Ishdan boshatishda yakuniy hisob-kitob: nimalar kiradi va qaysi muddatda toʻlanadi

Yakuniy hisob-kitob nimalardan iborat

Mehnat kodeksining 172-moddasiga koʻra mehnat shartnomasi bekor qilinganda xodim bilan hisob-kitob qilinishi shart. Qonunga muvofiq u uch guruh toʻlovni oʻz ichiga oladi: olinmagan ish haqi, foydalanilmagan barcha asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtillari uchun kompensatsiya hamda qonunchilikda, mehnat toʻgʻrisidagi aktlarda yoki mehnat shartnomasida nazarda tutilgan boshqa toʻlovlar.

Amalda “boshqa toʻlovlar”ga ishlangan vaqt uchun hisoblangan mukofot va ustamalar, shartnoma shartlari boʻyicha summalar, ayrim hollarda esa ishdan boshatish nafaqasi va ogohlantirish muddati oʻrniga kompensatsiya kiradi. Hisob-kitobdan oldin buxgalter shartnoma, jamoa shartnomasi va lokal aktlarni tekshirishi kerak: aynan ular sizning kompaniyangizda “boshqa toʻlovlar” nima ekanini belgilaydi.

Qachon toʻlash kerak: hisob-kitob kuni va istisnolar

Umumiy qoida oddiy: barcha summalar mehnat shartnomasi bekor qilingan kuni toʻlanadi. Demak, oxirgi ish kunigacha hisob varaqasi, hisoblashlar va toʻlov topshirigʻi (yoki kassa) tayyor boʻlishi lozim.

Agar shartnoma bekor qilingan kuni xodim ishlamagan boʻlsa (taʼtilda, kasallik varaqasida, ishda boʻlmagan), pul xodim hisob-kitob qilishni talab qilganidan keyin uch kundan kechiktirmay toʻlanishi kerak. Xuddi shu uch kunlik muddat ishdan boshatilgandan keyin hisoblangan oylik, choraklik yoki yillik natijalar boʻyicha mukofotlarga ham taalluqli.

Summa yuzasidan nizo boʻlsa ham, ish beruvchi shu muddatlarda oʻzi bahslashmaydigan qismni toʻlashi shart. Nizo hal boʻlguncha hammasini ushlab turish mumkin emas.

Foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya

Ishdan boshatishda pul kompensatsiyasi foydalanilmagan barcha yillik asosiy va qoʻshimcha mehnat taʼtillari uchun toʻlanadi (MKning 234-moddasi), faqat joriy ish yili uchun emas. Shu sababli hisob-kitobdan oldin taʼtillar jadvali va tabelni koʻrib chiqib, oʻtgan davrlar boʻyicha kunlar toʻplanmaganini tekshirish kerak.

Taʼtil davomiyligi kalendar kunlarda hisoblanadi (MKning 221-moddasi). Pul kompensatsiyasi toʻlanganda yakshanba hisobga olinmaydi (MKning 234-moddasi) — kunlarni sanashda buni inobatga oling. Oʻrtacha ish haqi uchun kodeks 257-moddaga yuboradi: shu modda va ichki mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizom bilan solishtiring.

Pulga muqobil ham bor. MKning 235-moddasiga koʻra jamoa shartnomasi, lokal akt, mehnat shartnomasi yoki taraflar kelishuvi bilan xodimning yozma arizasi asosida foydalanilmagan taʼtillarni keyinchalik ishdan boshatish bilan berish nazarda tutilishi mumkin — xodimning aybli harakatlari (harakatsizligi) uchun bekor qilish holatlari bundan mustasno. Bunda mehnat shartnomasi bekor qilingan kun deb taʼtilning oxirgi kuni hisoblanadi, demak, hisob-kitob ham shu sanaga koʻchadi.

Ishdan boshatish nafaqasi: kimga tegishli

Ishdan boshatish nafaqasi — shartnoma alohida asoslar boʻyicha bekor qilinganda bir martalik pul toʻlovi boʻlib, ish joyini yoʻqotish oqibatlarini yumshatishga qaratilgan (MKning 173-moddasi). U hisob-kitobga avtomatik kirmaydi: avval ishdan boshatish asosi mos kelishini tekshirish kerak.

Nafaqa, xususan, ish beruvchi tashabbusi bilan ishdan boshatishda (xodimning aybli harakatlari bilan bogʻliq asoslar bundan mustasno), taraflar irodasiga bogʻliq boʻlmagan ayrim holatlarda hamda xodim oʻzgargan sharoitda ishlashni davom ettirishdan bosh tortganda (yangi mehnat sharoitlari, koʻchish, mulkdor almashishi) toʻlanadi. Xodimning oʻz tashabbusi bilan ishdan ketishi bu roʻyxatda nomlanmagan — umumiy qoidaga koʻra nafaqa tegishli emas, agar shartnoma yoki lokal aktlarda boshqacha belgilanmagan boʻlsa.

