Qishloq xoʻjaligi korxonasi buxgalteriyasi: hosil, biologik aktivlar va soliqlar

Tovar ishlab chiqaruvchi maqomi: soliqlar unga bogʻliq

Soliq kodeksi qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi sifatida bir vaqtning oʻzida ikki shartni bajaradigan yuridik shaxsni tan oladi (SK 57-moddasi). Birinchisi — u qishloq xoʻjaligi mahsulotini ishlab chiqaradi va uni birlamchi qayta ishlaydi, bunda soliq davri uchun yalpi daromadda oʻz mahsulotini sotishdan olingan daromad ulushi kamida 80 foizni tashkil etadi. Ikkinchisi — shu mahsulotni ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan yer uchastkalari mavjud.

Qishloq xoʻjaligi mahsulotiga oʻsimlikchilik, chorvachilik, parrandachilik, asalarichilik, ipakchilik, baliqchilik va akvakultura mahsulotlari kiradi. Sanoat usulida qayta ishlangan mahsulot qishloq xoʻjaligi mahsuloti hisoblanmaydi — demak, xolding ichidagi goʻsht kombinati yoki konserva sexi bu normalarga kirmaydi.

Amaliy xulosa: maqomni har bir soliq davri yakuni boʻyicha hisob-kitob bilan tasdiqlash kerak. Buning uchun hisobda daromadlarning alohida tahlili zarur: oʻz qishloq xoʻjaligi mahsuloti, uning birlamchi qayta ishlanishi va boshqa barcha daromadlar (qayta sotish, xizmatlar, texnika ijarasi).

Hosil va mavsumiylik: xarajatlarni qanday yuritish

Ekin, oʻgʻit, yoqilgʻi, mehnat haqi va texnika amortizatsiyasi xarajatlari hosil yigʻim-terimigacha toʻplanadi. 4-son BHMS tugallanmagan ishlab chiqarishni, jumladan tugallanmagan texnologik jarayonlarni ham zaxiralarga kiritadi. Tashkilotingiz xarajatlarni ekinlar va maydonlar boʻyicha aynan qanday yigʻishini har safar yangidan hal qilmasdan, hisob siyosatida mustahkamlab qoʻyish kerak.

Ish tartibi:

• har bir ekin (kerak boʻlsa, maydon yoki almashlab ekish) boʻyicha alohida xarajat moddasi ochish — aks holda bir tonna tannarxini hisoblab boʻlmaydi;
• toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlarni (urugʻ, oʻgʻit, himoya vositalari, muayyan ekindagi mehnat haqi) va bilvosita xarajatlarni (texnikani saqlash, boshqaruv) ajratish hamda bilvositalarini tushunarli baza boʻyicha taqsimlash;
• hosil yigʻilganda mahsulotni omborga birlamchi hujjatlar (tarozi hujjatlari, kirim dalolatnomalari) boʻyicha haqiqiy miqdorda va yigʻilgan tannarxda kirim qilish;
• saqlash vaqtida ombor va partiyalar boʻyicha miqdoriy hisob yuritish, tabiiy kamayish va buzilishni dalolatnoma bilan alohida qayd etish;
• zaxiralarni yiliga kamida bir marta inventarizatsiya qilish — 4-son BHMS buni kamida yiliga bir marta oʻtkazishni toʻgʻridan-toʻgʻri talab qiladi.

Hayvonlar, parrandalar va asalari oilalari

Chorvachilik uchun 4-son BHMS boqishdagi va oʻstirishdagi hayvonlar hisobiga bagʻishlangan alohida bobni oʻz ichiga oladi. Boquvdagi va yaylovdagi yosh hamda katta yoshdagi hayvonlar, parrandalar va asalari oilalari moddiy zaxiralar tarkibiga kiradi.

Hisob obyekti — nasl, ortgan vazn va oʻsish, yosh hayvonlarning katta yoshdagilar guruhiga va asosiy podaga oʻtkazilishi, shuningdek yaroqsizga chiqarilgan chorva mollarining boqishga qoʻyilishi. Boqishdagi hayvonlarning tirik vazni oshadi, shuning uchun standart tirik vazn oʻsishini hisobga olib vaqti-vaqti bilan qoʻshimcha baholashni talab qiladi — moddiy javobgar shaxslar, turlar va guruhlar kesimida.

Amaliyot: guruhlar boʻyicha harakat jurnallarini yuriting, tortishni dalolatnoma bilan rasmiylashtiring va har bir guruhga moddiy javobgar shaxsni biriktiring. Busiz tirik vazn oʻsishini hujjatlar bilan tasdiqlab boʻlmaydi.

