Auditorni almashtirish: tartib, hujjatlarni topshirish va oldingi auditorga xat

Almashtirishni nega choʻzmaslik kerak

Majburiy audit muddati qonunda belgilangan. Hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyuniga qadar yillik hisobot auditi oʻtkazilmasa va auditorlik xulosasi boʻlmasa, bu boʻyin tovlash deb topiladi. Majburiy auditdan oʻtishi shart boʻlgan tashkilotlar auditorlik xulosasining nusxasini tekshiruvdan keyin oʻn besh kun ichida, lekin 15 iyundan kechiktirmay soliq organlariga topshirishi kerak.

Tekshiruv oʻtkazilmasa, soliq organlari mansabdor shaxsga maʼmuriy jazo qoʻllaydi, keyin esa xoʻjalik yurituvchi subyektning oʻziga bazaviy hisoblash miqdorining yuz baravari miqdorida jarima solinishi mumkin. Jarimani toʻlash auditdan ozod qilmaydi. Amaliy xulosa: auditorni oʻtgan yil hisobotini imzolagandan keyin yoki hisobot yili oʻrtasida almashtirgan maʼqul, 15 iyundan bir oy oldin emas.

1-qadam. Sababni aniqlang va yangi ijrochini tekshiring

Sizni nima qoniqtirmayotganini aniq belgilang: muddatlar, tekshiruv chuqurligi, izohlar sifati, narx yoki mustaqillik. Shunga qarab yangi firmadan nimani talab qilishingiz aniq boʻladi. Soʻng nomzodni rasmiy belgilar boʻyicha tekshiring. Firma buyurtmachining talabiga koʻra auditor malaka sertifikatini va javobgarlikni sugʻurta qilish polisini taqdim etishi shart.

Majburiy audit uchun qonunda kadrlarga ham talablar qoʻyilgan: shtatda kamida ikkita auditor boʻlishi, ularning uzluksiz ish staji ketma-ket kamida uch yil boʻlishi yoki xalqaro buxgalter sertifikatiga ega boʻlishi kerak. Shartnoma imzolashdan oldin shuni tasdiqlashni soʻrang.

Alohida mustaqillikni aniqlang: agar firmada mustaqillikka toʻsqinlik qiluvchi holatlar boʻlsa, u xizmat koʻrsatishdan voz kechishi shart. Buni tekshiruv avjida emas, darhol bilgan yaxshi.

2-qadam. Shartnoma va maʼlumotlarni berishga rozilik

Xizmatlar buyurtmachi bilan tuzilgan shartnoma asosida koʻrsatiladi, shuning uchun oʻtish tartibini yozma ravishda mustahkamlash qulay. Yangi auditorga oldingi tekshiruvlar haqidagi maʼlumotlar kerak boʻladi, oldingi auditor esa xizmat koʻrsatish chogʻida maʼlum boʻlgan maʼlumotlarni sizning yozma roziligingizsiz oshkor qilishga haqli emas.

Amalda bu shuni anglatadi: buyurtmachi sifatida aynan siz rozilik xatini imzolaysiz, unda oldingi auditorga yangi auditor savollariga javob berishga va ish hujjatlarini koʻrsatishga ruxsat berasiz. Bunday xatsiz firmalar oʻrtasida aloqa mumkin emas, «norasmiy topshirish»ni kutmang.

3-qadam. Oldingi auditorga xat va boshlangʻich qoldiqlar

Oldingi auditorga xat yuborishning alohida tartibini auditorlik faoliyati toʻgʻrisidagi qonunda topmadik; uning mantigʻi ISA 510 xalqaro standartidan kelib chiqadi. Agar oʻtgan davr hisobotini boshqa firma (oldingi auditor) tekshirgan boʻlsa, yangi auditor boshlangʻich qoldiqlarga tegishli maʼlumotlarni topish uchun oxirgi hisobotni va oldingi auditorning xulosasini oʻrganishi kerak.

Bundan tashqari, u oʻtgan davrning yopilgan qoldiqlari joriy davrga toʻgʻri koʻchirilganiga va hisob siyosati izchil qoʻllanganiga ishonch hosil qilishi shart. Mumkin boʻlgan protseduralar orasida oldingi auditorning ish hujjatlarini oʻrganish, joriy davr protseduralarini baholash yoki qoldiqlar boʻyicha maxsus protseduralar bor.

Agar boshlangʻich qoldiqlar boʻyicha yetarli dalil olinmasa, standart shartli fikr bildirishni yoki fikr bildirishdan voz kechishni talab qiladi. Siz uchun bu xavf: topshirish qanchalik yomon yoʻlga qoʻyilsa, oʻzgartirilgan xulosa ehtimoli shunchalik yuqori.

4-qadam. Qaysi hujjatlarni tayyorlash kerak

• oxirgi auditorlik xulosasining nusxasi va u tegishli boʻlgan yillik hisobot;
• oldingi auditorning axborotni oshkor qilishiga rozilik xati;
• oldingi auditorning yozma izohlari va sizning javoblaringiz (qonunga koʻra aniqlangan buzilishlarni koʻrib chiqish va yozma javob berish uchun oʻttiz kundan koʻp vaqt berilmaydi);
• hisob siyosati, uning soʻnggi yillardagi oʻzgarishlari va schyotlar boʻyicha aylanmalar va qoldiqlar;
• bogʻliq tomonlar, yirik shartnomalar, sud nizolari va shartli majburiyatlar roʻyxati;
• muhim baholashlar asoslari, masalan zaxiralar va foydali xizmat muddatlari.

Almashtirishdagi odatiy xatolar

• oʻtishni aprel–mayda boshlab, boshlangʻich qoldiqlarga vaqt qoldirmaslik;
• oldingi auditorga rozilik bermaslik va keyin yangi auditor soʻroviga boʻsh javob kelganidan hayron boʻlish;
• eski firma bilan hisob-kitoblarni hal qilmaslik: toʻlov nizosi ish hujjatlariga kirishni koʻpincha toʻxtatadi;
• oldingi tekshiruvlar izohlarini yashirish: xulosani oʻrganganda baribir ochiladi;
• «yumshoq» xulosa olish uchun auditorni almashtirish: mustaqillik firmani bosim va tahdidlarda rad etishga majbur qiladi.

Muddatlar namunasi (shartli)

Faraz qilaylik, kompaniya yilni 31 dekabrda yopadi va auditorni almashtirmoqchi. Shartli jadval: yanvar oxirigacha — firma tanlash va shartnoma, fevralda — rozilik xati va oldingi auditorga soʻrov, martda — oʻtgan xulosa va boshlangʻich qoldiqlarni oʻrganish, apreldan — asosiy tekshiruv, may oxirigacha — xulosa. Shunda tuzatishlar va xulosa nusxasini soliq organlariga topshirish uchun 15 iyungacha zaxira qoladi. Jadvaldagi sanalar namuna, qonun normasi emas. Agar firma tekshiruv yili boshlangandan keyin almashtirilsa, qoʻshimcha vaqt rejalashtiring: yangi auditor hisobni mustaqil oʻrganishi, siz esa savollarga tez javob berib, hujjatlarni tanaffussiz taqdim etishingiz kerak.