Shtat qisqarishi va ishdan boʻshatish nafaqasi: tartib, ogohlantirish, toʻlovlar

Qisqartirish qachon qonuniy

Ish beruvchi tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilish asosli boʻlishi kerak (MK 161-moddasi). Qisqartirish uchun bu kompaniyada haqiqiy sabab borligini anglatadi: texnologiya, tuzilma yoki ishlar hajmi oʻzgaradi. Xuddi shu vazifalar bilan lavozim nomini rasman oʻzgartirishni sud odatda qisqartirish yoʻq deb baholaydi.

Qisqartirish boʻyicha shartnomani bekor qilishga faqat MK 144-moddasi talablariga rioya qilingan holda yoʻl qoʻyiladi: ish beruvchi boshqa ishga oʻtkazishni taklif qilishi shart. Agar jamoaviy kelishuv yoki jamoa shartnomasida kasaba uyushmasi qoʻmitasining roziligi nazarda tutilgan boʻlsa, usiz boʻshatish mumkin emas (MK 164-moddasi); qoʻmita oʻn kunlik muddatda javob berishi kerak.

• sabablari asoslangan shtat jadvalini oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruq (qaror);
• kuchga kirish sanasi koʻrsatilgan yangi shtat jadvali;
• qisqartiriladigan lavozimlar va ular bilan bogʻliq xodimlar roʻyxati.

Ogohlantirish va organlarni xabardor qilish

Xodim kamida ikki oy oldin yozma ravishda, imzo qoʻydirib ogohlantiriladi (MK 165-moddasi). Ish beruvchi bu muddatni ogohlantirish muddatiga mos pul kompensatsiyasi bilan almashtirishi mumkin; kompensatsiya boshqa toʻlovlarni bekor qilmaydi.

Ogohlantirish muddati davomida xodimga ish izlash uchun haftasiga kamida bir kun ish haqi saqlangan holda beriladi. Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davrlari ogohlantirish muddatiga kiritilmaydi (tugatish holati bundan mustasno).

Bir vaqtda, kamida ikki oy oldin, ish beruvchi kasaba uyushmasi qoʻmitasiga ehtimoliy boʻshatish haqida maʼlumot beradi va har bir boʻshatiladigan xodim haqidagi maʼlumotlarni mahalliy mehnat organi uchun «Yagona milliy mehnat tizimi»ga kiritadi (MK 166-moddasi).

Boshqa ish taklif qilish va kim ishda qoladi

Agar avvalgi mehnat funksiyasi boʻyicha ishni davom ettirish imkonsiz boʻlsa, ish beruvchi mutaxassislik va malakaga mos boshqa ishga, u boʻlmaganda esa mavjud boshqa ishga oʻtkazishni taklif qilishi shart (MK 144-moddasi). Doimiy ish boʻlmasa-yu, muddatli shartnoma boʻyicha ish boʻlsa, oʻshani taklif qiladi. Qisqartirish boʻyicha boʻshatishga faqat xodim taklif qilingan oʻtkazishdan bosh tortgan, boʻsh ish oʻrinlari boʻlmagan yoki xodim boʻsh lavozim talablariga javob bermagan taqdirda yoʻl qoʻyiladi.

Bir xil lavozimlarning bir qismi qisqartirilganda ishda qoldirishning imtiyozli huquqi amal qiladi (MK 167-moddasi): malakasi va mehnat unumdorligi yuqoriroq xodimlar qoladi. Teng boʻlganda, xususan, ikki yoki undan ortiq qaramogʻidagi shaxs borligi, oilada mustaqil daromadga ega boshqa xodim yoʻqligi, ushbu ish beruvchida uzoq ish staji, nogironlik, shu korxonada olingan mehnatda mayib boʻlish hisobga olinadi. Holatlarning ketma-ketligi ahamiyatga ega emas — ularning soni koʻproq boʻlgan xodim ustunlikka ega.

Kimni qisqartirish boʻyicha boʻshatib boʻlmaydi

MK 163-moddasi ish beruvchi tashabbusi bilan shartnomani vaqtincha mehnatga layoqatsizlik, taʼtilda boʻlish, xizmat safari, davlat yoki jamoat vazifalarini bajarish uchun ishdan ozod qilingan davrlarda, shuningdek homilador ayollar va uch yoshgacha bolasi bor xodimlarga beriladigan kafolatlarga rioya qilmasdan bekor qilishni taqiqlaydi (MK 408, 409-moddalari).

Bu cheklovlar faqat tashkilot tugatilganda amal qilmaydi. Shtat qisqarishida boʻshatish sanasi xodim kasallik varaqasidan yoki taʼtildan qaytgunga qadar koʻchiriladi.

Ishdan boʻshatish nafaqasi: stajga qarab miqdor

Ishdan boʻshatish nafaqasi mehnat shartnomasi ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilinganda toʻlanadi, xodimning aybli harakatlari bilan bogʻliq asoslar bundan mustasno (MK 173-moddasi). Shtat qisqarishi aybli asoslarga kirmaydi, shuning uchun nafaqa toʻlanadi.

Uning miqdori ushbu ish beruvchidagi ish stajiga bogʻliq va quyidagidan kam boʻlishi mumkin emas:

• oʻrtacha oylik ish haqining 50% — uch yilgacha stajda;
• 75% — uch yildan besh yilgacha;
• 100% — besh yildan oʻn yilgacha;
• 150% — oʻn yildan oʻn besh yilgacha;
• 200% — oʻn besh yildan ortiq.

Yakuniy hisob-kitob va soliqlar

Xodimga tegishli barcha summalar mehnat shartnomasi bekor qilingan kuni toʻlanadi (MK 172-moddasi): ishlangan vaqt uchun ish haqi, foydalanilmagan taʼtillar uchun kompensatsiya, ishdan boʻshatish nafaqasi, tanlangan boʻlsa ogohlantirish muddati oʻrniga kompensatsiya. Oʻsha kuni mehnat daftarchasi yoki elektron mehnat daftarchasidan koʻchirma va buyruq nusxasi beriladi (MK 171-moddasi).

Soliq kodeksida ishdan boʻshatish nafaqasi va mehnat shartnomasi bekor qilinganda toʻlanadigan boshqa toʻlovlar jismoniy shaxsning mehnatga haq toʻlash emas, balki boshqa daromadlariga kiritilgan (SK 377-moddasi 9-bandi). Rezidentning daromadlari 12% stavkada JShDSga tortiladi (SK 381-moddasi). Ijtimoiy soliq obyekti — ish beruvchining mehnatga haq toʻlash xarajatlari (SK 403-moddasi), shuning uchun toʻlov hisob-kitob qaydnomasida toʻgʻri tasniflanishi muhim.

Muddatlar boʻyicha nazorat roʻyxati

• 0-kun — shtatni oʻzgartirish toʻgʻrisidagi buyruq, kasaba uyushmasi qoʻmitasini xabardor qilish va «Yagona milliy mehnat tizimi»ga maʼlumot kiritish;
• 0-kun — xodimlarga imzo qoʻydirib yozma ogohlantirish;
• ikki oy davomida — boʻsh ish oʻrinlarini taklif qilish (yozma, rozilik yoki rad etish belgisi bilan), ish izlash uchun haftasiga bir boʻsh kun;
• boʻshatish toʻgʻrisidagi buyruqdan oldin — kasallik varaqalari, taʼtillar, homiladorlik, uch yoshgacha bolalarni tekshirish;
• boʻshatish kuni — buyruq, hisob-kitob, ishdan boʻshatish nafaqasi, mehnat daftarchasi yoki koʻchirma.