Kafolat majburiyatlari va kafolatli taʼmirlash zaxirasi: hisob

Sotuvchining kafolat majburiyatlari nima

Tovar sifatiga kafolat oldi-sotdi shartnomasining shartidir. U boʻlsa, sotuvchi tovarni sifat talablariga mos holda, shartnomada belgilangan vaqt davomida — kafolat muddati davomida — topshirishi shart (FK 403-modda). Umumiy qoidaga koʻra, kafolat butlovchi buyumlarga ham tegishli, agar shartnomada boshqacha koʻzda tutilmagan boʻlsa.

Kafolat muddati har doim uzluksiz oʻtmaydi. Agar xaridor tovardan sotuvchiga bogʻliq holatlar tufayli foydalana olmasa, muddat bu holatlar bartaraf etilgunga qadar oʻtmaydi. Shuningdek, aniqlangan kamchiliklar tufayli tovardan foydalanib boʻlmagan vaqtga uzaytiriladi (xaridor sotuvchini belgilangan tartibda xabardor qilgan boʻlsa), tovar almashtirilganda esa muddat qaytadan hisoblanadi (FK 404-modda).

Hisob uchun amaliy xulosa: kelgusi xarajatlar miqdori faqat shartnomadagi muddatga emas, uzaytirish va almashtirishlarga ham bogʻliq. Baholashda buni hisobga oling va har bir tovar turi boʻyicha haqiqiy murojaatlar maʼlumotini saqlang.

• Qaysi tovar va ishlar uchun shartnomada kafolat muddati koʻrsatilganini aniqlang.
• Shartlarni qayd eting: kamchiliklarni kim va qanday bartaraf etadi, nima kafolat holati hisoblanadi.
• Murojaatlar va taʼmirga qilingan haqiqiy xarajatlar jurnalini yuriting — u zaxirani hisoblash uchun ham, tekshiruv uchun ham kerak.

MHXS boʻyicha buxgalteriya zaxirasi: qachon tan olinadi

MHXS (IAS) 37 boʻyicha kafolat majburiyatlari baholangan majburiyatlarga toʻgʻridan-toʻgʻri misol sifatida keltirilgan. Zaxira uni toʻlash uchun pul mablagʻlari yoki boshqa iqtisodiy resurslar chiqib ketishi ehtimol boʻlsa tan olinadi; chiqib ketish ehtimoldan yiroq boʻlsa, modda shartli majburiyat sifatida koʻriladi.

Amalda bu quyidagini bildiradi: agar siz bir xil turdagi koʻp miqdordagi tovarni sotsangiz va statistika ularning bir qismi taʼmirga qaytayotganini koʻrsatsa, majburiyat ehtimol va uni baholash kerak. Yakka qimmat buyumlar uchun baholash har bir holat boʻyicha alohida amalga oshiriladi.

Zaxira bahosi — hisobot davri oxirida majburiyatni bajarish uchun tashkilot oqilona toʻlaydigan summa; xavf va noaniqlik hisobga olinadi, zaxira joriy qiymatgacha diskontlanadi. Agar hisobni BHMS boʻyicha yuritsangiz, amaldagi standartni tekshiring va tartibni hisob siyosatida mustahkamlang — bu yerda biz MHXS va Soliq kodeksiga tayanamiz.

SK 316-moddasi boʻyicha soliq zaxirasi

Soliq kodeksi tovarlar (xizmatlar) sotadigan soliq toʻlovchiga kafolatli taʼmirlash va kafolatli xizmat koʻrsatish boʻyicha kelgusi xarajatlar uchun zaxira yaratishga ruxsat beradi. Zaxira yaratish haqida qarorni soliq toʻlovchi oʻzi qabul qiladi va ajratmalarning chegaraviy miqdorini soliq maqsadlari uchun hisob siyosatida belgilaydi.

Zaxira faqat xaridor bilan tuzilgan shartnomada kafolat muddati davomida xizmat koʻrsatish va taʼmirlash koʻzda tutilgan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha yaratiladi. Ajratmalar ushbu tovarlar (xizmatlar) sotilgan sanada xarajatlarga kiritiladi.

