniqlashtirilgan hisobot kerak. Umumiy rejimdagi kompaniyalar uchun bu foyda soligʻiga bevosita taʼsir, boshqa rejimlar uchun — daromad va xarajatlar tarkibini tekshirish.

• davr uchun boshqa daromad va xarajatlar hisobvaraqlari aylanmalari;
• hisobdan chiqarish dalolatnomalari, buyruqlar, komissiya qarorlari;
• sud qarorlari va qarzlar boʻyicha daʼvo yozishmalari;
• jarima shartlari bor shartnomalar va ular boʻyicha toʻlov hujjatlari;
• tekin tushumlarning bozor qiymati tasdiqlari.

Odatiy xatolar

• jarima va penyalar foyda soligʻi boʻyicha xarajatlarga kiritilgan;
• tekin tushum daromad sifatida aks ettirilmagan yoki bozor narxi tasdiqisiz baholangan;
• qarz sud qarorisiz yoki daʼvo muddati oʻtmasdan umidsiz deb hisobdan chiqarilgan;
• hisobdan chiqarilgan qarzning qaytarilishi daromad sifatida koʻrsatilmagan;
• aybdori aniqlanmagan kamomad chegirmalarga kiritilgan;
• asos hujjat yoʻq: dalolatnoma orqaga sana bilan tuzilgan yoki umuman yoʻq.