Logistika kompaniyasi va ekspeditor buxgalteriyasi

Transport ekspeditsiyasi shartnomasi: hisobga nima taʼsir qiladi

Transport ekspeditsiyasi shartnomasi boʻyicha ekspeditor haq evaziga yuk tashish bilan bogʻliq xizmatlarni mijoz hisobidan bajaradi yoki bajarilishini tashkil etadi (FK 726-modda). Shartnoma yozma shaklda tuziladi (FK 727-modda). Ekspeditor nima olishini aynan shartnoma koʻrsatadi: tashishni tashkil etgani uchun haq va alohida — tashuvchilar bilan hisob-kitob uchun mablagʻlar.

Ekspeditor oʻz majburiyatlarini bajarishga boshqa shaxslarni jalb qilishi mumkin, biroq bu uni mijoz oldidagi javobgarlikdan ozod etmaydi (FK 730-modda). Buzilish tashish shartnomalarining lozim darajada bajarilmaganidan kelib chiqqan boʻlsa, ekspeditorning javobgarligi unga nisbatan tashuvchi javob beradigan qoidalar boʻyicha belgilanadi (FK 728-modda). Shuning uchun hisobda va hujjatlarda mijoz — ekspeditor — tashuvchi zanjiri yaxlit boʻlishi kerak.

• shartnomada ekspeditor haqi miqdorini va tashuvchilar hamda boshqa xizmatlar xarajatlarini qoplash tartibini alohida bandda koʻrsating;
• tashish shartnomalari kimning nomidan tuzilishini belgilang — mijoz nomidanmi yoki ekspeditor nomidanmi (FK 726-modda ikkala variantga yoʻl qoʻyadi);
• mijoz yuk boʻyicha qanday hujjatlar berishini nazarda tuting: kerakli axborot bermasa, ekspeditor majburiyatlarni bajarishga kirishmaslik huquqiga ega (FK 729-modda).

QQS: ekspeditor bazasi — uning haqi

Mijozga xizmatlarni tashuvchi va boshqa yetkazib beruvchilar koʻrsatganda, ekspeditorda QQS boʻyicha soliq bazasi transport ekspeditsiyasi shartnomasida nazarda tutilgan, soliqni oʻz ichiga olgan haq miqdorida aniqlanadi (SK 250-modda). Komissionerda ushbu moddaga koʻra baza — komission haq. Amaliy xulosa: ekspeditor faqat tashuvchilarga oʻtkazadigan summalar, agar sxema ekspeditsiya sifatida rasmiylashtirilgan boʻlsa, uning aylanmasiga kirmasligi kerak.

Ekspeditor shartnomani bajarishda tashuvchidan va boshqa yetkazib beruvchilardan olgan xizmatlar boʻyicha soliq summasi ekspeditorning mijozida hisobga olinadi (SK 266-modda). Demak, tashuvchilarning hisobvaraq-fakturalari nafaqat ekspeditorga hisobot uchun, balki mijozga ham hisobga olish uchun kerak — nusxalarni topshirish shartlarini shartnomada mustahkamlang.

Xalqaro tashuvlar va nol stavka

Nol stavka, xususan, tovarlarni xalqaro tashish xizmatlarini realizatsiya qilishda qoʻllaniladi (SK 263-modda). Ushbu moddaning qoidalari tovarlarni xalqaro tashishni tashkil etishda transport ekspeditsiyasi shartnomalari asosida koʻrsatiladigan transport-ekspeditorlik xizmatlariga ham tatbiq etiladi. Modda maqsadida bunday xizmatlarga yuklarni qabul qilish va yetkazib berish, ortish-tushirish va saqlash, yuklarni sugʻurtalashni tashkil etish, yetkazib berish muddatlari tugaganidan keyin yuklarni qidirish hamda ularni ekspeditor omborxonalarida saqlash kiradi.

Nol stavkani qoʻllash uchun tashish aynan xalqaro ekanini va xizmat 263-modda roʻyxatiga kirishini tasdiqlang. Paketga roʻyxatdan tashqari xizmatlar kirsa, stavka hammasiga yoyilmasligi uchun ularni shartnoma va hisobvaraq-fakturada ajrating.

