Lavozimlarni qoʻshib olib borish va xizmat koʻrsatish hududini kengaytirish: qoʻshimcha haq

Mehnat kodeksiga koʻra qoʻshimcha ishning uch shakli

Mehnat kodeksining 116-moddasi oʻsha ish beruvchida belgilangan ish kuni (smena) davomida asosiy ish bilan bir qatorda qoʻshimcha ish bajarish haqida gapiradi. Bu faqat xodimning roziligi bilan mumkin va bunday ish uchun qoʻshimcha haq toʻlanadi. Qonun uch usulni ajratadi, tanlangan usulga qarab rasmiylashtirish va qoʻshimcha haq ham oʻzgaradi:

• kasblarni (lavozimlarni) qoʻshib olib borish — xodim mehnat shartnomasidagi asosiy kasbdan (lavozimdan) boshqa kasb (lavozim) boʻyicha qoʻshimcha ish bajaradi;
• xizmat koʻrsatish hududini kengaytirish yoki ish hajmini oshirish — qoʻshimcha ish asosiy ish bilan bir xil kasb (lavozim) boʻyicha boʻladi;
• vaqtincha boʻlmagan xodimning vazifasini oʻz ishidan ozod etilmagan holda bajarish — bir xil yoki boshqa kasb (lavozim) boʻyicha.

Qoʻshib olib borish va oʻrindoshlik: farqi nimada

Asosiy mezon — vaqt va shartnoma. Mehnat kodeksining 432-moddasiga koʻra oʻrindoshlik — asosiy ishdan boʻsh vaqtda alohida mehnat shartnomasi asosida bajariladigan boshqa muntazam haq toʻlanadigan ish. Qoʻshib olib borish esa oʻsha ish kuni davomida bajariladi va yangi shartnoma bilan emas, buyruq yoki amaldagi shartnomaga qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtiriladi.

Amaliy xulosa: xodim qoʻshimcha ishni asosiy soatlarda va alohida shartnomasiz bajarsa, bu qoʻshib olib borish; oʻrindoshlik qoidalarini (alohida shartnoma, vaqt hisobi, alohida tabel) qoʻllash shart emas. Agar ish kechqurun yoki dam olish kuni alohida shartnoma asosida bajarilsa, bu allaqachon oʻrindoshlik va tartib boshqacha.

Qanday rasmiylashtiriladi: buyruq yoki qoʻshimcha kelishuv

Hujjat tanlovi topshiriqning muddati va xususiyatiga bogʻliq. Xodim qoʻshimcha ishni maʼlum muddat davomida bajarishga rozi boʻlsa, mehnat shartnomasiga oʻzgartirish kiritish shart emas: ish beruvchining buyrugʻi yetarli. Xodim buyruq matni bilan tanishtiriladi va rozi boʻlsa, imzo qoʻyadi.

Agar qoʻshib olib borish yoki xizmat koʻrsatish hududini kengaytirish boʻyicha doimiy qoʻshimcha ish mehnat faoliyati jarayonida belgilansa, kelishuv mehnat shartnomasiga qoʻshimcha kelishuv shaklida rasmiylashtiriladi. Doimiy qoʻshimcha ish haqida ishga qabul qilishdayoq kelishilgan boʻlsa, u shartnomaning oʻzida qoʻshimcha shart sifatida qayd etiladi.

Buyruqda yoki kelishuvda qonun tomonlar ixtiyoriga qoldirgan narsalarni yozib qoʻying: muddat (aniq yoki noaniq), qoʻshimcha ishning mazmuni va hajmi, shuningdek qoʻshimcha haq miqdori va toʻlash tartibi. Hajm qancha aniq boʻlsa («naqd pul qabul qiladi va beradi», «ombor hisobini yuritadi»), nima uchun va qancha toʻlash boʻyicha nizo shuncha kam boʻladi.

Qoʻshib olib borishni muddatidan oldin ikkala tomon ham tugatishi mumkin: boshqa tomonni yozma ravishda uch ish kunidan kechiktirmay ogohlantirish kerak. Bunday ogohlantirishni hujjat bilan rasmiylashtiring, shunda qoʻshimcha haq aniq sanadan toʻxtaydi.

Qoʻshimcha haq miqdori va u toʻlanmaydigan holatlar

Mehnat kodeksining 259-moddasi qoidalari ish beruvchi turiga qarab farqlanadi. Byudjetdan moliyalashtirilmaydigan tashkilotlar uchun qoʻshimcha haq qoʻshib olib borilayotgan kasblar (lavozimlar) boʻyicha amalda bajarilgan ish uchun ish haqi miqdorida belgilanadi. Byudjet tashkilotlarida u qoʻshib olib borilayotgan lavozim boʻyicha tarif stavkasi (maosh)ning ellik foizidan oshmasligi kerak.

