Kelgusi davr daromadlari: nimalar kiradi va qanday tan olinadi

Kelgusi davr daromadlariga nimalar kiradi

BHMS № 21 yoʻriqnomasiga koʻra 6230 «Boshqa kechiktirilgan daromadlar» hisobvaragʻida hisobot davrida avans sifatida olingan (hisoblangan), ammo kelgusi davrlarga tegishli daromadlar aks ettiriladi. Hisobvaraqlar rejasi odatiy turlarni ham nomlaydi: ijara toʻlovlari, chiptalar sotilishi, jurnallarga obuna toʻlovi va boshqa shunga oʻxshash tushumlar (265-band).

Umumiy belgi bitta: pul olingan (yoki unga boʻlgan huquq paydo boʻlgan), lekin tovar hali topshirilmagan, ish bajarilmagan, xizmat koʻrsatilmagan. MHXS 15 xuddi shu holatni shartnoma boʻyicha majburiyat (contract liability) deb ataydi — mijozga tovar yoki xizmat topshirish majburiyati, buning uchun siz toʻlovni olgansiz yoki unga huquqingiz paydo boʻlgan.

• bir necha oy oldindan abonent xizmati, kuzatuv yoki obuna uchun oldindan toʻlov;
• kelgusi oylar uchun avans tarzida olingan ijara haqi;
• hali joʻnatilmagan tovar uchun oldindan toʻlov;
• chiptalar, kurslar, tadbirlar uchun ular oʻtkaziladigan sanagacha olingan toʻlov.

Qaysi hisobvaraqlardan foydalaniladi

Kechiktirilgan daromadlarning joriy qismi 6230-hisobvaraqda yuritiladi. Uzoq muddatli qismi 7230 «Boshqa uzoq muddatli kechiktirilgan daromadlar» hisobvaragʻiga olib boriladi: u pul olish muddatlari bilan tovar yetkazish, ish bajarish va xizmat koʻrsatish muddatlari oʻrtasidagi farq bilan bogʻliq majburiyatlar haqidagi maʼlumotlarni umumlashtirish uchun moʻljallangan (yoʻriqnomaning 324-bandi). Tegishli davr kelganda joriy qism 7230-hisobvaraqdan 6230-hisobvaraqqa oʻtkaziladi.

6230-hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir daromad turi boʻyicha alohida yuritiladi. Amalda uni shartnomalar kesimida ham yuritish qulay: shunda har bir mijoz boʻyicha qancha ishlab topilgani va qancha ishlash qolgani koʻrinadi.

Provodkalar: tushumdan daromadni tan olishgacha

Oldindan toʻlov tushishi 6230-hisobvaraqning kreditida, pul mablagʻlari hisobvaraqlari bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi (265-band). Bunda tushum tan olinmaydi.

Tovarni joʻnatganingizda, ishni bajarganingizda yoki xizmat koʻrsatganingizda tegishli qism 6230-hisobvaraq debetidan daromad hisobvaraqlari kreditiga chiqariladi: 9010, 9020 yoki 9030 — nima sotayotganingizga qarab: tayyor mahsulot, tovarlar yoki ishlar va xizmatlar. Ijara boʻyicha yoʻriqnomadagi yozuvlar jadvalida kredit ijaradan daromad hisobvaraqlariga, masalan 9350 «Operativ ijaradan daromadlar» hisobvaragʻiga yoziladi.

• Oldindan toʻlov olindi: debet — pul mablagʻlari hisobvaragʻi, kredit — 6230.
• Shartnomaning bir qismi bajarildi: debet — 6230, kredit — 9010, 9020 yoki 9030.
• Ijara haqi oldindan olindi, ijara oyi keldi: debet — 6230, kredit — ijaradan daromad hisobvaragʻi (masalan, 9350).

Taqsimlash misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli va faqat tushuntirish uchun. Kompaniya har oy bir tekis koʻrsatiladigan abonent xizmati uchun oʻn ikki oy oldindan 1 200 000 soʻm oldi. Pul tushgan kuni butun summa 6230-hisobvaraqda aks ettiriladi. Har oy oxirida 100 000 soʻm 6230-hisobvaraqdan xizmatlar daromadi hisobvaragʻiga oʻtkaziladi. Uch oydan keyin daromadda 300 000 soʻm, 6230-hisobvaraqda esa 900 000 soʻm qoladi: bu mijoz oldidagi majburiyat.