Xorijiy tashuvchilar bilan ishlash

Norezidentga tashish yoki ekspeditsiya uchun toʻlasangiz, toʻlov manbaida soliqni tekshiring. Norezidentning Oʻzbekistondagi manbalardan olgan daromadlariga xalqaro tashuvlarda ham, respublika ichidagi tashuvlarda ham transport-ekspeditorlik xizmatlari kiradi (SK 351-modda). Soliqqa tortiladigan daromad — yuk joʻnatuvchidan (yuk oluvchidan) olingan summa bilan yuk tashuvchiga toʻlanishi lozim boʻlgan, uning birlamchi hujjatlari bilan tasdiqlangan summa oʻrtasidagi ijobiy farq sifatida hisoblangan haq. Bunday hujjatlar boʻlmasa, norezidentga toʻlangan butun summa soliqqa tortiladi (SK 351-modda).

Buxgalter uchun xulosa: xorijiy tashuvchining birlamchi hujjatlarini toʻlovdan oldin yigʻing, tekshiruvchilar soʻrovidan keyin emas.

Xarajatlar va birlamchi hujjatlar

Foyda soligʻi uchun asoslangan va hujjat bilan tasdiqlangan xarajatlar chegiriladi (SK 305-modda). Ekspeditorda bu, avvalo, oʻz xarajatlari: ish haqi, ijara, aloqa, dasturiy taʼminot, transport boʻlsa — amortizatsiya. Mijoz hisobidan tashuvchilarga toʻlovlarni alohida yuriting, ular oʻz xarajatlari va tushum bilan aralashib ketmasligi uchun.

• ekspeditsiya shartnomasi va ilovalari (har bir tashish uchun buyurtmalar);
• tashuvchilar bilan buyurtmalar va shartnomalar, dalolatnomalar, hisobvaraq-fakturalar;
• marshrut va yukni tasdiqlovchi yuk xatlari va boshqa tashish hujjatlari;
• ekspeditorning mijozga hisoboti: haq va qoplanadigan xarajatlar ajratilgan (shaklini shartnomada mustahkamlang);
• yoʻl varaqalari va yoqilgʻi hisobi, agar tashish oʻz transportida bajarilsa.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli boʻlib, real tariflarni aks ettirmaydi. Mijoz buyurtma boʻyicha ekspeditorga 1 000 shartli birlik oʻtkazdi. Shundan 900 tashuvchiga tashish uchun toʻlandi, 100 — soliqni oʻz ichiga olgan ekspeditor haqi. Ekspeditsiya sxemasida ekspeditorda QQS boʻyicha baza 1 000 emas, 100 (SK 250-modda). Tashuvchi xizmati boʻyicha uning hisobvaraq-fakturasida koʻrsatilgan soliq summasini mijoz hisobga oladi (SK 266-modda). Shartnomada alohida haq boʻlmasa va mijozga shunchaki “tashish” sotilsa, ekspeditorda uning haqi nima hisoblanishi haqida nizo xavfi paydo boʻladi. Shuning uchun narx tuzilmasini tashish boshlanishidan oldin qayd eting.

Odatiy xatolar

• shartnomada ekspeditor haqi yoʻq — butun summa aylanmaga tushadi;
• tashuvchi hisobvaraq-fakturani ekspeditorga beradi, mijozga nusxalar berilmaydi va mijozda hisobga olish yoʻqoladi;
• 263-modda roʻyxatiga kirmaydigan xizmatlar ajratilmasdan nol stavkali paketga kiritiladi;
• norezidentga toʻlov tashuvchining birlamchi hujjatlarisiz oʻtkaziladi;
• shartnomani bekor qilish: har qanday tomon boshqa tomonni oʻn kun oldin ogohlantirib, ijrodan bosh tortishi mumkin (FK 731-modda), bir tomonlama bosh tortishda shartnomaning bekor boʻlishidan kelib chiqqan zararlar qoplanadi.