Auditga tayyorgarlik: direktor va bosh buxgalter uchun chek-list

Kim nima uchun javob beradi: rollarni taqsimlang

Qonun hisobni tashkil etishni kompaniya rahbariga yuklaydi: u hisob siyosatini ishlab chiqish, ichki nazorat tartibi, toʻliq va ishonchli hisob hamda hisob hujjatlarining saqlanishini taʼminlashi shart. Shu sababli auditga tayyorgarlik faqat buxgalteriya vazifasi emas, direktorning ham vazifasidir.

Masʼuliyatni tekshiruv boshlanishidan oldin taqsimlang. Direktor kirish, muddatlar va shartnomani imzolash masalalarini hal qiladi, auditor uchun aloqa shaxsini tayinlaydi va munozarali baholar boʻyicha qaror qabul qiladi. Bosh buxgalter davrni yopish, solishtirmalar va soʻrovlarga javoblar uchun javob beradi. Moddiy javobgar shaxslar va boʻlinma rahbarlari mulk mavjudligini tasdiqlashga tayyor boʻlishi kerak.

Chek-list: davrni yopish

Auditor kalendar yil uchun hisobotni tekshiradi: yillik hisobotning hisobot davri 1 yanvardan 31 dekabrgacha boʻlgan davrdir. Shu sababli yilni yopish auditor ishi boshlanishidan oldin tugallanishi kerak, u bilan parallel emas.

• davrning barcha operatsiyalarini hisobda aks ettiring, shu jumladan tasdiqlovchi hujjati yoʻq operatsiyalarni ham: qonun ular uchun birlamchi hujjat rasmiylashtirishni talab qiladi, operatsiyani hisobdan tashqarida qoldirishni emas;
• barcha birlamchi hujjatlar imzolanganini va ulardagi tuzatishlar operatsiya ishtirokchilari tomonidan tasdiqlanganini tekshiring;
• yopuvchi provodkalarni bajaring: hisoblashlar, zaxiralar, eskirish, umumxoʻjalik xarajatlarini taqsimlash, kurs farqlari;
• aylanma-qoldiq vedomostini shakllantiring va uni registrlar hamda bosh kitob bilan solishtiring;
• balansdan tashqari hisobvaraqlar qoldiqlarini va har bir yirik hisobvaraq boʻyicha shifrlashni tekshiring;
• yillik hisobot loyihasini tayyorlang va balans hamda moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot koʻrsatkichlari oʻzaro mosligiga ishonch hosil qiling.

Chek-list: solishtirmalar va tasdiqlar

Auditor kompaniya hujjatlarini toʻliq hajmda olish, mulkning haqiqiy mavjudligi va majburiyatlar holatini tekshirish hamda uchinchi shaxslardan yozma tasdiqlar soʻrash huquqiga ega. Solishtirmalarni qanchalik erta oʻzingiz oʻtkazsangiz, u shunchalik kam farq topadi.

• byudjet bilan soliqlar boʻyicha solishtirma dalolatnomasi: hisob maʼlumotlarini soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti maʼlumotlari bilan taqqoslang va farqlarni tushuntiring;
• banklar bilan solishtirma: hisob-kitob va valyuta hisobvaraqlaridagi qoldiqlar, kreditlar, depozitlar, kafolatlar;
• yirik xaridorlar va yetkazib beruvchilar bilan solishtirma: oʻzaro hisob-kitoblar dalolatnomalarini imzolang va kelishilmagan summalarni alohida yozib chiqing;
• hisobdor shaxslar va xodimlar bilan hisob-kitoblar boʻyicha solishtirma;
• elektron hisob-faktura reyestrlarini QQS boʻyicha hisob bilan solishtirish;
• bogʻliq tomonlar va ular bilan operatsiyalar roʻyxati: auditor uni deyarli har doim soʻraydi;
• yuridik nizolar, daʼvolar va sud ishlari roʻyxati, mumkin boʻlgan yoʻqotishlar bahosi bilan.

Chek-list: inventarizatsiya

Qonun hisob va hisobot maʼlumotlarining ishonchliligini inventarizatsiya bilan toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlaydi: maʼlumotlarning toʻgʻriligi va ishonchliligi aktivlar va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilish bilan tasdiqlanadi. Inventarizatsiya obyektlari, tartibi va muddatlari inventarizatsiya boʻyicha buxgalteriya hisobi standarti bilan belgilanadi, shuning uchun oʻtgan yillar amaliyotiga emas, shu standartga tayaning.

