Oziq-ovqat ishlab chiqarish buxgalteriyasi: xomashyo, retseptlar, yaroqlilik muddati

Oziq-ovqat mahsuloti tannarxiga nimalar kiradi

Tashkilot oʻzi ishlab chiqargan mahsulotning qiymati sifatida standart uning ishlab chiqarish tannarxini tan oladi. U bevosita va bilvosita moddiy xarajatlar, mehnat xarajatlari hamda ishlab chiqarish bilan bogʻliq boshqa xarajatlardan tashkil topadi.

Xomashyo uchun bu quyidagini bildiradi: tannarxga texnologiya boʻyicha sarflangan qiymat kiradi, qaytariladigan chiqindilar qiymati chiqarib tashlanadi. Realizatsiya xarajatlari, boshqaruv va boshqa operatsion xarajatlar ishlab chiqarish tannarxiga kiritilmaydi — shuning uchun tayyor mahsulotni xaridorga yetkazish yoki buxgalteriya maoshi taom yoki mahsulot kalkulyatsiyasiga tushmaydi.

• retseptura boʻyicha xomashyo va asosiy materiallar;
• mahsulot tarkibiga kiruvchi yordamchi materiallar va qadoq;
• ishlab chiqarish xodimlarining mehnatiga haq va tegishli hisoblashlar;
• sex uskunalari amortizatsiyasi va boshqa ishlab chiqarish xarajatlari.

Retseptura va sarf normalari: meʼyoriy usul

Standartning oʻzi retsepturani maʼlum shaklda yuritishni majburlamaydi, biroq kalkulyatsiya usullaridan biri — meʼyoriy usul — aynan xomashyo, materiallar va mehnat xarajatlarini belgilangan meʼyorlar boʻyicha hisobga olishga asoslangan. Oziq-ovqat korxonasi uchun meʼyorlar — bu retseptura va texnologik xaritalar: mahsulot birligi yoki partiyasiga solinadigan massa, tayyor mahsulot chiqishi, texnologik yoʻqotishlarning ruxsat etilgan miqdori.

Meʼyorlarni tasdiqlashning oʻzi yetarli emas, ularni yangilab turish kerak: standart ularni vaqti-vaqti bilan tahlil qilib, sharoit oʻzgarganda qayta koʻrib chiqishni talab qiladi. Taʼminotchi un navini almashtirgan yoki xomashyo namligi oʻzgargan, retseptura esa eskicha qolgan boʻlsa, farqlar «ortiqcha sarf» sifatida toʻplanib boradi.

• retseptura va texnologik xaritalarni rahbar buyrugʻi bilan tasdiqlash;
• hisob siyosatida kalkulyatsiya usulini va meʼyordan chetlanishlar hisobini belgilash;
• har oy har bir retseptura boʻyicha haqiqiy sarfni meʼyoriy sarf bilan solishtirish;
• taʼminotchi, uskuna yoki texnologiya almashganda meʼyorlarni qayta koʻrib chiqish.

Bitta xomashyodan bir necha turdagi mahsulot

Goʻsht, sut, yogʻ-moy va un ishlab chiqarishda bitta xomashyodan bir vaqtda turli mahsulotlar olinadi. Agar ularning har birining oʻz sotish narxi boʻlsa, bu birgalikda ishlab chiqariladigan mahsulot hisoblanadi va ajratish nuqtasigacha boʻlgan xarajatlarni ular oʻrtasida taqsimlashga toʻgʻri keladi.

Standart alohida qoʻshimcha mahsulotni ajratadi — uning sotish qiymati asosiy mahsulotnikidan ancha past. Pishloq ishlab chiqarishda zardob, kunjara, kepak taʼrif maʼnosiga koʻra shunday mahsulotlarga misol boʻladi. Hisob siyosatida nimani asosiy, nimani qoʻshimcha mahsulot deb hisoblashingizni va xarajatlarni qanday taqsimlashingizni belgilang.

Xomashyo ketma-ket bir necha bosqichdan (tayyorlash, pishirish, fasovka) oʻtsa, bosqichli usul qoʻllanadi: standart uni xomashyo bir qator bosqich va fazalardan oʻtadigan tashkilotlar uchun moʻljallaydi.

Yaroqlilik muddati, buzilish va hisobdan chiqarish

Standart zaxiralarning chiqib ketish sabablari orasida saqlash muddati tugagach yaroqsizligi sababli yoʻq qilishni, shuningdek kamomad, yoʻqotish yoki shikastlanish aniqlanishini bevosita koʻrsatadi. Demak, muddati oʻtgan xomashyo va mahsulotni qoldiqda qoldirmay, chiqib ketish sifatida rasmiylashtirish kerak.

