Kapital oʻzgarishlari toʻgʻrisida hisobot: shaklni toʻldirish va balans bilan bogʻlash

Hisobotni kim va qaysi toʻplamda tuzadi

1-son BHMS boʻyicha yillik hisobotlar toʻplami buxgalteriya balansi, moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobot, xususiy kapital toʻgʻrisidagi hisobot, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot va moliyaviy hisobotga izohlardan iborat (12-band). Demak, toʻliq toʻplamni topshiradigan tashkilotlar uchun kapital haqidagi hisobot majburiy qismdir.

Kichik biznes uchun istisno bor: «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunga koʻra kichik korxonalar va mikrofirmalar faqat balans va moliyaviy natijalar hisobotidan iborat yillik hisobotni taqdim etadi (25-modda). Agar siz shu toifaga kirsangiz, alohida shakl shart emas, lekin kapital harakatini baribir kuzatib borish kerak — u balansni solishtirish va ishtirokchilar qarorlari uchun zarur. Topshirish muddatlarini Moliya vazirligi belgilaydi; hisobotni imzolashdan oldin ularni amaldagi nizom bilan solishtiring.

Hisobot nimani koʻrsatadi: maqsad va tarkib

Hisobotning maqsadi — xususiy kapitalning hisobot davri boshi va oxiridagi holatini hamda davr mobaynida uning tarkibidagi oʻzgarishlarni aks ettirish (98-band). Yillik hisobotning hisobot davri — 1 yanvardan 31 dekabrgacha boʻlgan kalendar yili (Qonunning 24-moddasi).

Hisobotda kapital va uning elementlari: ustav kapitali, qoʻshilgan kapital, zaxira kapitali, taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar), sotib olingan xususiy aksiyalar va boshqa elementlar boʻyicha maʼlumotlar boʻlishi kerak (99-band). Har bir element — shaklingizdagi alohida ustun yoki blok.

Qaysi harakatlarni aks ettirish kerak

Standart davrda boʻlgan taqdirda aks ettirilishi kerak boʻlgan voqealarni sanab oʻtadi (100-band). Toʻldirish uchun eng amaliy roʻyxat shu:

• qimmatli qogʻozlar emissiyasi;
• uzoq muddatli aktivlarning qayta baholanishi;
• ustav kapitalini shakllantirishdagi valyuta kursi farqlari;
• zaxira kapitaliga ajratmalar;
• joriy yilning taqsimlanmagan foydasi (zarari);
• tekinga olingan mol-mulk;
• pul va aksiyalar koʻrinishida toʻlanadigan dividendlar;
• xususiy kapitalni shakllantirishning boshqa manbalari.

Hisobotni balans bilan qanday bogʻlash

Balansning «Xususiy kapital» boʻlimida ham xuddi shu elementlar bor: ustav kapitali, qoʻshilgan kapital, zaxira kapitali, sotib olingan aksiyalar, taqsimlanmagan foyda va kapitalning boshqa tarkibiy qismlari (79-band). Shuning uchun asosiy tekshiruv oddiy: hisobotdagi har bir element boʻyicha davr boshi va oxiridagi qoldiq tegishli sanadagi balans qatoriga mos kelishi kerak. Standart kapital va zaxiralarning har bir toifasi boʻyicha davr boshi va oxiridagi qoldiqlarni koʻrsatishni toʻgʻridan-toʻgʻri talab qiladi (82-band).

Ikkinchi bogʻlanish — sof aktivlar. Kapital oʻzgarishlari davr mobaynida sof aktivlarning koʻpayishi yoki kamayishini aks ettiradi (101-band), bu hisobotda sof aktivlar deganda tashkilotning oʻz mablagʻlari bilan taʼminlangan uzoq muddatli va joriy aktivlar qiymati, yaʼni qarz majburiyatlaridan xoli mol-mulk qiymati tushuniladi. Hisobot yakuni balansga mos kelmasa, koʻpincha qayta baholash, tekinga olingan mulk yoki ustav kapitali boʻyicha kurs farqi qoldirib ketilgan boʻladi.