Soliqlar: QQS, foyda va yer

QQS. Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari yetishtirgan va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari roʻyxatiga kiritilgan tovarlarni sotish aylanmasi nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi; paxta va bugʻdoy bu qoidadan istisno (SK 264-moddasi). Roʻyxatni Qishloq xoʻjaligi vazirligi va Soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi — mahsulot kodini oʻtgan yilgi roʻyxat bilan emas, amaldagi roʻyxat bilan solishtiring.

Foyda soligʻi. SK 57-moddasi mezonlariga javob beradigan tovar ishlab chiqaruvchilar uchun oʻzlari ishlab chiqargan qishloq xoʻjaligi mahsulotini sotishdan olingan foyda boʻyicha alohida stavka belgilangan (SK 337-moddasi). Ushbu guruh soliq toʻlovchilari oʻz mahsulotidan olingan daromadlar yalpi daromadning 90 foizidan koʻpini tashkil etsa, barcha faoliyat turlari boʻyicha 0 foizlik stavkani qoʻllashga haqli. Eʼtibor bering: maqom uchun «kamida 80», barcha faoliyat turlari boʻyicha stavka uchun esa «90 dan ortiq» yetarli — bular turli chegaralar.

Yer soligʻi. Qishloq xoʻjaligiga moʻljallangan yerlar uchun stavka qishloq xoʻjaligi yerlarining normativ qiymatiga nisbatan 0,95 foizni tashkil etadi (SK 429-moddasi). Soliq har bir soliq davrining 1-yanvar holatiga hisoblanadi, bunday yerlar boʻyicha hisobot esa joriy soliq davrining 1-maygacha topshiriladi (SK 431-moddasi). Qishloq xoʻjaligi korxonalari balansidagi, mahsulot ishlab chiqarish va saqlash uchun foydalaniladigan bino va inshootlar uchun tuman va shahar Kengashlari belgilagan stavkalarga 0,2 koeffitsiyent qoʻllanadi; ijaradagi yerlardagi va imtiyoz taalluqli obyektlar bundan mustasno (SK 429-moddasi). Yangi bogʻlar, tokzorlar va tutzorlar egallagan uchastkalar uchun stavkalar besh yilga 50 foizga kamaytirilgan (SK 428-moddasi).

Daromad ulushini tekshirish misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli bolib, real tashkilotga tegishli emas. Yillik yalpi daromad — 1000 shartli birlik, shundan 850 tasi oʻz donli va sabzavot mahsulotini sotish, 150 tasi qoʻshni xoʻjalikka texnika ijarasi. Oʻz mahsuloti ulushi — 85 foiz: SK 57-moddasidagi «kamida 80» chegarasi bajarilgan, tovar ishlab chiqaruvchi maqomi saqlanadi.

Ammo barcha faoliyat turlari boʻyicha 0 foizlik stavka uchun «90 foizdan ortiq» chegarasiga erishilmagan: 85 soni 90 dan kichik. Demak, nol stavka oʻz qishloq xoʻjaligi mahsulotini sotishdan olingan foydaga tegishli, texnika ijarasidan daromad esa alohida hisoblanadi va aralashtirilmaydi.

Xuddi shu shartli maʼlumotlar boʻyicha yer soligʻi: qishloq xoʻjaligi yerlarining normativ qiymati 10 000 000 shartli birlik boʻlsa, 0,95 foiz stavkada soliq yiliga 95 000 birlikni tashkil etadi. Normativ qiymatni uchastka hujjatlaridan oling.

Odatiy xatolar va hisobotdan oldin nimani tekshirish

Eng koʻp muammo murakkab normalardan emas, hisobda tahlil kesimining yoʻqligidan kelib chiqadi. Yillik hisobotdan oldin qisqa roʻyxatdan oʻting:

• soliq davri yakuni boʻyicha oʻz mahsulotidan olingan daromad ulushi hisoblanganmi va hisob-kitob saqlanganmi;
• qishloq xoʻjaligi mahsuloti daromadiga sanoat usulida qayta ishlangan mahsulot kirib qolmaganmi;
• sotiladigan mahsulot kodi QQS nol stavkasi roʻyxati bilan, ayniqsa paxta va bugʻdoy boʻyicha solishtirilganmi;
• tarozi hujjatlari va kirim dalolatnomalaridagi miqdor ombor maʼlumotlariga mos keladimi;
• zaxiralar va hayvonlar tirik vazni inventarizatsiyasi dalolatnomalari rasmiylashtirilganmi;
• yer soligʻi boʻyicha hisobot 1-maygacha topshirilganmi va normativ qiymat toʻgʻri koʻrsatilganmi.