Xususiy sektor uchun asosiy soʻz — «amalda bajarilgan ish». Qoʻshimcha haq qoʻshib olib borilayotgan lavozim maoshiga toʻliq teng boʻlishi shart emas: xodim funksiyalarning faqat bir qismini olsa, bajarilgan hajmga mutanosib toʻlanadi.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar, faqat tushuntirish uchun). Faraz qilaylik, shtat jadvali boʻyicha kassirning maoshi oyiga 3 000 000 soʻm, buxgalter esa kassa operatsiyalarining taxminan toʻrtdan bir qismini zimmasiga oladi. U holda amalda bajarilgan hajm boʻyicha qoʻshimcha haq taxminan 750 000 soʻmni tashkil qiladi; uni hisob-kitob, tabel yoki bajarilgan qoʻshimcha funksiyalar dalolatnomasi bilan tasdiqlash kerak. Bu summadan JShDS ushlab qolinadi — bu haqida quyida.

Almashtirishga oid alohida qoida mavjud. Vaqtincha boʻlmagan xodimning vazifalari uning shtat boʻyicha oʻrinbosariga yuklatilsa va bu mehnat qonunchiligi, mehnat shartnomasi yoki lavozim yoʻriqnomasiga koʻra uning lavozim vazifalariga kirsa, ish beruvchining buyrugʻi yetarli: qoʻshimcha rozilik talab qilinmaydi va bu alohida haq toʻlanmaydi. Asosiy ishdan ozod etilmagan holda shtat boʻyicha almashtiruvchi shaxsga vazifa yuklatilganda qoʻshimcha haq toʻlanmaydi. Agar almashtiruvchi shtat boʻyicha oʻrinbosar boʻlmasa, umumiy qoida amal qiladi — rozilik va qoʻshimcha haq.

Qoʻshimcha haqning soliqlari va buxgalteriya hisobi

Soliqlar uchun qoʻshimcha haq mehnatga haq toʻlashning bir qismi hisoblanadi. Soliq kodeksining 371-moddasiga koʻra mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad deb mehnat munosabatlarida boʻlgan xodimga hisoblangan va toʻlangan barcha toʻlovlar tan olinadi; ularga amalda bajarilgan ish uchun haq boʻlgan boshqa toʻlovlar ham kiradi. Shu sababli qoʻshib olib borish uchun qoʻshimcha haq ish haqi bilan bir xil soliq bazasiga kiritiladi.

Rezident uchun JShDS Soliq kodeksining 381-moddasiga muvofiq 12 foiz, 388-moddaga koʻra esa soliq agenti (ish beruvchi) hisoblangan soliq summasini xodim daromadidan ushlab qolishi shart. Oylik ish haqi bilan birga qoʻshimcha haqdan ham soliqni har oy ushlab qoling.

Ish beruvchi uchun qoʻshimcha haq mehnatga haq toʻlash xarajatidir. Soliq kodeksining 403-moddasiga koʻra ijtimoiy soliq obyekti — ish beruvchining xodimlarga mehnatga haq toʻlash xarajatlari, 404-moddaga koʻra soliq bazasi esa 371-modda asosida toʻlanadigan xarajatlar yigʻindisi. Demak, qoʻshimcha haq ijtimoiy soliq bazasini ham oshiradi. Amaldagi stavkani oʻz soliq toʻlovchilar toifangiz uchun 405-modda jadvalidan tekshiring.

Hisobda qoʻshimcha haqni hisob-kitob qaydnomasida alohida satr yoki kod bilan hisoblang: shunda tekshiruvda toʻlov asosini isbotlash va uning buyruqqa bogʻlanganini koʻrsatish osonroq boʻladi.

Odatiy xatolar va ish beruvchi uchun nazorat roʻyxati

Eng koʻp uchraydigan buzilishlar — yozma rozilikning yoʻqligi, muddat va hajm koʻrsatilmagan buyruq, hisob-kitobsiz «koʻz bilan» belgilangan qoʻshimcha haq va qaydnomadan chetda toʻlov. Qoʻshimcha ish topshirishdan oldin qisqa roʻyxatni koʻrib chiqing:

• xodimning roziligi olingan (buyruqqa imzo yoki qoʻshimcha kelishuv);
• hujjatda qoʻshimcha ishning muddati, mazmuni va hajmi koʻrsatilgan;
• qoʻshimcha haq miqdori va hisob-kitob asosi belgilangan (byudjetdan tashqari tashkilot uchun — amaldagi hajm);
• boʻlmagan xodim oʻrnini bosish holatida bu shtat boʻyicha oʻrinbosarning lavozim yoʻriqnomasiga kirishi aniqlangan;
• qoʻshimcha haq qaydnomada hisoblangan, undan JShDS ushlangan va ijtimoiy soliq bazasi hisobga olingan;
• muddatidan oldin bekor qilinganda tomonlar bir-birini yozma ravishda uch ish kuni oldin ogohlantirgan.