Fuqarolik-huquqiy shartnoma yoki mehnat shartnomasi: farqi, soliqlar va xatarlar

Asosiy farq nimada

MKning 11-moddasiga koʻra mehnat munosabatlari — xodimning ichki mehnat tartibiga boʻysungan holda, ish beruvchi mehnat sharoitlarini taʼminlagan holda mehnat vazifasini haq evaziga shaxsan bajarishi haqidagi kelishuv. Xodim lavozimga yollanadi, uning jadvali, rahbari va ish joyi bor.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma Fuqarolik kodeksi bilan tartibga solinadi. Pudrat shartnomasi boʻyicha pudratchi buyurtmachining topshirigʻi boʻyicha muayyan ishni bajarish va uning natijasini belgilangan muddatda topshirish, buyurtmachi esa natijani qabul qilish va haq toʻlash majburiyatini oladi; ish pudratchining tavakkalchiligi bilan bajariladi. Haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi boʻyicha ijrochi moddiy shaklga ega boʻlmagan xizmatlarni koʻrsatadi, buyurtmachi esa ular uchun haq toʻlaydi. Asosiy soʻz — natija yoki aniq xizmat, lavozim boʻyicha ish jarayoni emas.

• mehnat shartnomasi: mehnat vazifasi (lavozim), tartibga boʻysunish, mehnat uchun muntazam haq, MK kafolatlari — taʼtil, kasallik varaqasi, ish vaqtini cheklash;
• pudrat shartnomasi: natija va muddatli aniq ish, qabul qilingan natija uchun haq, tavakkalchilik — pudratchida;
• xizmat shartnomasi: moddiy natijasiz muayyan harakatlar yoki faoliyat (maslahatlar, oʻqitish, axborot xizmatlari), koʻrsatilgan xizmatlar uchun haq.

Soliqlar: deyarli bir xil

Fuqarolik-huquqiy shartnoma haqidagi asosiy afsona — soliq tejamkorligi. Soliq kodeksi mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlarga jismoniy shaxslarga predmeti ish bajarish va xizmat koʻrsatish boʻlgan fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha toʻlovlarni ham kiritadi (tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlar, yaʼni yakka tartibdagi tadbirkorlarga toʻlovlar bundan mustasno).

Bundan ikki xulosa kelib chiqadi. Birinchidan, oddiy jismoniy shaxs bilan fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha kompaniya soliq agenti hisoblanadi: u rezidentlar uchun 12 foiz stavka boʻyicha JShDSni hisoblaydi, ushlab qoladi va oʻtkazadi. Soliq ushlab qolinmasa, agent uni penya bilan birga oʻz hisobidan byudjetga toʻlaydi. Ikkinchidan, ijtimoiy soliq bazasi SKning 371-moddasi boʻyicha toʻlovlar summasi sifatida aniqlanadi — demak, fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha haqqa umumiy 12 foiz stavkada ijtimoiy soliq ham hisoblanadi.

• JShDS: rezident uchun 12 foiz — mehnat shartnomasida ham, fuqarolik-huquqiy shartnomada ham (SKning 381-moddasi);
• soliq agenti — daromad toʻlaydigan yuridik shaxs yoki YaTT (SKning 386-moddasi);
• ijtimoiy soliq: baza — SKning 371-moddasi boʻyicha toʻlovlar, koʻpchilik toʻlovchilar uchun stavka 12 foiz (SKning 404, 405-moddalari);
• istisno — yakka tartibdagi tadbirkorga uning tadbirkorlik faoliyati uchun toʻlov: bu mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromad emas.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma ijrochisida nima yoʻq

Mehnat qonunchiligi xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi yakka mehnat munosabatlariga tatbiq etiladi. Fuqarolik-huquqiy shartnoma ijrochisi xodim hisoblanmaydi, shuning uchun unga MKning ish vaqti, har yilgi taʼtil, ish vaqtidan tashqari va bayram kunlaridagi ishga haq toʻlash, ishdan boʻshatishdagi kafolatlar haqidagi normalari tatbiq etilmaydi. Uning huquqlari shartnoma va Fuqarolik kodeksi bilan belgilanadi.

