MHXS 16: qisqa muddatli va arzon ijara — qachon aktivni tan olmaslik mumkin

Standart aynan nimaga ruxsat beradi

Ijarachi 22–49-bandlar talablarini qisqa muddatli ijaraga va asosiy aktivi qiymati kam boʻlgan ijaraga qoʻllamasligi mumkin (5-band). «Mumkin» soʻzi muhim: bu hisob siyosatini tanlash, majburiyat emas. Istisnolardan umuman foydalanmasdan, barcha shartnomalarni umumiy model boʻyicha yuritish ham mumkin.

Ijarachi istisnoni tanlagan boʻlsa, bunday shartnomalar boʻyicha toʻlovlar ijara muddati davomida toʻgʻri chiziqli usulda yoki, agar u foyda olish xarakterini aniqroq aks ettirsa, boshqa tizimli asosda xarajat sifatida tan olinadi (6-band). Bunday shartnomalar boʻyicha balansda aktiv ham, majburiyat ham yoʻq, diskontlash ham qoʻllanmaydi.

Qisqa muddatli ijara: mezonlar

Qisqa muddatli ijara — boshlanish sanasida muddati 12 oy yoki undan kam boʻlgan ijara. Sotib olish opsioni mavjud ijara, muddati qisqa boʻlsa ham, qisqa muddatli hisoblanmaydi.

Muddat ijara boshlangan sanada baholanadi, shartnomadagi rasmiy muddat boʻyicha emas. Shuning uchun «11 oylik shartnoma» istisnoni avtomatik bermaydi: haqiqiy muddat uzoqroq boʻlmasligini tekshirish kerak.

• boshlanish sanasida muddat — 12 oy yoki undan kam;
• shartnomada aktivni sotib olish opsioni yoʻq;
• tanlov asosiy aktivlar sinfi boʻyicha qilinadi (masalan, ofis xonalari yoki ombor maydonlari) — bir xonaga istisnoni qoʻllab, xuddi shunday boshqasiga qoʻllamaslik mumkin emas (8-band).

Ijara muddatini qanday aniqlash kerak

Ijara muddati — bekor qilib boʻlmaydigan davr, shuningdek ijarachi opsiondan foydalanishiga oqilona ishonch bildirgan uzaytirish opsioni qamrab olgan davrlar va ijarachi foydalanmasligiga oqilona ishongan erta bekor qilish opsioni qamrab olgan davrlar (18-band). Ikkala tomon ham ikkinchi tomonning roziligisiz va ahamiyatsiz jarimadan koʻp boʻlmagan jarima bilan shartnomani bekor qilish huquqiga ega boʻlsa, shartnoma majburiy boʻlmay qoladi (B34).

Ijaraga beruvchi bergan ijara bayramlari muddatga kiradi (B36). «Oqilona ishonch»ni baholashda iqtisodiy ragʻbat beruvchi barcha omillar hisobga olinadi, jumladan opsion muddati kelganda ijarachiga sezilarli foyda keltiradigan, ijaraga olingan mulkka kiritilgan muhim yaxshilanishlar (B37). Standart alohida taʼkidlaydi: bekor qilib boʻlmaydigan davr qancha qisqa boʻlsa, uzaytirish ehtimoli shuncha yuqori (B39) — demak, bir ijaraga beruvchi bilan bir xil xona uchun «qisqa» shartnomalar silsilasi ehtiyotkorlikni talab qiladi.

Misol (shartli raqamlar). Ombor ijarasi 11 oyga tuzilgan, yana 6 oyga uzaytirish huquqi bor; kompaniya omborni jihozlashga sezilarli mablagʻ sarflagan va u yerda uzoqroq ishlashni rejalashtirmoqda. Uzaytirishga oqilona ishonch boʻlsa, muddat 17 oy boʻladi va shartnoma qisqa muddatli emas. Ishonch boʻlmasa va ikkala tomon sezilarli jarimasiz chiqa olsa, muddat 11 oyligicha qoladi.

