Ishlab chiqarishda buxgalteriya hisobi: tannarx kalkulyatsiyasi va tugallanmagan ishlab chiqarish

21-son BHMS boʻyicha ishlab chiqarish schyotlari

Schyotlar rejasi ishlab chiqarish uchun alohida guruh ajratadi. Kompaniya uning asosida ishchi schyotlar rejasini tuzadi va hisob siyosatida mustahkamlaydi.

• 2010 «Asosiy ishlab chiqarish» — asosiy mahsulot, ish va xizmatlarni chiqarish xarajatlari;
• 2110 «Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar»;
• 2310 «Yordamchi ishlab chiqarish» — asosiy ishlab chiqarish uchun energiya, transport, asosiy vositalarni taʼmirlash, asbob-uskunalar tayyorlash va hokazo;
• 2510 «Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari» — uskunalarni saqlash va ishlatish, ishlab chiqarish asosiy vositalarining amortizatsiyasi va taʼmiri, sexlarni isitish va yoritish, ijara, sexlarga xizmat koʻrsatuvchi xodimlarning ish haqi;
• 2610 «Ishlab chiqarishdagi yaroqsiz mahsulotlar», 2710 «Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar»;
• 2810 «Ombordagi tayyor mahsulotlar», 2820 — koʻrgazmadagi, 2830 — vositachilik shartnomasi boʻyicha berilgan.

Xarajatlar qanday yigʻiladi

Bevosita xarajatlar — materiallar, ishlab chiqarish ishchilarining ish haqi va boshqalar — zaxiralar va mehnatga haq toʻlash boʻyicha hisob-kitoblar schyotlari kreditidan 2010 schyot debetiga hisobdan chiqariladi. Unga yordamchi ishlab chiqarish xarajatlari (2310 schyotdan), umumiy ishlab chiqarish xarajatlari (2510 schyotdan) va yaroqsiz mahsulotdan yoʻqotishlar (2610 schyotdan) ham oʻtkaziladi.

Xarajatlar toʻlov paytidan qatʼi nazar, ular taalluqli boʻlgan davr tannarxiga kiritiladi — xoh bu ijaraning oldindan toʻlovi, xoh boʻnak hisoboti boʻyicha qoʻshimcha toʻlov boʻlsin (21-son BHMSning 118-bandi).

Umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini taqsimlash

2510 schyot sexlarning muayyan buyumga darhol olib borib boʻlmaydigan bilvosita xarajatlarini yigʻadi. Oy oxirida ular 2010 va 2310 ga taqsimlanadi. Hisob obyektlari oʻrtasida taqsimlash tartibini 21-son BHMS kompaniyaga qoldiradi — u hisob siyosatida belgilanadi.

Amalda resurslar isteʼmolini aniqroq aks ettiradigan baza tanlanadi: ishchilarning bevosita ish haqi, mashina-soatlar, bevosita moddiy xarajatlar yoki natural birliklardagi chiqarish hajmi. Asosiysi — tanlangan baza izchil qoʻllaniladi va hisob siyosatida tavsiflanadi, aks holda turli oylar tannarxini solishtirib boʻlmaydi.

Birlik tannarxi kalkulyatsiyasi

2010 schyot boʻyicha analitik hisob xarajatlar turlari va chiqariladigan mahsulot turlari boʻyicha yuritiladi. Xarajatlarni yuzaga kelish joylari boʻyicha guruhlash va kalkulyatsion hisob alohida schyotlar tizimida yuritilishi mumkin; ularning tarkibi va uslubiyatini tashkilot ishlab chiqarish, tuzilma va boshqaruv xususiyatlarini hisobga olgan holda oʻzi belgilaydi.

Oy uchun hisoblashning odatiy tartibi quyidagicha.

• har bir mahsulot turi boʻyicha bevosita xarajatlarni yigʻish (material talabnomalari va naryadlar boʻyicha);
• yordamchi ishlab chiqarishlar xarajatlarini va umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini hisob siyosatidagi baza boʻyicha chiqarilgan mahsulotga taqsimlash;
• oy xarajatlari summasiga davr boshidagi tugallanmagan ishlab chiqarishni qoʻshish va davr oxiridagi tugallanmagan ishlab chiqarishni ayirish;
• olingan haqiqiy chiqarish tannarxini chiqarilgan birliklar soniga boʻlish;
• rejaviy (meʼyoriy) kalkulyatsiya bilan solishtirish va moddalar boʻyicha chetlanishlarni tahlil qilish.

Tugallanmagan ishlab chiqarish

2010 schyotning oy oxiridagi saldosi tugallanmagan ishlab chiqarish tannarxini koʻrsatadi (21-son BHMSning 119-bandi). Uning bahosi chiqarish tannarxiga bevosita taʼsir qiladi: oshirib koʻrsatilgan tugallanmagan ishlab chiqarish xarajatlarni balansda «yashiradi», kamaytirilgani esa ularni joriy mahsulotga oʻtkazadi.

Buyurtmachilarga joyida topshiriladigan va qabul qilish dalolatnomasi bilan rasmiylashtirilmagan mahsulotlar tugallanmagan ishlab chiqarish tarkibida qoladi (137-band). Xarajatlar tarkibi toʻgʻrisidagi nizomga koʻra tovar-moddiy zaxiralar va tugallanmagan ishlab chiqarishni baholash «Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida»gi Qonunga muvofiq amalga oshiriladi. Baholash usulini — haqiqiy xarajatlar, meʼyoriy tannarx yoki bevosita moddalar boʻyicha — hisob siyosatida mustahkamlash va tugallanmagan ishlab chiqarishni inventarizatsiya bilan tasdiqlash kerak.

Tayyor mahsulotni chiqarish va sotish

Tugallangan mahsulotning haqiqiy tannarxi 2010 schyot kreditidan 2810 «Ombordagi tayyor mahsulotlar» debetiga yoki toʻgʻridan-toʻgʻri 9110 «Sotilgan tayyor mahsulotlarning tannarxi» yoki 9130 «Bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning tannarxi» ga hisobdan chiqariladi. 2810 schyotda mahsulot haqiqiy ishlab chiqarish tannarxi boʻyicha hisobga olinadi (138-band).

Chetga bajarilgan ish va xizmatlar tayyor mahsulot schyotlaridan oʻtmaydi — ularning haqiqiy xarajatlari toʻgʻridan-toʻgʻri 9130 ga hisobdan chiqariladi. Kompaniyani boshqarish va sotish xarajatlari mahsulot tannarxiga kiritilmaydi — bu davr xarajatlari. Bir xil mahsulotni seriyali ishlab chiqarishda favqulodda holatlar sababli yuzaga kelgan istisno yoki bir martalik xarajatlar ham tayyor mahsulot tannarxiga kiritilmaydi, balki bevosita sotish xarajatlari sifatida hisobdan chiqariladi.