Olingan va berilgan avanslar: hisob va QQS

Aylanma sanasi — toʻlov sanasi emas

Tovarlar uchun sotish boʻyicha aylanma sanasi — yetkazib beruvchi hisobvaraq-faktura yozgan sana yoki tovar joʻnatilgan (topshirilgan) sana, agar u hisobvaraq-fakturadan oldin boʻlsa (SK 242-modda). Tovar joʻnatilmasa, tovarga egalik huquqi xaridorga oʻtgan sana olinadi.

Xizmatlar uchun aylanma sanasi — hisobvaraq-faktura yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat rasmiylashtirilgan (imzolangan) sana. Toʻlovning oʻzi bu qoidalarda alohida payt sifatida nomlanmagan: avans tushishi aylanma sanalari roʻyxatiga kiritilmagan.

Amaliy xulosa: joʻnatish yoʻq va hisobvaraq-faktura yozilmagan ekan, 242-modda matniga koʻra aylanma yuzaga kelmagan. Biroq oldindan toʻlov boʻyicha hisobvaraq-faktura yozgan boʻlsangiz, yozilgan sana aylanma sanasiga aylanadi — shuning uchun uni “har ehtimolga qarshi” yozish mumkin emas.

Olingan avans: sotuvchining harakat tartibi

Soliq summasi soliq davri yakunlari boʻyicha, sanalari shu davrga tegishli aylanmalardan hisoblanadi (SK 265-modda). QQS boʻyicha soliq davri — oy (SK 259-modda). Demak, avansning oʻzi aylanma sanasi kelgandagina hisob-kitobga kiradi.

Qanday harakat qilish kerak:

• avansni muayyan shartnoma va xaridor boʻyicha olingan oldindan toʻlov sifatida, tushumdan alohida qayd etish;
• shartnoma shartlarini solishtirish: nima joʻnatish hisoblanadi, dalolatnoma qachon imzolanadi, hisobvaraq-faktura qachon yoziladi;
• hisobvaraq-fakturani faqat SK 242-moddada belgilangan paytda yozish va bitimni yopishda summani avans bilan solishtirish;
• joʻnatishda avansni toʻlov hisobiga oʻtkazish va QQS aylanma sanasi davrida aks etganini tekshirish;
• avans qaytarilganda qaytarishni shartnoma va toʻlov hujjati bilan rasmiylashtirish, shunda “osilib qolgan” qoldiq paydo boʻlmaydi.

Uzluksiz yetkazib berish va uzoq muddatli shartnomalar

Elektr energiyasi, suv, gaz, kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari va doimiy asosda amalga oshiriladigan boshqa yetkazib berishlarda aylanma sanasi tovarlar yetkazib berilgan yoki xizmatlar koʻrsatilgan kalendar oyning oxirgi kunidir (SK 242-modda). Qurilish va xizmatlar har oy topshirilishi nazarda tutilmagan uzoq muddatli shartnomalarda aylanma sanasi har bir kalendar oyning oxirgi kunidir.

Bunday hollarda bir necha oy oldindan toʻlov sanani surmaydi: QQS oy oxiridagi haqiqatda yetkazilgan yoki bajarilgan hajm boʻyicha hisoblanadi. Qurilish shartnomalarida buni dalolatnomalar jadvalida toʻgʻridan-toʻgʻri hisobga olish kerak.

Berilgan avans: yetkazib beruvchiga QQS va hisobga olish

Xaridor haqiqatda olingan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha QQSni hisobga olishi mumkin; bunda soliq alohida ajratilgan hisobvaraq-faktura yoki yetkazib beruvchining boshqa hujjati olingan boʻlishi va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak (SK 266-modda). Hisobga olish sharti pul oʻtkazilganiga emas, balki haqiqatda olingan tovar va xizmatlarga bogʻlangan.

Shuning uchun yetkazib beruvchiga oldindan toʻlov qilganda:

• oʻtkazilgan pulni xarajat yoki xarid sifatida emas, berilgan avans sifatida aks ettiring;
• tovar yoki xizmat olinmaguncha va tasdiqlovchi hujjat boʻlmaguncha QQSni hisobga olmang;
• yetkazib beruvchining hisobvaraq-fakturasida QQS ajratilganini va yetkazib beruvchi toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtganini tekshiring;
• yirik oldindan toʻlovlarda pul oʻtkazishdan oldin yetkazib beruvchidan toʻlovchi maqomini tasdiqlashni soʻrang.

Foyda soligʻi va kurs farqi

Sotiladigan tovarlar (xizmatlar) uchun oldindan toʻlov (avans) sifatida olingan mablagʻlar foyda soligʻini hisoblashda daromadga kiritilmaydi (SK 304-modda). Daromad sotish amalga oshganda yuzaga keladi.

Agar shartnoma soʻmda boʻlib, valyutaga bogʻlangan boʻlsa va toʻlov aylanmadan oldin kelgan boʻlsa, toʻlov sanasi va aylanma sanasidagi kurslar farqi QQS boʻyicha soliq bazasiga kirmaydi (SK 247-modda). Foyda soligʻi uchun berilgan va olingan avanslarni qayta baholashdan yuzaga keladigan musbat yoki manfiy kurs farqi ham hisobga olinmaydi (SK 320-modda).

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun toʻqilgan): xaridor 100 mln soʻmlik shartnoma boʻyicha 30 mln soʻm avans oʻtkazdi. Joʻnatish ham, hisobvaraq-faktura ham yoʻq — 242-moddaga koʻra aylanma yoʻq. Bir oy oʻtib butun partiya joʻnatildi va hisobvaraq-faktura yozildi: aylanma sanasi shu sana boʻladi va yetkazib berishning butun qiymati, 30 mln soʻm oldinroq toʻlangan boʻlishidan qatʼi nazar, shu davr QQS hisob-kitobiga kiradi.

Avans yoki bayona: shartnomada nima muhim

Fuqarolik kodeksi avans va bayonani ajratadi. Bayona — shartnoma tuzilganligining isboti sifatida va uning bajarilishini taʼminlash uchun tomonlardan biri beradigan pul summasi; bayona haqidagi kelishuv yozma shaklda tuziladi (FK 311-modda). Agar summa bayonami yoki yoʻqmi degan shubha boʻlsa, aksi isbotlanmaguncha u avans sifatida toʻlangan hisoblanadi.

Oqibatlari farq qiladi. Bayona bergan tomon aybdor boʻlsa, bayona boshqa tomonda qoladi; bayonani olgan tomon aybdor boʻlsa, u boshqa tomonga bayonaning ikki baravar summasini toʻlashi shart (FK 312-modda). Hisob uchun bu shuni anglatadi: yozma kelishuvsiz toʻlov topshirigʻidagi “bayona” soʻzi hech narsani oʻzgartirmaydi, shartnomada esa ifodani ongli tanlash kerak.

Odatiy xatolar

Koʻpincha toʻrt holat uchraydi:

• hisobvaraq-faktura avans tushgan kuni “tartib uchun” yoziladi — aylanma sanasi joʻnatishdan oldinga suriladi;
• avans oldindan toʻlov sifatida emas, tushum sifatida aks ettiriladi;
• berilgan avans boʻyicha QQS tovar va hisobvaraq-faktura olinmasdan hisobga olinadi;
• avans boʻyicha kurs farqi soliq bazasiga yoki daromadga kiritiladi, vaholanki SK buni talab qilmaydi;
• uzoq muddatli shartnoma boʻyicha avans bajarilgan ishlar dalolatnomalari bilan solishtirilmaydi.