Inventarizatsiyani audit boshlanishidan oldin oʻtkazing va natijalarni rasmiylashtiring: oʻtkazish toʻgʻrisidagi buyruq, inventarizatsiya roʻyxatlari, solishtirma vedomostlar, ortiqcha va kamomadlar boʻyicha tushuntirishlar. Auditor ombor yoki kassa inventarizatsiyasida qatnashsa, ombor va moddiy javobgar shaxslarni oldindan ogohlantiring. Hisob-kitoblarni ham alohida inventarizatsiya qiling: debitorlik va kreditorlik qarzlarini, shu jumladan muddati oʻtganlarini, nimani hisobdan chiqarish yoki zaxiralash kerakligini hal qiling.

Chek-list: hisob siyosati va munozarali baholar

Hisob siyosati auditor tekshiruvda tayanadigan asosdir: ichki nazorat qabul qilingan hisob siyosati asosida tashkil etiladi. Hujjat buyruq bilan tasdiqlanganini, hisobot davrida amal qilishini va kompaniyaning haqiqiy amaliyotini aks ettirishini tekshiring.

Oldindan nimalarni solishtirish kerak: zaxiralarni baholash usuli, asosiy vositalarning foydali xizmat muddati va eskirish hisoblash usuli, tushumni tan olish tartibi, zaxira yaratish mezonlari, hisobdor summalar va kurs farqlarini hisobga olish tartibi. Yil davomida ish sharoitlari oʻzgargan boʻlsa — yangi faoliyat turlari, toʻlovi kechiktirilgan shartnomalar, lizing — hisob siyosati buni hisobga olishiga ishonch hosil qiling.

Auditor uchun yil davomidagi nostandart operatsiyalar boʻyicha qisqa maʼlumotnoma tuzing: yirik bitimlar, qayta tashkil etish, hisobdan chiqarish, qayta baholash, baholarning oʻzgarishi. Bunday operatsiyalar boʻyicha fikrni direktor va bosh buxgalter tekshiruv paytida izohlashga urinmasdan, asoslab bera olishi kerak.

Tekshiruvni tashkil etish: shartnoma, muddatlar, kirish

Audit oʻtkaziladigan kompaniya auditor uchun shartnomada belgilangan muddatlarda tekshiruv sharoitlarini yaratishi va kerakli hujjatlarni taqdim etishi shart. Shartnomada jadvalni kelishing: auditorlik guruhi qachon keladi, hujjatlar qaysi sanalarda kerak, kim aloqada.

Ish joyini va hisob tizimiga faqat oʻqish rejimida kirishni, elektron hujjatlar va bank koʻchirmalarini tayyorlang. Soʻrovlar uchun bitta masʼul shaxsni tayinlang va ular jurnalini yuriting: nima soʻraldi, qachon topshirildi, qanday savollar qoldi. Zarur maʼlumot taqdim etilmasa, auditorlik tashkiloti tekshiruvni oʻtkazishdan bosh tortishga haqli.

Majburiy yillik auditga tegishli kompaniyalar uchun qatʼiy sana ham bor: auditorlik xulosasining nusxasini majburiy audit oʻtkazilganidan keyin oʻn besh kun ichida, lekin hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyunidan kechikmay soliq organlariga taqdim etish kerak. Audit jadvalini shu muddatgacha zaxira bilan rejalashtiring.

Odatiy xatolar va reja namunasi

Auditni koʻpincha bir xil sabablar choʻzadi: auditor kelganda yil yopilmagan, solishtirma dalolatnomalari barcha kontragentlar bilan imzolanmagan, inventarizatsiya rasmiy oʻtkazilgan, hisob siyosati yangilanmagan, soʻrovlar uchun masʼul tayinlanmagan. Yana bir keng tarqalgan xato — tekshiruv paytida hisobni «orqa sana bilan» tuzatish: registrlarga tasdiqlanmagan tuzatishlar kiritish mumkin emas.

Shartli muddatlar boʻyicha reja namunasi (bular normativ muddatlar emas — har bir kompaniya ularni oʻz shartnomasiga moslaydi). Boshlanishiga olti hafta qolganda: rollarni taqsimlash, hisob siyosatini yangilash, inventarizatsiyani rejalashtirish. Toʻrt hafta qolganda: inventarizatsiya oʻtkazish, solishtirma dalolatnomalarini yuborish. Ikki hafta qolganda: davrni yopish, aylanma-qoldiq vedomosti va hisobot loyihasini shakllantirish. Bir hafta qolganda: nostandart operatsiyalar boʻyicha maʼlumotnoma yigʻish, auditor uchun kirish va ish joyini tayyorlash.