Davlat korxonasi uchun auditorlik xizmatlarini xarid qilish: tanlov va talablar

1. Davlat xaridlari toʻgʻrisidagi Qonunni qoʻllash majburiyatini aniqlang

Qonun korporativ buyurtmachilarni ajratib koʻrsatadi. Ularga ustav fondida davlat ulushi 50% va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar, shuningdek, kapitalida bunday tashkilotlarning yigʻindi ulushi 50% va undan ortiq boʻlgan kompaniyalar kiradi. Korporativ buyurtmachilar roʻyxatini Davlat aktivlarini boshqarish agentligi yuritadi va maxsus axborot portalida shakllantiradi.

Tashkilotingiz roʻyxatda borligini tekshiring va buni xarid materiallarida qayd eting. Agar siz budjet tashkiloti boʻlsangiz, Qonun sizga budjet buyurtmachisi sifatida qoʻllanadi. Qonun ayrim xaridlarni oʻz doirasidan chiqaradi (masalan, davlat sirlariga oid), lekin moliyaviy hisobotni audit qilish xizmati odatda ularga kirmaydi.

2. Xarid protsedurasi turini tanlang

Qonun xarid protseduralari turlarini sanab oʻtadi: elektron doʻkon, kam qiymatli xaridning soddalashtirilgan protsedurasi, boshlangʻich narxni pasaytirish auksioni, eng maqbul takliflarni tanlab olish, tender, ikki bosqichli xaridlar, toʻgʻridan-toʻgʻri shartnomalar va farmon hamda qarorlar bilan ruxsat etilgan boshqa raqobatli turlar. Audit uchun odatda eng maqbul takliflarni tanlab olish yoki tender koʻrib chiqiladi.

Bu muhim, chunki boshlangʻich narxni pasaytirish auksionida gʻolibni aniqlashning yagona mezoni narx hisoblanadi. Malaka, tajriba va yondashuv muhim boʻlgan audit uchun faqat narx mezoni xavfli: eng arzon taklif yutadi, eng mos taklif emas.

Xaridingiz uchun aniq qiymat chegaralari va u yoki bu turning joizligini eʼlon sanasidagi qonun osti hujjatlari hamda ichki xaridlar nizomi boʻyicha tekshiring: Qonunda ular belgilanmagan.

3. Audit boʻyicha texnik topshiriqni tuzing

Xarid tavsifi obyektiv, funksional va umumiy xususiyatga ega boʻladi hamda bajarilishi lozim boʻlgan ishlar va xizmatlarni, joyi va muddatlarini oʻz ichiga olishi kerak. Audit uchun bu predmetning aniq tavsifi: qaysi hisobot va qaysi davr uchun tekshiriladi, qaysi standartlar boʻyicha (MHXS yoki BHMS), xulosa qaysi muddatda va qanday shaklda olinishi kerak.

Topshiriqda firmaning aniq nomini yoki “yagona mumkin boʻlgan” ijrochini koʻrsatmang. Qonun muayyan tovar belgisiga yoki kelib chiqish manbasiga havolalarni, shuningdek, xarid tamoyillariga zid, ishtirokchiga nisbatan oshirilgan talablarni taqiqlaydi. Malakaga talablar asosli boʻlishi kerak, aks holda protseduraga shikoyat qilish oson.

Texnik topshiriqqa nimalarni kiritish foydali:

• hisobot davri va tekshiriladigan hisobot hajmi (alohida yoki konsolidatsiyalangan);
• qoʻllaniladigan hisobot tizimi va audit standartlari;
• muddatlar: dastlabki protseduralar, dala ishi, xulosa berish;
• natijalar shakli: auditorlik xulosasi, rahbariyatga xat;
• hujjatlarga kirish va buyurtmachi xodimlari bilan oʻzaro aloqa tartibi;
• maxfiylik shartlari.

4. Ishtirokchilarga talablar va baholash mezonlarini belgilang

Ishtirokchilarga asosiy talablarni Qonunning oʻzi belgilaydi: shartnomani bajarish uchun zarur resurslarning mavjudligi, shartnoma tuzishga vakolatlilik, soliq va yigʻimlar boʻyicha muddati oʻtgan qarzdorlikning yoʻqligi, sud qarorlari boʻyicha bajarilmagan majburiyatlarning yoʻqligi, toʻlovga layoqatsizlik protseduralarining va Insofsiz ijrochilarning yagona reyestrida yozuvning yoʻqligi.

