Mehmonxona buxgalteriyasi: tushum, turistik yigʻim va soliqlar

Bronlar va oldindan toʻlovlar: qachon bu hali tushum emas

Mehmonxona deyarli har doim pulni mehmon kelishidan oldin oladi: bron uchun oldindan toʻlov, turoperatordan kafillik toʻlovi, korporativ mijozning oldindan toʻlovi. Foyda soligʻi uchun bunday summalar daromad hisoblanmaydi — SK 304-moddasi sotiladigan tovarlar va xizmatlar uchun oldindan toʻlov (boʻnak) sifatida olingan mablagʻlarni daromaddan toʻgʻridan-toʻgʻri chiqaradi.

• hisobda oldindan toʻlov olingan boʻnak sifatida — 6310 «Xaridorlar va buyurtmachilardan olingan boʻnaklar» hisobvaragʻida aks ettiriladi;
• tushum xizmat koʻrsatilishiga qarab — yashalgan tunlar uchun, 9030 «Ishlar bajarish va xizmatlar koʻrsatishdan daromadlar» hisobvaragʻida tan olinadi; mehmonlar va buyurtmachilar bilan hisob-kitoblar — 4010 hisobvaragʻida;
• oy oxiridan oʻtadigan uzoq yashashda tushum haqiqiy tunlar boʻyicha oylarga taqsimlanadi;
• bekor qilingan bron uchun qaytarilmaydigan oldindan toʻlovni shartnoma va hisob siyosatida daromadning alohida turi sifatida belgilang, uni yillab boʻnaklarda saqlamaslik uchun;
• korporativ mijozlar va turoperatorlar uchun elektron hisobvaraq-faktura rasmiylashtiring; yashash toʻgʻrisidagi hujjatlarda Nizom xizmatlar qiymati va yashalgan kunlar uchun yigʻim summasini koʻrsatishni talab qiladi.

Turistik yigʻim: kim va qancha toʻlaydi

Yigʻimni joylashtirish vositalari — mehmonxonalar, apart-otellar, turistik bazalar, dam olish uylari, kempinglar, motellar, mehmon uylari va joylashtirish xizmatlari koʻrsatiladigan boshqa obyektlar undiradi (Nizomning 2-bandi). Yigʻim har bir yashash kuni uchun olinadi, toʻliq boʻlmagan kun toʻliq kun sifatida hisoblanadi.

• mahalliy fuqarolardan — sutkasiga BHMning 0,4 foizi; 16 yoshgacha boʻlgan bolalar toʻlamaydi;
• xorijiy fuqarolardan — Nizomga 1-ilova boʻyicha: xonalar soni 40 dan ortiq mehmonxonalar — BHMning 15 foizi, 11 dan 40 gacha — 10 foizi, 10 tagacha — 5 foizi;
• ixtisoslashtirilgan dam olish joylari (dam olish uylari, sport bazalari) uchun — BHMning 10 foizi, xonalar fondi 5 tagacha boʻlgan yakka tartibdagi joylashtirish vositalari va hostellar uchun — 5 foizi, oilaviy mehmon uylari uchun — 2 foizi;
• mahalliy fuqarolardan davolash muassasalari, sanatoriylar va pansionatlarda yashaganlik uchun yigʻim undirilmaydi;
• viloyat markazlari, poytaxt, Nukus va Nizomga 2-ilovadagi turizm salohiyati yuqori boʻlgan tumanlardan tashqari tuman va shaharlardagi joylashtirish vositalari uchun yigʻim undirilmaydi; 2026-yil tahririda bu istisno qisqa ifodalangan, shuning uchun yigʻimni undirishni toʻxtatishdan oldin manzilingizni roʻyxat bilan solishtiring va qoʻllanishini Turizm qoʻmitasida aniqlang.