Zaxiraning chegaraviy miqdori — oldingi uch yil uchun ushbu tovarlar (xizmatlar) sotishdan tushumdagi kafolatli taʼmirlash va xizmat koʻrsatishga haqiqatda qilingan xarajatlar ulushining hisobot (soliq) davridagi tushumga koʻpaytmasi. Agar kafolat bilan sotish uch yildan kam davom etgan boʻlsa, sotishning haqiqiy davri olinadi. Ilgari kafolat bilan sotmagan soliq toʻlovchilar zaxirani kutilayotgan xarajatlardan oshmagan miqdorda yaratishi mumkin — bu kafolat majburiyatlarini bajarish rejasida kafolat muddatini hisobga olgan holda koʻzda tutilgan xarajatlardir.

Chegaraviy zaxirani hisoblash: shartli misol

Quyidagi raqamlar shartli, faqat mexanizmni koʻrsatish uchun. Faraz qilaylik, oldingi uch yilda kafolatli tovarlarni sotishdan tushum 6 000 000 000 soʻmni, shu davrdagi kafolatli taʼmirga haqiqiy xarajatlar esa 120 000 000 soʻmni tashkil etdi. Xarajatlar ulushi: 120 000 000 / 6 000 000 000 = 2 %.

Agar joriy davrda bunday tovarlar boʻyicha tushum 1 500 000 000 soʻm boʻlsa, zaxiraning chegaraviy miqdori: 1 500 000 000 × 2 % = 30 000 000 soʻm. Ajratmalarni sotish sanasida xarajatlarga shu summagacha kiritish mumkin.

Davr yakuni boʻyicha zaxirani tushumdagi xarajatlarning haqiqiy ulushiga muvofiq tuzatish kerak. Agar haqiqatda kamroq sarflangan boʻlsa, qoldiq keyingi davrga oʻtkaziladi, yangidan yaratiladigan zaxira esa shu qoldiqqa kamaytiriladi. Yangi zaxira qoldiqdan kam boʻlib chiqsa, farq joriy davr daromadiga qoʻshiladi.

Xarajatlarni hisobdan chiqarish, qoldiq va kafolatni tugatish

Agar zaxira yaratish haqida qaror qabul qilgan boʻlsangiz, kafolatli taʼmirga haqiqiy xarajatlar uning hisobidan hisobdan chiqariladi. Zaxira yetmagan taqdirda farq chegirmalarga olib boriladi. Zaxiradan oshgan taʼmir xarajatlari yoʻqolmaydi, lekin ikki marta aks ettirilmasligi kerak.

Agar kompaniya tovarlar (xizmatlar)ni kafolatli taʼmirlash va xizmat koʻrsatish sharti bilan sotishni toʻxtatsa, ilgari yaratilgan va ishlatilmagan zaxira kafolatli taʼmirlash va xizmat koʻrsatish shartnomalari amal qilish muddati tugagach daromadlarga qoʻshiladi.

Esda tuting: buxgalteriya va soliq summalari farq qilishi mumkin — buxgalteriya baholash ehtimol va kutilayotgan xarajatlarga asoslanadi, soliq summasi esa formula bilan cheklangan. Farqni kuzatib boring va hisob siyosatida har bir maqsad uchun qaysi yondashuv qoʻllanishini yozib qoʻying.

Harakatlar tartibi va odatiy xatolar

Zaxira tekshiruvda savol tugʻdirmasligi uchun izchil harakat qiling va har bir qadamni hujjatlashtiring.

• Soliq zaxirasi yaratilishini hal qiling va buni hamda chegaraviy miqdorni soliq maqsadlari uchun hisob siyosatida yozing.
• Kafolatli tovarlar (xizmatlar) roʻyxatini tuzing va uni shartnomalarga bogʻlang.
• Uch yillik taʼmirga haqiqiy xarajatlar statistikasini va shu tovarlar boʻyicha tushumni yigʻing.
• Chegarani hisoblang va ajratmalarni sotish sanasida aks ettiring.
• Davr yakuni boʻyicha zaxirani tuzating va qoldiqni oʻtkazing.
• Odatiy xatolar: hisob siyosatida qaydsiz zaxira yaratish, kafolatli tovarlar oʻrniga barcha tovarlar tushumi boʻyicha hisoblash, qoldiqni oʻtkazishni unutish, kafolatli sotuvlar toʻxtatilganda qoldiqni hisobga olmaslik.