Audit uchun buyurtmachi xizmat xususiyatlaridan kelib chiqib qoʻshimcha talablar ham belgilashi mumkin: auditorlik tashkilotlari reyestrida boʻlish, sizning tarmoqdagi korxonalarni audit qilish tajribasi, tekshiruv rahbarining malakasi. Qoʻshimcha talablar xarid eʼlon qilingan paytda axborotda koʻrsatiladi, ishtirokchilar esa dastlabki malaka tanlovidan oʻtadi.

Baholash mezonlari oldindan eʼlon qilinishi shart: buyurtmachi mezonlarni, ularning nisbiy ahamiyatini va qoʻllash tartibini koʻrsatishi, gʻolibni aniqlashda esa faqat shularni qoʻllashi kerak. Qonun mezonlar qatorida narx, muddatlar, xususiyatlar va sifat koʻrsatkichlari, toʻlov va kafolat shartlarini nomlaydi, qonunchilikka zid boʻlmagan boshqa mezonlarga ham ruxsat beradi. Mezonlarni takliflar ochilgandan keyin kiritmang.

5. Auditorning mustaqilligi va manfaatlar toʻqnashuvi

“Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida”gi Qonun mustaqillik tamoyiliga asoslanadi: mustaqillikka toʻsqinlik qiluvchi holatlar mavjud boʻlsa, auditorlik tashkiloti xizmat koʻrsatishdan voz kechishi kerak. Buyurtmachi ishtirokchilardan bunday holatlar yoʻqligi haqida deklaratsiya soʻrab, uni oʻz maʼlumotlari bilan solishtirgani maʼqul (qarindoshlik, affillanganlik, boshqa xizmatlar koʻrsatish).

Alohida buyurtmachi tomonidagi manfaatlar toʻqnashuviga eʼtibor bering. Xarid komissiyasi aʼzolari va buyurtmachi xodimlari davlat xaridlari boʻyicha bitimdan shaxsiy naf olishga haqli emas, mavjud yoki taxmin qilinayotgan toʻqnashuv haqida esa rahbarga xabar berishi shart. Agar komissiya aʼzosi ishtirokchilardan biri bilan bogʻliq boʻlsa, u protseduradan chetlashtirilishi kerak.

6. Protsedura borishi, akseptlash va shartnoma

Xarid vaqtida buyurtmachining gʻolib aniqlanguniga qadar ishtirokchilar bilan muzokaralar olib borishi taqiqlanadi. Ishtirokchilar barcha savollarni yozma berishadi: xarid hujjatlari boʻyicha tushuntirish soʻrovi kelganda buyurtmachi soʻrov kelgan shaklda ikki ish kuni ichida javob beradi. Agar taklif taʼminotini talab qilsangiz, ishtirokchi taklif yuborishdan oldin uning maqbulligini tasdiqlashni soʻrashi mumkin, javob ham ikki ish kuni ichida beriladi.

Gʻolib taklifini akseptlash xarid bekor qilinmagan, gʻolib chetlashtirilmagan va protseduralar buzilmagan boʻlsa mumkin. Buyurtmachi akseptdan oldin xaridni bekor qilishi mumkin, ammo sabablarini uch ish kuni ichida eʼlon qilishi shart.

Audit shartnomasi xarid hujjatlari shartlarini aks ettirishi kerak. XAS 210 auditorlik topshirigʻi shartlari rahbariyat bilan kelishilishi va yozma rasmiylashtirilishini (topshiriq xati yoki boshqa kelishuv), jumladan audit maqsadi va hajmini talab qiladi. Qoʻshimcha kelishuv shartnomaning muhim shartlarini oʻzgartirmasligi kerak: xizmat sifati, narx va muddat.

Buyurtmachining tipik xatolari

• murakkab audit uchun yagona “narx” mezonli auksion tanlash;
• aniq firmaga moslab yozilgan baholash mezonlari;
• davr, standartlar va muddatlarsiz noaniq texnik topshiriq;
• rasmiy tushuntirishlardan tashqari ishtirokchilar bilan muloqot;
• gʻolibning mustaqilligini tekshirmaslik;
• akseptdan keyin shartnoma shartlarini oʻzgartirish.