Agar shartnoma bir necha yilga moʻljallangan boʻlsa, uzoq muddatli qism 7230-hisobvaraqda koʻrsatiladi va muddat kelgan sari 6230-hisobvaraqdagi joriy qismga oʻtkaziladi.

Bepul olingan tushumlar va grantlar

Bu mavzuga koʻpincha bepul tushumlarni ham kiritishadi, biroq qoidalar pulning tabiatiga bogʻliq. Foyda soligʻi uchun bepul olingan mol-mulk va xizmatlar, agar Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, soliq toʻlovchining daromadi sifatida tan olinadi (Soliq kodeksining 299-moddasi) — yaʼni buxgalteriya hisobida daromadni davrlarga taqsimlayotganingiz soliq daromadini kechiktirish uchun asos boʻlmaydi.

Xalqaro amaliyotda davlat grantlari boʻyicha XBHS (IAS) 20 ularni grant qoplashga moʻljallangan xarajatlar aks ettiriladigan davrlar mobaynida foyda yoki zararda tizimli asosda tan olishni talab qiladi. Hisobotni MHXS boʻyicha tayyorlasangiz, shu tamoyilni qoʻllang; BHMS boʻyicha boʻlsa, hisob siyosatiga hamda mablagʻ olingan hujjatning oʻz talablariga tayaning va tanlovni hujjatlashtiring.

Buxgalteriya va soliq hisobi: qayerda farq qiladi

BHMS hisobvaraqlar rejasi olingan summalarni buxgalteriya hisobida qanday koʻrsatishni belgilaydi. Soliqlar esa Soliq kodeksi qoidalari boʻyicha hisoblanadi va bu sanalar buxgalteriyadagi tan olish bilan mos kelmasligi mumkin. Masalan, qoʻshilgan qiymat soligʻi uchun xizmatlarni realizatsiya qilish boʻyicha aylanma sanasi hisobvaraq-faktura yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat rasmiylashtirilgan (imzolangan) sana hisoblanadi (Soliq kodeksining 242-moddasi), foyda soligʻi uchun esa yalpi daromadga olinishi lozim boʻlgan daromadlar kiradi (297-modda).

Shuning uchun oldindan toʻlovli har bir shartnoma boʻyicha jadval yuriting: pul olingan sana, bajarilganlik hujjatlari rasmiylashtirilgan sana, buxgalteriyada tan olish sanasi va soliq sanasi. Farqlar Soliq kodeksida va hisob siyosatingizda nazarda tutilgan tartibda hisobga olinishi kerak. Sananing toʻgʻriligiga shubha boʻlsa, davrni yopishdan oldin shartnoma va birlamchi hujjatlarni tekshiring.

Odatiy xatolar

Eng koʻp uchraydigan xato — butun oldindan toʻlovni darrov tushumga yozish: bunda joriy davr daromadi oshirib koʻrsatiladi, kompaniyada esa mijoz oldidagi majburiyat koʻrinmay qoladi. Ikkinchisi — 6230-hisobvaraqdagi summalarni oʻz vaqtida daromadga oʻtkazishni unutish: xizmat anchadan beri koʻrsatilgan boʻlsa-da, majburiyat balansda osilib qoladi. Uchinchisi — joriy va uzoq muddatli qismlarni aralashtirish va muddat yaqinlashganda 7230 ni 6230 ga oʻtkazmaslik.

• butun oldindan toʻlov pul olingan oyda tushum sifatida tan olingan;
• oʻtkazish jadvali va davrni yopish uchun masʼul shaxs yoʻq;
• daromad turlari va shartnomalar boʻyicha analitika yoʻq;
• buxgalteriya va soliq tan olish sanalari solishtirilmagan;
• oldindan toʻlov mijozga qaytarilganda majburiyat toʻgʻri provodka bilan yopilmagan.