Hisobotlar toʻplami uchun qiyoslanuvchanlik ham muhim: oldingi davr boʻyicha qiyosiy axborotni ochib berish kerak (25-band), tuzatish yoki qayta tasniflashda qiyosiy summalar qayta hisoblanib, tavsifi, summasi va sababi ochib beriladi (26-band).

Moliyaviy natijalar hisoboti bilan bogʻlash

Kapital hisobotidagi davrning sof foydasi moliyaviy natijalar hisoboti yakuniga teng boʻlishi kerak. Mexanizm quyidagicha: hisobvaraqlar rejasiga koʻra davr yakuni 8710 «Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi (qoplanmagan zarari)» hisobvaragʻiga yopiladi: foyda — kreditga, zarar — debetga (21-son BHMS, 364-band); yillik hisobot tuzishda 9910 «Yakuniy moliyaviy natija» hisobvaraqi 8710 hisobvaragʻiga yopiladi (21-son BHMS, 435-band). Oldingi yillarning jamlangan qoldigʻi 8720 «Jamgʻarilgan foyda (qoplanmagan zarar)» hisobvaragʻida yuritiladi (363-band).

Hisoblangan dividendlar ham shu hisobvaraq orqali oʻtadi: 6610 «Toʻlanadigan dividendlar» hisobvaragʻi hisoblangan dividend summasiga 8710 hisobvaragʻi bilan bogʻlangan holda kreditlanadi (282-band). Hisobot uchun bu «dividendlar» qatori ishtirokchilar qaroriga koʻra hisoblangan summaga teng boʻlishi kerakligini bildiradi, haqiqatda toʻlangan summaga emas.

Boshqa elementlar uchun ham yoʻl-yoʻriq hisobvaraqlar rejasida: emissiya daromadi 8410, zaxira kapitali (fondi) esa 8520 hisobvaragʻida yuritiladi (349–356-bandlar). Ushbu hisobvaraqlar aylanmalarini hisobot ustunlari bilan solishtiring.

Toʻldirish tartibi va shartli misol

1. 8000 guruhi hisobvaraqlari boʻyicha yil boshi va hisobot sanasidagi qoldiqlarni oling — ular balansga mos kelishi kerak. 2. Yil davomidagi aylanmalarni yuqoridagi roʻyxat boʻyicha harakat turlariga ajrating. 3. Sof foydani moliyaviy natijalar hisoboti bilan, dividendlarni ishtirokchilar qarori bayonnomasi bilan solishtiring. 4. Har bir element boʻyicha davr boshidagi qoldiq va barcha harakatlar yigʻindisi davr oxiridagi qoldiqqa tengligini tekshiring. 5. Izohlarni tayyorlang.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun toʻqilgan, meʼyor emas): yil boshidagi taqsimlanmagan foyda — 400, moliyaviy natijalar hisoboti boʻyicha yilning sof foydasi — 250, hisoblangan dividendlar — 100. Unda davr oxiridagi qoldiq 400 + 250 − 100 = 550 ga teng, balansda ham aynan 550 boʻlishi kerak. Balansda 520 boʻlsa, 30 farq — tushuntirilmagan harakatni, masalan, oʻtgan yil tuzatishi aks ettirilmaganini qidirish uchun sabab.

Izohlar va tipik xatolar

Kapitalning kamayishi (ishtirokchining chiqib ketishi, aksiyalarning sotib olinishi yoki bekor qilinishi, nominal qiymatning pasayishi va boshqa sabablar) hisobotga izohlarda ochib beriladi (102-band). Aksiyadorlik jamiyatlari qoʻshimcha ravishda aksiyalar haqidagi maʼlumotlarni — soni, nominal qiymati, muomaladagi aksiyalar va boshqalarni — ochib beradi (103-band).

Tipik xatolar: davr yopilgandan keyin qoʻlda kiritilgan tuzatishlar tufayli hisobot qoldigʻi balansga teng emas; sof foyda moliyaviy natijalar hisobotidan emas, boshqaruv hisobidan olingan; dividendlar hisoblanishi boʻyicha emas, toʻlov boʻyicha koʻrsatilgan; oʻtgan yillar xatolari tuzatilgandan keyin qiyosiy maʼlumotlar qayta hisoblanmagan; qayta baholash yoki tekinga olingan mulk qoldirib ketilgan.