Yigʻimni qanday yigʻish va oʻtkazish

• tijorat bankida faqat yigʻim uchun ishlatiladigan milliy valyutadagi maxsus hisobvaraq oching; uning rekvizitlarini turoperatorlar bilan shartnomalarda alohida koʻrsating (Nizomning 4-bandi);
• mehmonga beriladigan hisob, kvitansiya yoki hisobvaraq-fakturada mehmonxona xizmatlari qiymati va yashalgan kunlar uchun yigʻimning umumiy summasini koʻrsating;
• yashovchilar soni, yashash kunlari va oʻtkaziladigan summa hisobini yuriting; mehmonlar haqidagi maʼlumotlarni maxsus elektron dastur orqali Turizm qoʻmitasiga taqdim eting;
• oʻtgan oy uchun yigʻim toʻliq hajmda har joriy oyning 5-sanasigacha Jamgʻarmaning maxsus hisobvaragʻiga oʻtkaziladi; mehmonlardan toʻliq undirilmagan yigʻimni mehmonxona oʻz hisobidan toʻlaydi;
• kechiktirish uchun — oʻtkazilmagan summaning har bir kun uchun 0,05 foizi, biroq qarzdorlik umumiy miqdorining 50 foizidan koʻp boʻlmagan penya (Nizomning 6-bandi);
• oʻz vaqtida oʻtkazish uchun javobgarlik joylashtirish vositasi rahbari va bosh buxgalteri zimmasiga yuklangan.

Yigʻim — mehmonxona tushumi emas

Nizomning 8-bandida toʻgʻridan-toʻgʻri aytilgan: maxsus hisobvaraqqa tushgan turistik yigʻim summasi joylashtirish vositasining tushumi (foydasi) hisoblanmaydi, undan foyda soligʻi, aylanmadan olinadigan soliq, QQS va boshqa majburiy toʻlovlar olinmaydi. Shuning uchun yigʻimni daromadlar hisobvaragʻi orqali oʻtkazib boʻlmaydi: hisobda bu Jamgʻarma bilan hisob-kitoblar — oʻtkazma bilan yopiladigan majburiyat.

• NKM va hisobvaraqlarda yigʻimni alohida qatorda ajrating, u soliq bazasiga tushib qolmasligi uchun;
• har oy solishtiring: mehmonlar hisobi dasturi boʻyicha tunlar soni × stavka = hisoblangan yigʻim = maxsus hisobvaraqqa tushumlar = Jamgʻarmaga oʻtkazma.

Mehmonxona soliqlari va vaqtinchalik imtiyozlar

Umumiy rejimda mehmonxona xizmatlariga 12 foiz stavkada QQS solinadi (SK 258-moddasi). Joylashtirish vositalari uchun SK 483-moddasida vaqtinchalik imtiyozlar nazarda tutilgan — har birining oʻz muddati va shartlari bor.

• 2022-yil 1-yanvardan 2027-yil 1-yanvargacha tadbirkorlik subyektlari mehmonxonalar (joylashtirish vositalari), shu jumladan ular egallagan yer uchastkalari boʻyicha yuridik shaxslarning mol-mulk soligʻi va yer soligʻi stavkalariga 0,1 koeffitsiyentni qoʻllashga haqli;
• 2027-yil 1-yanvargacha yangi qurilgan mehmonxonalar uchun bu imtiyoz foydalanishga topshirilgan oydan boshlab besh yil qoʻllaniladi, bunday binolar qiymatini esa ikki yil davomida amortizatsiya sifatida xarajatlarga olib borish mumkin;
• 2025-yil 1-yanvardan 2028-yil 1-yanvargacha mehmonxona xizmatlari (joylashtirish) sohasida oʻttiz yoshdan oshmagan xodimlarni ishga olgan biznes ularning ish haqidan ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada toʻlaydi;
• ijtimoiy soliq boʻyicha shartlar: bunday xodimlarning oʻrtacha oylik ish haqi eng kam miqdorning 2,5 baravaridan kam emas, imtiyozli faoliyat turlaridan daromadlar esa jami daromadning kamida 60 foizi; xodimlar soni yashirilsa, imtiyoz bekor qilinadi;
• turistik zonalar uchun imtiyozlar (aylanmadan olinadigan soliq 1 foiz va boshqalar) 2025-yil 1-yanvargacha amal qilgan — hozir ularni qoʻllab boʻlmaydi.

Mehmonxona buxgalteri uchun nazorat roʻyxati

• hisob siyosati: tushumni tan olish payti, qaytarilmaydigan oldindan toʻlovlar tartibi;
• alohida hisob: xona fondi, restoran, boshqa xizmatlar — ayniqsa ular boʻyicha imtiyoz shartlari turlicha boʻlsa;
• yigʻim uchun maxsus hisobvaraq, mehmonlar hisobi dasturi bilan har oylik solishtirish, 5-sanagacha oʻtkazish;
• SK 483-moddasi boʻyicha imtiyozlar nazorati: muddatlar, xodimlar va daromad ulushi boʻyicha shartlar;
• xonalardagi choyshab fondi va kam qiymatli buyumlarni inventarizatsiya qilish.