INPS: jamgʻariluvchi pensiya badallari — kim, qancha va qanday toʻlaydi

INPS nima va nimaga asoslanadi

Jamgʻariladigan pensiya — davlat pensiyasiga shaxsiy jamgʻariladigan pensiya hisobvaraqlari mablagʻlaridan qoʻshimcha pul. Hisobvaraq shaxsiy: u fuqaroga Xalq bankida ochiladi, unga badallar va hisoblangan foizlar tushadi. Huquqiy asos — 2004-yil 2-dekabrdagi 702-II-son «Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisida»gi Qonun hamda ish beruvchilar majburiy badallarni hisoblash va toʻlash tartibi haqidagi, 2024-yil noyabrda Adliya vazirligida roʻyxatdan oʻtgan Nizom.

Yangi Nizom 2005-yildagi eski Nizomning oʻrnini bosdi. Oʻtgan yillardagi namunalar yoki eslatmalardan foydalansangiz, ularni yangi matn bilan solishtiring: kuchini yoʻqotgan Nizomga eski havolalar tekshiruvda hech narsani tasdiqlamaydi.

Kim majburiy ishtirok etadi, kim ixtiyoriy

Majburiy ishtirokchilar — mehnat shartnomalari boʻyicha ishlaydigan fuqarolar (oʻrindoshlar va ishlaydigan pensionerlar ham), shuningdek fuqarolik-huquqiy shartnomalar boʻyicha ish bajaradiganlar, agar ularning mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadidan JShDS ushlansa. Mezon — aynan mehnat haqidan JShDS ushlanishi, shartnoma shakli emas.

Yuridik shaxs boʻlgan ish beruvchi uchun qatʼiy qoida amal qiladi: badallarni bu tashkilot xodim uchun asosiy ish joyi ekanidan, oʻrindoshlik yoki fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha ishlashidan qatʼi nazar kiritish kerak. Jamgʻariladigan pensiya tizimida allaqachon hisobda turgan xodim mehnat shartnomasi tuzilayotganda ish beruvchiga oʻz hisobvaragʻi maʼlumotlarini taqdim etadi.

Yakka tartibdagi tadbirkorlar va yuridik shaxs tashkil etmagan dehqon xoʻjaligi aʼzolari tizimda ixtiyoriy asosda qatnashadi. YaTT xodim yollasa, bu ularning maqomini oʻzgartirmaydi: mehnat shartnomasi boʻyicha ishlovchilar uchun badal har qanday ish beruvchidagi kabi hisoblanadi.

Qancha toʻlash kerak va pul qayerdan olinadi

Majburiy badallar miqdori xodimlarning, shu jumladan ishlayotgan pensionerlarning ish haqi va boshqa daromadi summasidan hisoblanadi va har yili Davlat byudjeti shakllantirilayotganda Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi. Nizomga koʻra badal xodimning soliq solinadigan daromadidan qonunchilikda belgilangan miqdorda hisoblanadi. Maqolada foizni ataylab keltirmaymiz: stavka yil uchun aktda beriladi, qonun matnida yoʻq. Hisoblashdan oldin joriy yil uchun Vazirlar Mahkamasi aktidagi amaldagi qiymatni va hisob dasturidagi sozlamani tekshiring.

Hisob uchun eng muhimi: ish beruvchi badallarni hisoblangan JShDS summasini tegishli ravishda kamaytirish hisobidan kiritadi. Yaʼni INPS alohida soliq ham, sof maoshdan qoʻshimcha ushlanma ham emas. Shu daromad boʻyicha oʻtkaziladigan umumiy summa oshmaydi: hisoblangan JShDSning bir qismi byudjetga emas, xodimning jamgʻarma hisobvaragʻiga yoʻnaltiriladi.

Formula oddiy. Byudjetga toʻlanadigan JShDS = hisoblangan JShDS − INPS badali. Badal = soliq solinadigan daromad × belgilangan miqdor. Aniq foizsiz shartli misol: soliq solinadigan daromad — D, hisoblangan JShDS — N, badal — V boʻlsin. Xodimga daromad odatdagidek N chegirilgan holda toʻlanadi, byudjetga N − V ketadi, INPS hisobvaragʻiga V oʻtkaziladi.

Oʻtkazish tartibi va muddatlar

Ish beruvchi badallarni JShDS toʻlash bilan birga, JShDS uchun belgilangan muddatlarda oʻtkazadi. Pul toʻlov topshiriqnomasi bilan ish beruvchi soliq toʻlovchi sifatida hisobda turgan joydagi Xalq banki filialiga, omonatchi rekvizitlari va toʻlov maqsadi koʻrsatilgan holda yuboriladi.

