Ishtirokchi ulushining sof aktivlar boʻyicha qiymati

Qonun ulush qiymati deb nimani nazarda tutadi

Toʻlovlarni hisoblash uchun qonun ulushning haqiqiy qiymati tushunchasidan foydalanadi. U ustavda yozilgan nominalga teng emas va ishtirokchilar ulushlarni oʻzaro qancha narxda sotishga kelishganiga bogʻliq emas. Bu balansga bogʻlangan hisobiy kattalikdir.

Qonunga koʻra ishtirokchi ulushining haqiqiy qiymati jamiyat sof aktivlari qiymatining uning ulushi miqdoriga mutanosib boʻlgan qismiga mos keladi. Ulush miqdori esa ulush nominal qiymatining ustav fondiga nisbati sifatida aniqlanadi.

Bundan ikki qadam kelib chiqadi: avval kerakli sanaga jamiyatning sof aktivlarini aniqlash, soʻng ularni ishtirokchining foizdagi yoki kasr koʻrinishidagi ulushiga koʻpaytirish.

Balansdan sof aktivlarni qanday olish mumkin

1-son MHXSda (NSBU) sof aktivlar deganda tashkilotning oʻz mablagʻlari bilan taʼminlangan uzoq muddatli va joriy aktivlarining qiymati, yaʼni qarz majburiyatlaridan ozod mol-mulk qiymati tushuniladi. Oddiy qilib aytganda, bu majburiyatlar chiqarib tashlangan aktivlardir.

Amalda hisob tanlangan sanadagi buxgalteriya balansi boʻyicha olib boriladi: aktivlar jami olinib, undan barcha majburiyatlar — uzoq muddatli va qisqa muddatli — ayiriladi. Sof aktivlarni aniqlash tartibini qonun qonunchilikka havola qiladi, shuning uchun hisoblashdan oldin qaysi moddalarni kiritayotganingizni va qaysi uslubni qoʻllayotganingizni qayd etib qoʻyish, uni barcha hisoblarda bir xil qoʻllash foydali.

• Aktivlar — tanlangan sanadagi balans aktiv boʻlimlari jami.
• Majburiyatlar — balans boʻyicha uzoq muddatli va joriy majburiyatlar, jumladan kreditlar, qarzlar va kreditorlik qarzi.
• Sof aktivlar — birinchi va ikkinchi oʻrtasidagi farq.
• Solishtirish — natija oʻz kapitali boʻlimi jami bilan mos kelishi kerak.

Qaysi sanadagi hisobotni olish kerak

Hisob sanasi ulush jamiyatga qaysi asosda oʻtishiga bogʻliq. Ishtirokchi chiqarilgan yoki chiqib ketgan boʻlsa, chiqarilish yoki chiqib ketish sanasidan oldingi oxirgi hisobot davri hisoboti olinadi. Ishtirokchi ulushni uchinchi shaxslarga berish mumkin boʻlmagani uchun sotib olishni talab qilgan boʻlsa — shunday talab bilan murojaat qilgan kundan oldingi oxirgi hisobot davri olinadi.

Formulalarga eʼtibor bering: bir holatda qonun buxgalteriya hisobotlari maʼlumotlari haqida, boshqasida moliyaviy hisobotlar maʼlumotlari haqida gapiradi. Amaliy xulosa: qulay sanadagi oraliq balansni emas, oxirgi yakunlangan davr uchun tasdiqlangan va topshirilgan hisobotni oling va uni hisob bilan birga saqlang.

Shartli raqamlarda hisob misoli

Quyidagi barcha raqamlar shartli boʻlib, faqat tushuntirish uchun keltirilgan. Oxirgi hisobot boʻyicha MChJ aktivlari jami 1 000 mln soʻm, majburiyatlari 400 mln soʻm, ustav fondi 100 mln soʻm boʻlsin. Sof aktivlar: 1 000 − 400 = 600 mln. Ishtirokchi 25 % ulushga ega (ustav fondi 100 mln boʻlganda nominal 25 mln). Uning sof aktivlardagi ulushi: 600 × 25 % = 150 mln soʻm.

Sof aktivlar va ustav fondi oʻrtasidagi farq: 600 − 100 = 500 mln, yaʼni 150 mln toʻlash uchun manba yetarli.

Ikkinchi variant. Xuddi shu 25 %, ammo sof aktivlar 120 mlngacha tushdi. Ulush qiymati: 120 × 25 % = 30 mln. Ustav fondi bilan farq atigi 20 mln, 10 mln yetmaydi. Bunday holatda jamiyat ustav fondini yetishmayotgan summaga kamaytirishi shart.

Jamiyat nima hisobidan toʻlaydi va qanday cheklovlar bor

Ulushning haqiqiy qiymati sof aktivlar bilan ustav fondi oʻrtasidagi farq hisobidan toʻlanadi. Agar bu farq yetarli boʻlmasa, jamiyat ustav fondini yetishmayotgan summaga kamaytirishi shart — yuqoridagi misolda aynan shu mexanizm koʻrsatilgan.

Toʻlov muddati — ulush jamiyatga oʻtgan paytdan boshlab bir yil, agar ustavda qisqaroq muddat nazarda tutilmagan boʻlsa. Pul oʻrniga jamiyat ishtirokchining roziligi bilan xuddi shunday qiymatdagi mol-mulkni natura shaklida berishi mumkin.

Qonunda nazarda tutilgan hollarda ulushning haqiqiy qiymati toʻlanmaguncha jamiyat foydani ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qilishi mumkin emas. Ustav fondini ham alohida nazorat qiling: ikkinchi va har bir keyingi moliyaviy yil tugagach sof aktivlar ustav fondidan kam boʻlib qolsa, ustav fondi sof aktivlar miqdorigacha kamaytirilishi va bu belgilangan tartibda roʻyxatdan oʻtkazilishi kerak.

Tipik xatolar

Hisobni koʻpincha arifmetika emas, boshlangʻich maʼlumotlar va yondashuv buzadi. Raqam kelishuv yoki yigʻilish qaroriga tushishidan oldin quyidagi xatolarni tekshirib chiqing.

• Sof aktivlardan mutanosib ulush oʻrniga ulush nominali yoki oldingi bitim narxidan hisoblash.
• Qonun talab qiladigan oxirgi hisobot davri oʻrniga hisob uchun qulay sanadagi oraliq balansni olish.
• Majburiyatlarning bir qismini (masalan, soliq yoki ijara boʻyicha) unutib, sof aktivlarni oshirib yuborish.
• Natijani oʻz kapitali boʻlimi bilan solishtirmaslik va uslubni qayd etmaslik.
• Ustav fondi bilan farq yetarli yoki yoʻqligini tekshirmay, butun summani toʻlash va ustav fondini kamaytirishga tayyorlanmaslik.
• Ulush qiymati toʻlanmasdan oldin foydani taqsimlash, qonun buni taqiqlagan hollarda.