Auditorlik tashkiloti javobgarligini sugʻurtalash: mijozga nima beradi

Qonun auditor javobgarligi haqida nima deydi

Auditorlik tashkilotining javobgarligi ЎРҚ-677 ning 30-moddasida mustahkamlangan. U auditorlik tekshiruvi buyurtmachilari, xoʻjalik yurituvchi subyekt va moliyaviy hisobotning boshqa foydalanuvchilari oldida moliyaviy hisobot va boshqa moliyaviy axborot haqida notoʻgʻri xulosa keltirilgan auditorlik xulosasi tuzilishi natijasida yetkazilgan zarar uchun javob beradi.

Himoyalanuvchilar doirasi shartnoma tomonlari bilan cheklanmaydi. Buyurtmachidan tashqari bular hisobotning «boshqa foydalanuvchilari»: norma maʼnosiga koʻra ularga, masalan, xulosali hisobot asosida qaror qabul qilgan bank yoki ishtirokchi kirishi mumkin.

Javobgarlik — zararni qoplash majburiyati. Uning miqdori qanday aniqlanishi audit toʻgʻrisidagi qonunda yozilmagan: bu yerda fuqarolik qonunchiligining umumiy normalari qoʻllanadi.

Zarar qanday hisoblanadi: Fuqarolik kodeksining umumiy qoidalari

Fuqarolik kodeksining 14-moddasi qonun yoki shartnomada kamroq miqdor nazarda tutilmagan boʻlsa, zararni toʻliq qoplashni talab qilish huquqini beradi. Zarar deganda real zarar (buzilgan huquqni tiklash uchun xarajatlar, mol-mulkning yoʻqolishi yoki shikastlanishi) ham, boy berilgan foyda — odatdagi fuqarolik muomalasi sharoitida olinishi mumkin boʻlgan daromadlar ham tushuniladi.

Audit shartnomasi zararni qoplashning boshqa shartlarini nazarda tutishi mumkin, shuning uchun javobgarlik boʻlimini nizodan keyin emas, imzolashdan oldin oʻqing. Qonun auditorlik tashkilotida auditorlik xizmatlari koʻrsatish shartnomasi boʻyicha boshqa majburiyatlar ham boʻlishi mumkinligini toʻgʻridan-toʻgʻri tan oladi.

• real zarar — buzilgan huquqni tiklash xarajatlari, mol-mulkning yoʻqolishi yoki shikastlanishi;
• boy berilgan foyda — odatdagi muomala sharoitida olinishi mumkin boʻlgan, ammo olinmagan daromadlar;
• qoplash miqdori qonun yoki shartnoma bilan cheklanishi mumkin — shartnomadagi javobgarlik qoidalarini tekshiring.

Majburiy polis: ЎРҚ-677 nimani talab qiladi

Qonunning 29-moddasi auditorlik tashkilotining majburiyatlarini sanab oʻtadi. Ular orasida auditorlik faoliyatini faqat auditorlik tashkiloti javobgarligini sugʻurtalash polisi mavjud boʻlganda amalga oshirish bor. Bu ixtiyoriy variant emas, ishlash imkoniyatining shartidir.

Shu moddadagi ikkinchi majburiyat — buyurtmachi talabiga koʻra auditor (auditorlar) sertifikatini va javobgarlikni sugʻurtalash polisini koʻrsatish. Yaʼni polisni shartnoma imzolashdan oldin talab qilishga haqlisiz, uni koʻrsatishdan bosh tortish xavotirli belgi.

Amaliy qoida: polis marketing tafsiloti emas, tekshiriladigan huquqiy talab. Sugʻurta summasi, limitlar va istisnolar qonun matnida ochilmagan — ularni polisda va sugʻurta qoidalarida koʻring.

Polissiz auditor va yolgʻon xulosa bilan nima boʻladi

Qonunning 43-moddasi auditorlik tashkilotini Auditorlik tashkilotlari reyestridan chiqarish asoslarini keltiradi. Ular orasida auditorlik faoliyatini amalga oshirishda javobgarlikni sugʻurtalash polisi yoʻqligi va bila turib yolgʻon auditorlik xulosasini tuzish bor.

40-modda xulosa qonuniy kuchga kirgan sud qaroriga koʻra bila turib yolgʻon deb topilishini aniqlaydi. Oqibati sifatida reyestrdan chiqarish hamda aybdor shaxslarning qonunda belgilangan tartibda javobgarligi koʻrsatilgan.

Mijoz uchun bu shuni anglatadi: reyestrdan chiqarilgan auditor endi auditorlik faoliyatini olib borishga haqli emas. Majburiy audit uchun ijrochi tanlayotgan boʻlsangiz, polis va reyestrdagi yozuv masalasi ijrochini tekshirishning bir qismidir.

Shartnomadan oldin auditor va polisni qanday tekshirish kerak

Tekshirish tartibi oddiy.

• Vakolatli davlat organining rasmiy saytidagi Auditorlik tashkilotlari reyestrini oching — qonun uni tanishish uchun ochiq deb belgilagan, undagi maʼlumotlar roʻyxatiga nom, STIR va auditorlar sertifikatlari kiradi.
• Shartnomadagi tashkilot nomi va STIRni reyestrdagi yozuv bilan solishtiring, tashkilot reyestrda turganiga va chiqarilmaganiga ishonch hosil qiling.
• Javobgarlikni sugʻurtalash polisi va auditorlar sertifikatlari nusxasini soʻrang — bu 29-modda boʻyicha auditorning toʻgʻridan-toʻgʻri majburiyati.
• Polisda amal qilish muddatini, sugʻurtalovchini (aynan shartnoma tuziladigan tashkilot), sugʻurta summasini va istisnolar roʻyxatini tekshiring.
• Shartnomada xizmat koʻrsatishning butun muddatida polisni kuchda saqlash va sugʻurta tugagani haqida sizni xabardor qilish majburiyatini mustahkamlang.

Buyurtmachilarning tipik xatolari

Birinchi xato — polis ish kamchiligining istalgan holatida toʻlovni kafolatlaydi deb oʻylash. Sugʻurta qoplamasi polis shartlariga va zarar auditor xatosi tufayli yetkazilgani aniqlanganiga bogʻliq. Qonun toʻlovni kafolatlamaydi, u faqat polis boʻlish majburiyatini va tashkilot javobgarligini belgilaydi.

Ikkinchi xato — faqat narx va muddatga qarab, polisni umuman soʻramaslik. Uchinchisi — shartnomadagi javobgarlik va cheklovlar boʻlimlarini oʻqimaslik, aslida nizoda nimani undirishingizni aynan ular belgilaydi.

Toʻrtinchisi — ish yozishmalari va topshirilgan hujjatlarni saqlamaslik: xulosa sifati haqidagi nizoda auditorga nima va qachon topshirilganini aynan ular tasdiqlaydi.