Toʻlovdan alohida xodimlar reyestri topshiriladi: hisobvaraq raqamlari, familiyalar, hisoblangan ish haqi va badal summasi. U tizimning yagona elektron maʼlumotlar bazasi formatida shakllantiriladi. Topshirish muddati — hisobot oyidan keyingi oyning 15-kunigacha. Reyestrni filialga elektron shaklda yoki davlat xizmatlari portali orqali topshirish mumkin.

• INPS toʻlovi — toʻlov topshiriqnomasi bilan, JShDS bilan birga, JShDS muddatlarida.
• Xodimlar reyestri — hisobot oyidan keyingi oyning 15-kunigacha.
• Reyestrdagi xatolar — baza uni qabul qilmaydi va avtomatik qaytaradi; tuzatilgan reyestr uch kun ichida qayta topshiriladi.
• Agar 25-kunga qadar reyestr tuzatilmasa, Xalq banki filiali bu haqda soliq organini xabardor qiladi.

Hisobda qanday aks ettirish

Provodkalar uchun amaldagi Hisobvaraqlar rejasi va hisob siyosatiga tayaning: eski uslubiy materiallardagi subhisobvaraq raqamlari oʻzgargan, ularni tekshirmasdan koʻchirib boʻlmaydi. Mantiq shunday: INPS badali avval byudjet oldidagi JShDS majburiyatini kamaytiradi va jamgʻarma badallari boʻyicha hisob-kitoblarga oʻtkaziladi, soʻng alohida toʻlov bilan oʻtkaziladi. Aylanmalarni reyestr va ish haqi qaydnomasidagi JShDS hisobi bilan solishtiring.

Foydali amaliyot — har oy uchta raqamni solishtirish: qaydnomadagi soliq solinadigan daromad, kamaytirilgandan keyingi toʻlanadigan JShDS va reyestrdagi summa. Mos kelmasa, xato deyarli har doim xodimlar roʻyxatida boʻladi (hisobvaraq raqamisiz yangi xodim, reyestrda boʻlgan ishdan boʻshagan xodim, ikkinchi ish joyidagi oʻrindosh).

Soliq rejimi va qoʻshimcha badallar

Majburiy jamgʻariluvchi pensiya badallari, foizlar va jamgʻarma toʻlovlari soliqlar va boshqa majburiy toʻlovlardan ozod. Soliq kodeksida ular yalpi daromadga kiritilmaydigan daromadlar qatorida bevosita koʻrsatilgan (369-modda).

Ish beruvchi oʻz tashabbusi bilan oʻz hisobidan qoʻshimcha badallar kiritishi mumkin; miqdor va muddatlar jamoa shartnomasi bilan, u boʻlmasa ish beruvchining oʻzi tomonidan xodimlar vakillik organi bilan kelishilgan holda belgilanadi. Xodim ham hisobvaragʻini ixtiyoriy toʻldirishi mumkin. Bular alohida summalar, ularni majburiy badallar reyestriga aralashtirish kerak emas.

Ish beruvchi javobgarligi va tipik xatolar

Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksda 179-2-modda mavjud: «Fuqarolarning jamgʻarib boriladigan pensiya taʼminoti toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish». Fuqarolarni hisobga qoʻyish uchun zarur maʼlumotlarni ataylab bermaslik yoki notoʻgʻri berish uchun BHMning ikki baravaridan toʻrt baravarigacha jarima belgilangan. Majburiy badallarni kiritishdan boʻyin tovlash uchun mansabdor shaxslarga BHMning uch baravaridan besh baravarigacha jarima nazarda tutilgan.

Amaliyotdagi tipik xatolar: fuqarolik-huquqiy shartnoma boʻyicha ishlovchini reyestrga kiritmaslik; oʻrindoshni tushirib qoldirish; qaytarilgan reyestrni muddatida tuzatmaslik; oʻtgan yilgi eslatmadagi eski stavka yoki foizni qoʻllash; majburiy va ixtiyoriy badallarni adashtirish.

• Reyestrda mehnat haqidan JShDS ushlangan barcha shaxs borligini tekshiring.
• Reyestrni har oy 15-kunigacha qaydnoma bilan solishtiring.
• Reyestr yuborilganini tasdiqlovchi hujjatni va toʻlov topshiriqnomalarini saqlang.
• Yil uchun stavkani hisob siyosatida akt havolasi bilan qayd eting.