Auditor uchun 1C va hisob tizimlaridan yuklamalar: nima va qaysi formatda

Auditorga nega faqat hisobot emas, yuklamalar ham kerak

Moliyaviy hisobot — yakuniy natija. Auditor yakuniy satrdan birlamchi yozuvlargacha boʻlgan yoʻlni kuzatishi kerak. Buning uchun hisob tizimining oʻz maʼlumotlari ishlatiladi: qoldiq va aylanmalar, provodkalar, kontragentlar va shartnomalar boʻyicha shifrlar.

Elektron maʼlumotlar ayni paytda audit dalili hamdir. XAS 315 ga koʻra, audit dalillari faqat elektron shaklda mavjud boʻlishi mumkin, ularning yetarliligi va mosligi esa odatda ularning aniqligi va toʻliqligi ustidan nazorat samaradorligiga bogʻliq. Shu sababli auditor yuklama mazmunini ham, uning qanday shakllantirilganini ham baholaydi.

Yuklamalarning asosiy toʻplami

• tekshiriladigan butun davr uchun barcha hisobvaraqlar boʻyicha aylanma qoldiq vedomosti — oylar kesimida yoki davr boshi va oxiriga alohida vedomostlar bilan;
• subkonto boʻyicha aylanma qoldiq vedomostlari: kontragentlar, shartnomalar, nomenklatura, omborlar, asosiy vositalar, xodimlar;
• muhim moddalar boʻyicha hisobvaraq kartochkalari (tahlili): kassa, hisob-kitob varaqasi, xaridorlar va yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblar, zaxiralar, asosiy vositalar, kapital, tushum, tannarx;
• davr uchun provodkalar jurnali (operatsiyalar jurnali) — toʻliq, sanasi, summasi, hisobvaraqlar korrespondensiyasi, asos hujjati va yozuv muallifi bilan;
• soliq hisobi registrlari va QQS kitoblari (xaridlar va sotuvlar), hisobvaraq-fakturalar reyestri;
• amortizatsiya hisob-kitobi hamda asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar harakati vedomosti;
• zaxiralar vedomosti: omborlar kesimida miqdor va qiymat koʻrinishidagi qoldiq va aylanmalar;
• ish haqi boʻyicha hisob-kitob vedomostlari va xodimlar kesimida jamlangan hisoblashlar;
• yirik kontragentlar bilan solishtirma dalolatnomalar yoki oʻzaro hisob-kitob vedomostlari.

Yuklama formati va parametrlari

Auditor uchun PDF bosma shakli emas, jadval formati (Excel, CSV) qulayroq: maʼlumotlarni saralash, filtrlash va oʻzaro solishtirish mumkin. Imzolangan bosma shaklni arxiv uchun kerak boʻlsa, qoʻshimcha ilova qiling.

Har bir faylda nimalar koʻrsatilishi kerak:

• hisobot nomi, tashkilot, davr va shakllantirilgan sana;
• hisobot valyutasi va, agar mavjud boʻlsa, xorijiy valyutadagi summalar alohida;
• saralash tarkibi — hisobot qaysi tashkilotlar, boʻlinmalar va hisobvaraqlar boʻyicha shakllantirilgani;
• maʼlumotlar bir nechta dasturdan yuklansa, hisob tizimining versiyasi va nomi.

Yuklama toʻliq va aniq ekanini qanday koʻrsatish mumkin

Auditor yuklamani ishonib qabul qilmaydi. Standartlar tashkilot shakllantiradigan maʼlumotlarning, jumladan tizim shakllantiradigan hisobotlarning toʻliqligi va aniqligiga ishonch hosil qilish zarurligini aniq aytadi. Bunday hisobotlar uchun auditor hisobotning kirish va chiqish maʼlumotlarini mohiyati boʻyicha sinab, dalillar olishi mumkin (XAS 315).

Amalda bu yuklamalarni oldindan oʻzaro va hisobot bilan solishtirishni anglatadi:

• hisobvaraqlar boʻyicha aylanma qoldiq vedomosti yakunlari balans va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot satrlariga mos keladi;
• provodkalar jurnalidagi aylanmalar yigʻindisi xuddi shu davr uchun aylanma qoldiq vedomosti aylanmalariga teng;
• subkonto boʻyicha shifrlar yigʻindisi hisobvaraq qoldigʻini beradi;
• davr boshidagi qoldiqlar avvalgi davr oxiridagi tekshirilgan hisobot qoldiqlariga teng;
• barcha farqlar qisqa yozma izohda tushuntirilgan.

Provodkalar jurnali va qoʻlda kiritilgan tuzatishlar

Auditor hisobga nostandart tarzda tushadigan provodkalarga alohida eʼtibor beradi. XAS 240 hisobot davri oxirida qilingan provodkalar va boshqa tuzatishlarni tanlab olishni, zarur boʻlganda esa butun davr davomida tekshirishni talab qiladi. Hisob elektron tizimda yuritilsa, bunday yozuvlarni avtomatlashtirilgan usullar bilan aniqlash osonroq (XAS 315).

Shu sababli provodkalar jurnalida auditor uchun «Muallif», «Kiritilgan sana» va «Hujjat» maydonlari muhim; qoʻlda kiritilgan operatsiyalar va yopilgan davr tuzatishlarini oldindan belgilab qoʻygan maʼqul. 1C versiyangiz qoʻlda kiritilgan operatsiyalar boʻyicha saralashni sozlashga imkon bersa, uni alohida fayl sifatida yuklang.

Yuklamalar tayyorlashdagi odatiy xatolar

• batafsil satrlarsiz faqat yigʻilgan yakunlarni yuklash;
• turli fayllarda davr tarkibi har xil va yakunlar mos kelmaydi;
• hisobot tashkilotlar yoki boʻlinmalarning bir qismi boʻyicha saralab shakllantirilgan, lekin bu hech qayerda aytilmagan;
• auditor koʻrmaydigan nostandart hisobotlar yoki sozlamalardan foydalanilgan; koʻp dasturiy paketlar hisobot parametrlarini sozlashga imkon beradi va auditor toʻliqlik hamda aniqlikni baholashda buni inobatga oladi (XAS 315);
• yuklangandan keyin maʼlumotlar Excelda qoʻlda «tuzatilgan» — faylni dastlabki koʻrinishida berish, tuzatishlarni esa alohida koʻrsatish kerak;
• asosiy bazadan tashqarida yuritilsa, qoʻshni tizimlar (ombor, ish haqi, bank-mijoz) maʼlumotlari ilova qilinmagan.