Zaxira shikastlangan, qisman eskirgan yoki uning sof sotilish qiymati pasaygan boʻlsa, qiymati arzonlashtiriladi. Muddati qisqa, hali chegirma bilan sotish mumkin boʻlgan mahsulotlar uchun bu dastlabki tannarx emas, mumkin boʻlgan sotish narxi boʻyicha baholashni bildiradi.

Chiqib ketgan zaxiralar tannarxi ular bilan bogʻliq daromad olingan hisobot davrida xarajat sifatida tan olinadi, hisobdan chiqarish va yoʻqotishlar esa ular yuz bergan davrda. Buzilish uchun bu odatda joriy oyning xarajati boʻladi.

• partiya, miqdor, sabab va yaroqlilik muddati tugagan sana koʻrsatilgan hisobdan chiqarish dalolatnomasi;
• moddiy javobgar shaxs va komissiya aʼzolarining imzolari;
• yirik partiyalarda — yoʻq qilish boʻyicha foto yoki bayonnoma;
• rahbar qarori va hisobdan chiqarish jurnalidagi yozuv.

Xomashyo sarfini baholash: FIFO yoki oʻrtacha

Xomashyo turli narxlarda partiyalab xarid qilinadi, shuning uchun ishlab chiqarishga berishda chiqib ketishni baholash usuli kerak. Standart oʻrtacha tortilgan qiymat (AVECO) va FIFO usulini bayon qiladi; FIFO da tannarxga birinchi navbatda dastlab xarid qilingan yoki ishlab chiqarilgan zaxiralar kiritiladi. Tez buziladigan mahsulotlar uchun FIFO odatda omborxonadan jismoniy berish tartibiga mos keladi.

Tanlangan usul hisob siyosatida aks ettirilishi kerak. Uni sababsiz davrdan davrga oʻzgartirmaslik lozim: bu tannarxni solishtirishni qiyinlashtiradi.

Idish-tara, yoʻqotishlar va inventarizatsiya

Eskirish, sinish yoki buzilish tufayli yaroqsiz boʻlib qolgan va tashkilot ishlatmaydigan tara dalolatnoma rasmiylashtirilib, xarajatlarga hisobdan chiqariladi. Qaytariladigan taralarni alohida, koʻp marta ishlatiladiganlarini esa soni va aylanishlari boʻyicha yuriting.

Standart zaxiralar inventarizatsiyasini yilida kamida bir marta oʻtkazishni talab qiladi; amalda oziq-ovqat korxonalariga, ayniqsa tez buziladigan pozitsiyalar boʻyicha, buni tez-tez oʻtkazish maqsadga muvofiq. Inventarizatsiyada aniqlangan kamomad aybdorlar aniqlanguncha kamomadlar va yoʻqotishlar hisobi alohida schyotida aks ettiriladi. Aybdorlar aniqlanmasa yoki moddiy javobgar shaxsdan undirish imkoni boʻlmasa, shuningdek qonunchilikda belgilangan hollarda tabiiy yoʻqolish meʼyorlari doirasida summa hisobdan chiqarish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan davrning moliyaviy natijalariga kiritiladi.

Shartli raqamlardagi misol (normativ emas): retseptura boʻyicha 100 kg tayyor mahsulotga 80 kg un solinadi. Bir smenada 500 kg mahsulot chiqarildi, un uchun meʼyoriy sarf 400 kg, omborxonadan amalda 412 kg berildi. Ortiqcha sarf 12 kg, yaʼni meʼyorning 3 foizi. Shartli narx kilogrammiga 6 000 soʻm boʻlsa, bu 72 000 soʻm; uni tushuntirish kerak: meʼyor doirasidagi texnologik yoʻqotish, navlar almashinuvi, buzilish yoki kamomad.

Odatiy xatolar

Audit koʻpincha bir xil muammolarni topadi. Oʻzingizni oldindan shu roʻyxat boʻyicha tekshirsangiz, hisobga savollar kamayadi.

• retseptura tasdiqlanmagan yoki uzoq yangilanmagan, hisobdan chiqarish esa «qoldiq boʻyicha» yuritiladi;
• muddati oʻtgan xomashyo omborda turibdi va dalolatnoma bilan hisobdan chiqarilmagan;
• qaytariladigan chiqindilar baholanmagan va asosiy mahsulot tannarxini oshirib yuboradi;
• kalkulyatsiyaga realizatsiya va boshqaruv xarajatlari kiritilgan;
• inventarizatsiyadagi kamomad komissiya qarorisiz va sabablarni aniqlamasdan hisobdan chiqariladi.