Arzon ijara: mezonlar

Asosiy aktivning qiymati yangi aktiv qiymati boʻyicha baholanadi, ijaraga olinayotgan buyumning yoshidan qatʼi nazar (B3). Baholash mutlaq: istisno bunday ijara ijarachi uchun muhim yoki muhim emasligiga bogʻliq emas va kompaniya hajmiga ham bogʻliq emas (B4). Tanlovni har bir shartnoma boʻyicha alohida qilish mumkin (8-band).

Aktiv arzon boʻlishi uchun ijarachi undan foydani yoki oʻzi, yoki oson mavjud boshqa resurslar bilan birga olishi mumkin boʻlishi, aktiv esa boshqa aktivlarga kuchli bogʻliq yoki ular bilan chambarchas bogʻlanmagan boʻlishi kerak (B5).

• standart koʻrsatishicha mos keladi: planshetlar va shaxsiy kompyuterlar, kichik ofis mebeli, telefonlar (B8);
• mos kelmaydi: avtomobillar, chunki yangi avtomobil odatda arzon emas (B6);
• agar aktiv subijaraga berilsa yoki berilishi kutilsa, asosiy shartnoma mos kelmaydi (B7);
• mos kelmaydi: boshqa ijaraga olingan obyekt usiz ishlamaydigan aktiv — u boshqa aktivlarga kuchli bogʻliq (B5).

Shartnoma oʻzgarsa nima qilish kerak

Istisno boʻyicha yuritiladigan qisqa muddatli ijaraga modifikatsiya kiritilsa yoki ijara muddati oʻzgarsa (masalan, ijarachi avval muddatga kiritilmagan opsiondan foydalansa), shartnoma yangi ijara hisoblanadi (7-band). Shunda uning hali qisqa muddatli ekanini qayta tekshirish kerak: yangi muddat 12 oydan oshsa, istisno yoʻqoladi va shartnoma umumiy model boʻyicha yuritiladi.

Shartnomalar reyestrini yuritishni tavsiya etamiz: boshlanish sanasi, muddat, opsionlar va qoʻllangan istisno belgisi; uzaytirishda esa baholashni qayta koʻrib chiqib, xulosani hisob hujjatlarida qayd etish kerak.

Xarajatlar, pul oqimlari hisoboti va ochib berishlar

Istisnolarni qoʻllaydigan ijarachi shu faktning oʻzini ochib berishi shart (60-band). Bundan tashqari, izohlarda qisqa muddatli ijara xarajatlari koʻrsatiladi; ijara muddati bir oy yoki undan kam shartnomalar xarajatini kiritmaslik mumkin (53(c)-band). Arzon ijara xarajatlari alohida ochib beriladi, 53(c)-bandda allaqachon koʻrsatilgan arzon aktivlarning qisqa muddatli ijarasi bundan mustasno (53(d)-band).

Hisobot davri oxiridagi qisqa muddatli shartnomalar portfeli ochib berilgan xarajatlar shakllangan portfelga oʻxshamasa, ular boʻyicha majburiyatlar summasi ham ochib beriladi (55-band). Bunday shartnomalar boʻyicha toʻlovlar pul oqimlari hisobotida operatsion faoliyat tarkibida aks etadi (50(c)-band).

Standartga oʻtishda ijara muddati dastlabki qoʻllash sanasidan boshlab 12 oy ichida tugaydigan shartnomalarga talablarni qoʻllamaslik va ularni qisqa muddatli sifatida yuritish mumkin; arzon aktivlar boʻyicha oʻtishda tuzatishlar talab etilmaydi (C9(a), C10(c)).

Tipik xatolar

• opsionlar va uzaytirish niyatini tekshirmasdan «11 oylik shartnoma»ni qisqa muddatli deb hisoblash;
• bir sinf aktivlar ichidagi alohida shartnomalarga istisnoni tanlab qoʻllash;
• avtomobillar, serverlar va faqat boshqa uskuna bilan birga ishlaydigan uskunani arzon deb hisoblash;
• arzonlikni yangi aktiv qiymati boʻyicha emas, qoldiq qiymat boʻyicha baholash;
• izohlarda istisnolar qoʻllanganini va tegishli xarajatlarni ochib bermaslik;
• uzaytirish yoki shartlar oʻzgargandan keyin shartnomani qayta koʻrib chiqmaslik.