Marketpleysdagi sotuvchi buxgalteriyasi: komissiya, qaytarish va logistika

Avval qaysi shartnoma asosida sotayotganingizni aniqlang

Maydon bilan munosabatlarning huquqiy shakliga qarab nimani tushum hisoblash belgilanadi. Ikki odatiy variant bor: maydon tovarni sizdan sotib olib, oʻzi qayta sotadi yoki vositachi sifatida tovaringizni sizning topshirigʻingiz bilan sotadi.

Vositachilik sxemasida STK QQS bazasini aniq ajratadi. Komitentga tegishli tovarlarni komitentning topshirigʻi bilan sotishda komissioner uchun soliq bazasi uning komission mukofoti miqdorida, komitent uchun esa komissioner sotgan tovarlar qiymati miqdorida, soliqsiz aniqlanadi (STK 250-moddasi). Bu qoida komissiya (topshiriq) shartnomasi shartlariga mos keladigan bitimlarga taalluqli, shuning uchun qoidani qoʻllashdan oldin maydon oferta yoki shartnomasi matnini shu shartlar bilan solishtiring.

Tushum va komissiya: bitta satrga birlashtirmang

Sotishda QQS soliq bazasi tomonlar qoʻllagan narxdan kelib chiqib tovarlar qiymati sifatida, soliqni kiritmasdan aniqlanadi (STK 248-moddasi). Tushum toʻlov tariqasida olingan barcha daromadlardan kelib chiqib hisobga olinadi (STK 247-moddasi). Agar siz komitent sifatida ishlasangiz, baza — xaridorga sotish narxi, maydon ushlab qolgandan keyin sizga oʻtkazgan summa emas.

Buxgalteriya hisobi mohiyatan shunday: 2-son BHMS vositachilik faoliyatidagi yalpi tushumlar asosiy xoʻjalik faoliyatidan daromad hisoblanmasligini, vositachining daromadi esa vositachilik mukofoti ekanligini belgilaydi (11-band). Sotuvchi-komitent uchun bu teskari tomonni anglatadi: maydon komissiyasi — xizmat uchun sizning xarajatingiz, tushumni kamaytirish emas.

Amaliy xulosa: hisobda ikki alohida oqimni aks ettiring — maydon hisobotidagi narx boʻyicha xaridorga sotuv va maydon xizmatlari (dalolatnoma yoki agent hisoboti boʻyicha). Ularni «qulaylik uchun» oʻzaro qoplash mumkin emas: shunda tushum ham, QQS bazasi ham kamayib ketadi.

• tushum — maydonning sotuv hisoboti (xaridor narxi) boʻyicha;
• komissiya — maydon dalolatnomasi yoki hisoboti asosidagi xarajat;
• yetkazib berish, saqlash, maydondagi reklama — shartnomangiz shartlariga koʻra, xuddi shu hisobotlar boʻyicha alohida xizmatlar;
• pul tushishi — faqat hisob-kitoblar, tushum emas.

Xaridorlarning qaytarishi va rad etishi

Tovarni qaytarish soliq bazasini tuzatish uchun asos: STK tovarlarni toʻliq yoki qisman qaytarish, koʻrsatilgan xizmatlardan voz kechish, bitim shartlarini, jumladan narx va (yoki) miqdorni oʻzgartirish hollarini koʻrsatadi (STK 257-moddasi). Soliq bazasini kamaytirish yoki oshirish tomonga tuzatish bir yillik muddat doirasida, kafolat muddati belgilangan tovarlar boʻyicha esa kafolat muddati doirasida amalga oshiriladi.

Tuzatish qoʻshimcha hisobvaraq-faktura yoki holat yuz berganini tasdiqlovchi boshqa hujjatlar asosida rasmiylashtiriladi va holat yuz bergan soliq davrida aks ettiriladi (STK 257-moddasi). Shu sababli qaytarishlarni chorak oxirigacha bitta umumiy satrda yigʻib borish mumkin emas: dastlabki sotuvga bogʻlangan, qaytarish sanasi va maydon hujjati koʻrsatilgan reyestr kerak.

Alohida xavf — hisobot davri tugagandan keyingi qaytarishlar. Maydon hisoboti kechiksa, hisobot olingan sanani emas, qaytarish sanasini solishtiring.

Maydon chegirmalari va aksiyalari

Chegirmani xaridorga sotuvchi bersa, soliq toʻlovchi bazani realizatsiya aylanmasi sodir boʻlgan sanadagi narxdan chegirmalarni ayirib aniqlaydi (STK 248-moddasi). Bu yerda chegirma kimniki ekanini aniqlash muhim: narx siyosatingizda rasmiylashtirilgan sizniki yoki maydon hisobidan berilgani. Bunga qarab tushum qaysi narxda tan olinishi va farqni kim koʻtarishi bogʻliq.

Aksiyalarda ishtirok shartlarini yozma shaklda mustahkamlang: kabinetdan yuklama, yozishmalar va shartnoma ilovalari. Ularsiz tekshiruvda bitim aslida qaysi narxda amalga oshganini isbotlash qiyin.

Umidsiz qarzlar va munozarali ushlab qolishlar

Maydon jarima, yoʻqolgan tovar uchun kompensatsiya yoki munozarali qaytarish boʻyicha summani ushlab qolishi mumkin. Har bir bunday ushlab qolishni alohida aks ettirib, hujjatlar bilan solishtirish kerak; oʻz vaqtida eʼtiroz bildirilmagan ushlab qolishni keyin qaytarish qiyin.

Qarz umidsiz deb topilib, hisobdan chiqarilishi lozim boʻlsa, STK soliq bazasini tuzatishga yoʻl qoʻyadi (STK 257-moddasi, 313-moddasi «Umidsiz qarzlar boʻyicha xarajatlar»). Bu holda tuzatish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Oylik solishtirish: buxgalter nima qiladi

Hisobot topshirishdan oldin kabinet maʼlumotlari hisob bilan mos kelishi uchun takrorlanadigan tartib oʻrnating.

• davr uchun sotuvlar, qaytarishlar va ushlab qolishlar hisobotini yuklab olish;
• hisobotdagi tushumni birlamchi hujjatlar va hisobvaraq-fakturalar bilan solishtirish;
• komissiya va maydon xizmatlarini dalolatnomalar boʻyicha alohida provodkalarda aks ettirish;
• qaytarishlar reyestrini tuzib, STK 257-moddasi boʻyicha tuzatishlarni rasmiylashtirish;
• yakuniy natijani hisob-kitob hisobvaragʻiga haqiqiy tushumlar bilan solishtirish;
• bitim sanasidagi shartnoma, oferta va maydon shartlari versiyalarini saqlash.

Odatiy xatolar

• tushum sotuv hisoboti boʻyicha emas, pul tushgan paytda tan olinadi;
• komissiya xarajatlarda aks ettirilmay, tushumdan ayriladi;
• qaytarishlar sotuvlarga bogʻlanmasdan davr oxirida umumiy summa bilan aks ettiriladi;
• maydon bilan shartnoma shartlari tekshirilmay, STK 250-moddasi qoidasi avtomatik qoʻllanadi;
• maydon xizmatlari (logistika, reklama) dalolatnomalar bilan tasdiqlanmagan.