Buxgalteriyada oyni yopish: tartib va odatiy xatolar

Nima uchun yopish reglamenti kerak

Reglamentsiz oyni yopish hisobot topshirishdan oldingi shosha-pishar ishga aylanadi: hujjatlarning bir qismi kechikib keladi, xarajatlar notoʻgʻri davrga tushadi, registrlar esa orqaga sanalab tuzatiladi. Qonun rahbar hisob siyosati, ichki hisob va hisobot tizimini ishlab chiqishni, shuningdek hisob hujjatlarining saqlanishini taʼminlashini (11-modda) hamda hisob subyekti ichki nazoratni tashkil etib, amalga oshirishini (21-modda) talab qiladi. Oyni yopish reglamenti ikkala talabni amalda bajarishning eng koʻrinarli usulidir.

Yana bir sabab — jamlanma natija. Moliyaviy hisobot yil boshidan boshlab jamlanma natija bilan tuziladi (22-modda), davriy hisobot esa 1 yanvardan hisobot sanasigacha, shu sanani ham qoʻshgan holda davrni qamrab oladi (24-modda). Yanvarda topilmagan xato har bir keyingi davrga va yillik hisobotga oʻtadi.

1-bosqich. Birlamchi hujjatlarni yigʻish va tekshirish

Operatsiyalarni hisobga olish asosi — operatsiya faktini qayd etuvchi birlamchi hisob hujjatlaridir (14-modda). Shuning uchun yopish solishtirishdan boshlanadi: oy davomidagi barcha dalolatnomalar, yuk xatlari, hisobvaraq-fakturalar, kassa va bank hujjatlari olinganmi va hisobga kiritilganmi.

Nimalarni tekshirish kerak:

• majburiy rekvizitlarning mavjudligi — hujjatning nomi va raqami, tuzilgan sana va joy, masʼul shaxslarning imzolari (14-modda);
• hujjat sanalari qoʻshni oyga emas, aynan yopilayotgan oyga tegishli ekani;
• pul harakati: bank koʻchirmalari va kassa daftari hisob bilan solishtirilgan, bank va kassa hujjatlarida tuzatish va oʻchirishlar yoʻq (14-modda);
• hisobdor shaxslarning avans hisobotlari topshirilgan, ishlatilmagan avanslar qaytarilgan yoki rasmiylashtirilgan.

2-bosqich. Hujjati yoʻq operatsiyalarni aks ettirish

Operatsiya oyga tegishli boʻlsa-yu, tasdiqlovchi hujjat hali kelmagan boʻlsa, uni oddiygina tashlab ketib boʻlmaydi: hisobot davriga tegishli, tasdiqlovchi hujjati olinmagan xoʻjalik operatsiyalari tegishli birlamchi hujjat rasmiylashtirilgan holda hisobda aks ettiriladi (14-modda). Amalda bu hisob-kitobli buxgalteriya maʼlumotnomasi va shartnoma yoki solishtirma dalolatnomasiga havoladir.

Odatiy holatlar: yetkazib beruvchining oyda haqiqatan koʻrsatilgan, ammo dalolatnomasi keyingi oyga berilgan xizmatlari; kommunal toʻlovlar; foiz xarajatlari. Haqiqiy hujjat kelganda u maʼlumotnoma bilan solishtiriladi va farq boʻlsa, xato aniqlangan davrda hisob siyosatingiz qoidalariga muvofiq tuzatiladi.

3-bosqich. Oyning reglament operatsiyalari

Daromad va xarajatlar toʻlov vaqti va pul tushgan sanadan qatʼi nazar, ular tegishli boʻlgan hisobot davrida aks ettiriladi (18-modda). Bu oylik yopishning asosiy tamoyili: xizmat fevralda olingan boʻlsa, yanvarda toʻlash xarajatni yanvarga aylantirmaydi.

Odatdagi reglament operatsiyalari toʻplami:

• asosiy vositalar va nomoddiy aktivlar amortizatsiyasini hisoblash — u obyekt foydalanishga topshirilgan oydan keyingi oydan boshlab hisoblanadi (17-modda);
• oy uchun qaydnomalar boʻyicha ish haqi va tegishli ushlanmalar hamda badallarni hisoblash;
• kelgusi davr xarajatlari va daromadlarini hamda dalolatnoma bilan yopilmagan xizmatlar boʻyicha hisoblashlarni aks ettirish;
• valyuta moddalarini qayta baholash va kurs farqlarini hisoblash — tegishli standartlar va hisob siyosatingiz qoidalariga koʻra;
• hisob sxemangizda nazarda tutilgan boʻlsa, materiallarni hisobdan chiqarish va tannarxni hisoblash;
• oyning moliyaviy natijasini aniqlash.