Eng kam miqdor shu ish beruvchi huzuridagi staj va oʻrtacha oylik ish haqiga bogʻliq:

• staji uch yilgacha — kamida 50%;
• uch yildan besh yilgacha — kamida 75%;
• besh yildan oʻn yilgacha — kamida 100%;
• oʻn yildan oʻn besh yilgacha — kamida 150%;
• oʻn besh yildan oshiq — kamida 200%.

Toʻlovlardan soliqlar

JShDS. Rezident daromadlari Soliq kodeksining 381-moddasiga koʻra 12% stavka boʻyicha soliqqa tortiladi. Foydalanilmagan taʼtil kompensatsiyasi ishlanmagan vaqt uchun haqqa (SKning 374-moddasi) kiradi, demak, mehnatga haq toʻlash shaklidagi daromadlar tarkibida (SKning 371-moddasi). Ishdan boshatish nafaqasi va mehnat shartnomasi bekor qilinganda boshqa toʻlovlar boshqa daromadlar tarkibida koʻrsatilgan (SKning 377-moddasi, 9-band) va yigʻma daromadga kiradi (SKning 370-moddasi). Ish beruvchi soliq agenti hisoblanadi: u soliqni hisoblashi, xodimdan ushlab qolishi va budjetga oʻtkazishi shart (SKning 23-moddasi).

Shartli misol. Faraz qilaylik, hisob-kitob yakunlariga koʻra xodimga 10 000 000 soʻm tegishli (ishlangan kunlar uchun ish haqi va taʼtil kompensatsiyasi). 12% JShDS 1 200 000 soʻmni tashkil etadi, qoʻlga 8 800 000 soʻm toʻlanadi. Raqamlar tushuntirish uchun olingan va haqiqiy ish haqini aks ettirmaydi.

Daromad olingan sana. Pul shaklidagi toʻlovlar uchun bu daromad toʻlangan kun (SKning 367-moddasi). Agar mehnat munosabatlari kalendar oy tugamasidan bekor qilingan boʻlsa, mehnatga haq toʻlash shaklidagi daromadni olish sanasi daromad hisoblangan oxirgi ish kuni hisoblanadi — shuning uchun hisob-kitob qaydnomasida ish haqi va qolgan summalarni ajratib koʻrsatish qulay.

Ijtimoiy soliq. Uning obyekti — ish beruvchining xodimlarga mehnatga haq toʻlash xarajatlari (SKning 403-moddasi), baza esa SKning 371-moddasiga muvofiq toʻlanadigan xarajatlar yigʻindisi sifatida aniqlanadi (404-modda). Ishlanmagan vaqt uchun haq 371-moddaga kirgani uchun taʼtil kompensatsiyasi bazaga tushadi. Ishdan boshatish nafaqasi uchun tartibni 371 va 404-moddalar hamda amaldagi amaliyot boʻyicha alohida tekshirish kerak: 371-moddaning roʻyxatida u toʻgʻridan-toʻgʻri nomlanmagan. Koʻpchilik soliq toʻlovchilar uchun stavka — 12% (SKning 405-moddasi).

Hisob-kitobning kechikishi: foizlar va xavflar

Agar ish beruvchi shartnoma bekor qilinganda toʻlovlar muddatini buzgan boʻlsa, u ularni kechikkan har bir kun uchun foizlar bilan toʻlashi shart — toʻlov muddatidan keyingi kundan haqiqiy hisob-kitob kunigacha, shu kun ham kiritilgan holda (MKning 333-moddasi). Kompensatsiya miqdori — Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining oʻn foizi, jamoa shartnomasi, lokal akt yoki mehnat shartnomasi uni oshirishi mumkin. Ish beruvchining aybi ahamiyatga ega emas: majburiyat aybdan qatʼi nazar yuzaga keladi.

Alohida xavf — hisob-kitobning toʻliq emasligi. Taʼtilning bir qismi unutilsa yoki mukofot toʻlanmasa, xodim qoʻshimcha toʻlovni talab qilishga haqli, ularga foizlar ham qoʻshiladi. Shu sababli tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang: mehnat shartnomasini bekor qilish buyrugʻi, hisob varaqasi, qabul qilganlik belgisi bilan qaydnoma yoki toʻlov topshiriqnomasi.

Oxirgi kundan oldin buxgalter uchun roʻyxat

• Ishdan boshatish asosini tekshirib, nafaqa tegishli yoki tegishli emasligini hal qilish.
• Barcha davrlar boʻyicha taʼtil qoldigʻini jamlab, kalendar kunlarga oʻtkazish, yakshanbalarni chiqarib tashlash.
• Toʻlanmagan mukofotlar, ustamalar va shartnoma shartlari boʻyicha summalarni yigʻish.
• JShDS va ijtimoiy soliqni har bir toʻlov guruhi boʻyicha alohida hisoblash.
• Toʻlovni shartnoma bekor qilingan kunga belgilash; xodim yoʻq boʻlsa, uning talabi sanasini va uch kunlik muddatni qayd etish.
• Qonuniy asos va rasmiylashtirilgan rozilik boʻlmasa, hisob-kitobdan summalarni ushlab qolmaslik.