Aynan shuning uchun sudlar va inspeksiyalar shaxs amalda «xodim kabi» ishlaydigan fuqarolik-huquqiy shartnomalarga diqqat bilan qaraydi: bunday sxemada shaxs oʻzi haqli boʻlgan kafolatlardan mahrum boʻladi.

Qayta tasniflash xatari

MKning 11-moddasi amalda mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi fuqarolik-huquqiy shartnomalar tuzishni toʻgʻridan-toʻgʻri taqiqlaydi. Bunday shartnoma tuzilgan boʻlsa, sud munosabatlarni mehnat munosabatlari deb topadi (MKning 33-moddasi). Bunda mehnat shartnomasi fuqarolik-huquqiy shartnoma tuzilgan kundan tuzilgan, munosabatlar esa ish bajarila boshlangan kundan mehnat munosabatlari hisoblanadi. Ijrochi shartnoma bekor qilinganidan keyin ham — yakka mehnat nizolari uchun belgilangan tartib va muddatlarda sudga murojaat qilishga haqli.

Kompaniya uchun oqibatlar — barcha mehnat kafolatlarini orqaga qaytib taqdim etish majburiyati: foydalanilmagan taʼtil uchun kompensatsiya, stajni rasmiylashtirish va h.k. Bundan tashqari, mehnat qonunchiligini buzish MJtKning 49-moddasi boʻyicha mansabdor shaxsga BHMning beshdan oʻn baravarigacha jarima solishga sabab boʻladi.

• shartnoma aniq ish yoki xizmatga emas, «lavozimga» tuzilgan;
• ijrochi ichki mehnat tartibi qoidalariga boʻysunadi, kompaniya jadvali boʻyicha ishlaydi;
• haq har oy qatʼiy belgilangan va qabul qilingan natijaga bogʻliq emas;
• topshirish-qabul qilish dalolatnomalari rasmiyatchilik uchun yoki umuman yoʻq;
• shartnoma oʻsha «ish»ga qayta-qayta uzaytiriladi, ijrochi esa shtatdagi xodimlar bilan bir xil vazifalarni bajaradi.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma qachon oʻrinli

Agar shaxs shtat jadvalida mavjud vazifa uchun doimiy kerak boʻlsa, toʻgʻri shakl — mehnat shartnomasi, shu jumladan muddatli, toʻliqsiz ish vaqtli yoki masofaviy ish haqidagi shartnoma. Agar ijrochi yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, shartnoma u bilan tadbirkor sifatida tuziladi va kompaniyada JShDS boʻyicha soliq agenti majburiyati yuzaga kelmaydi.

• aniq natijali bir martalik ish: sayt ishlab chiqish, xonani taʼmirlash, hujjatni tarjima qilish;
• lavozimga bogʻlanmagan xizmat: oʻqitish, maslahat, tadqiqot oʻtkazish;
• ijrochi ishni qanday va qachon bajarishni oʻzi belgilaydi va natija tavakkalchiligini oʻz zimmasiga oladi;
• haq dalolatnoma boʻyicha qabul qilingan natija uchun toʻlanadi.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma shundayligicha qolishi uchun qanday rasmiylashtirish

• shartnoma predmetida lavozimni emas, aniq ish yoki xizmatni va natijani tasvirlang;
• bajarish muddati va topshirish-qabul qilish tartibini belgilang;
• haqni bajarilgan ishlar yoki koʻrsatilgan xizmatlar dalolatnomalariga bogʻlang;
• ijrochini jadval, tabel va ichki mehnat tartibi qoidalariga kiritmang;
• jismoniy shaxsga haqdan JShDSni ushlab qoling va ijtimoiy soliqni hisoblang — bu Soliq kodeksi talabi, mehnat munosabatlari belgisi emas.