4-bosqich. Solishtirishlar va inventarizatsiya

Hisob va hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi va ishonchliligi aktiv va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilish bilan tasdiqlanadi (16-modda). Inventarizatsiya obyektlari, tartibi va muddatlarini maxsus standart belgilaydi, shuning uchun oʻz jadvalingizni oʻylab topmang — uning talablaridan foydalaning va buyruqda mustahkamlang.

Oylik yopish doirasida odatda toʻliq inventarizatsiyani talab qilmaydigan solishtirishlar bajariladi:

• kontragentlar bilan — yirik xaridorlar va yetkazib beruvchilar boʻyicha solishtirma dalolatnomalar;
• bank bilan — koʻchirma va hisob boʻyicha qoldiq;
• kassa bilan — naqd pulning haqiqiy qoldigʻi va kassa daftari maʼlumotlari;
• ombor bilan — hisob va moddiy javobgar shaxslar maʼlumotlari boʻyicha qoldiqlar;
• soliq kabineti bilan — oy davomida berilgan va olingan elektron hisobvaraq-fakturalar.

5-bosqich. Registrlar nazorati va davrni yopish

Buxgalteriya hisobi registrlari birlamchi hujjatlar maʼlumotlarini tizimlashtirishi va jamlashi kerak (15-modda). Registrning majburiy rekviziti — u tuzilgan davr, tasdiqlanmagan tuzatishlarni registrlarga kiritish esa mumkin emas (15-modda). Shuning uchun oy yopilgandan keyin orqaga sanalab hech narsa tuzatilmaydi: xato keyinroq topilsa, izoh va tasdiqlovchi hujjat bilan joriy sana bilan tuzatish yozuvi kiritiladi.

Yakuniy harakatlar:

• aylanma-qoldiq qaydnomasini shakllantirish va uni birlamchi hujjatlar hamda solishtirishlardagi qoldiqlar bilan taqqoslash;
• sintetik hisobvaraqlar yakunlari analitik hisob bilan mos kelishini tekshirish;
• registrlarni masʼul shaxslar imzolashi yoki yopilishni elektron tizimda qayd etish;
• hisob dasturida davrni tahrirlash uchun yopish, tuzatish huquqini faqat bosh buxgalterda qoldirish;
• rahbarga qisqa maʼlumot topshirish: oy natijasi, ochiq masalalar, xatarlar.

Oyni yopishdagi odatiy xatolar

Xatolar koʻpincha qoidalarni bilmaslikdan emas, yagona tartib yoʻqligidan kelib chiqadi. Eng koʻp uchraydiganlari:

• daromad va xarajatlar tegishli davr boʻyicha emas, toʻlov sanasi boʻyicha olib boriladi (18-moddaga zid);
• birlamchi hujjatlar kech keladi, operatsiya esa maʼlumotnoma bilan ham aks ettirilmaydi (14-modda);
• davr dasturda yopilmaydi va hujjatlar hisobot topshirilgandan keyin «eski» sana bilan kiritiladi;
• amortizatsiya foydalanishga topshirilgan oydan emas, undan keyingi oydan boshlanishi kerak (17-modda);
• kontragentlar va bank bilan solishtirishlar yilda bir marta oʻtkaziladi, farqlar esa toʻplanib boradi;
• reglament faqat bosh buxgalterning xotirasida boʻladi, u taʼtilga chiqsa, yopish toʻxtab qoladi.

Hisobot va hujjatlarni saqlash

Moliyaviy hisobot har chorakda topshiriladi, kichik korxonalar va mikrofirmalar esa faqat balans va moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotdan iborat yillik hisobotni topshiradi (25-modda). Bunday holda oylik yopish ichki amaliyot hisoblanadi, ammo aynan u choraklik va yillik maʼlumotlar sifatini taʼminlaydi.

Birlamchi hujjatlar, registrlar va hisobot qonun hujjatlarida belgilangan muddatlarda, lekin hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanishi lozim (29-modda). Oyni yopayotganda qogʻoz hujjatlar tikilganiga, elektronlari esa zaxira nusxali arxivda ekaniga ishonch hosil qiling. Birlamchi hujjatlarni tuzgan va imzolagan shaxslar ularning oʻz vaqtida, toʻgʻri va ishonchli boʻlishi uchun javobgar (14-modda) — buni lavozim yoʻriqnomalarida mustahkamlang.

Agar oyni yopishni kompaniya ichida yoʻlga qoʻyishning imkoni boʻlmasa, rahbar shartnoma asosida buxgalter xizmatidan foydalanishi yoki hisobni yuritishni ixtisoslashgan tashkilotga, jumladan auditorlik tashkilotiga topshirishi mumkin (11-modda).