Ish haqi saqlanmagan holda taʼtil: qachon berilishi shart va hisob-kitoblarga taʼsiri

Rad etish mumkinmi: umumiy qoida va majburiy holatlar

Umumiy qoida tomonlar kelishuviga asoslanadi. Ish haqi saqlanmagan taʼtil xodimning yozma arizasiga koʻra beriladi, uning davomiyligi xodim va ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuv bilan belgilanadi (MK 241-modda). “Berilishi mumkin” degan ibora oddiy vaziyatda ish beruvchi ishlab chiqarish ehtiyojini baholashini va rozi boʻlmasligi mumkinligini bildiradi.

Istisno — MK 242-moddasidagi roʻyxat: u yerda ish haqi saqlanmagan taʼtil xodimning xohishiga koʻra majburiy tartibda beriladi. Xususan, I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar hamda 12 yoshgacha ikki va undan ortiq bolani yoki 16 yoshgacha nogironligi boʻlgan bolani tarbiyalayotgan ota-onadan biri — har yili 14 taqvim kunigacha. Roʻyxatning toʻliq matnini moddaning amaldagi tahriridan oling: u Kodeksning boshqa normalari va boshqa hujjatlar bilan toʻldiriladi.

• oddiy xodim — tomonlar kelishuvi bilan hal qilinadi, rad etish mumkin;
• MK 242-moddasidagi toifalar — ish beruvchi taʼtil berishi shart;
• mehnat shartnomasi yoki jamoa shartnomasi shartlari xodimga qonundagi minimumdan koʻproq berishi mumkin.

Qancha muddatga berish mumkin va qanday rasmiylashtirish

Umumiy qoida boʻyicha eng uzoq muddat: oʻn ikki oylik davr ichida jami uch oydan oshmasligi kerak (MK 241-modda). “Jami” soʻzi muhim: oʻz hisobidan barcha taʼtillar sirpanuvchi yil boʻyicha qoʻshib hisoblanadi, har biri alohida emas.

Karantin choralari, favqulodda holat va aholining hayoti yoki normal turmush sharoitiga xavf soladigan boshqa hollarda xodimning yozma arizasiga koʻra muddat uzaytirilishi mumkin — lekin olti oygacha (MK 241-modda). Bu alohida vaziyatlar uchun istisno, oddiy paytda taʼtilni uzaytirish usuli emas.

• xodimning boshlanish va tugash sanalari koʻrsatilgan yozma arizasi;
• ish beruvchining ish haqi saqlanmagan taʼtil haqidagi buyrugʻi;
• oxirgi oʻn ikki oy uchun kunlar yigʻindisini tekshirish;
• tabelda kompaniyada qabul qilingan shakl boʻyicha belgi qoʻyish va ish haqini hisoblovchini xabardor qilish.

Ish yiliga va yillik taʼtil huquqiga taʼsiri

Haq toʻlanmaydigan kunlar har doim ham yillik mehnat taʼtili huquqini beradigan stajga kirmaydi. Xodimning iltimosiga koʻra berilgan ish haqi saqlanmagan taʼtil vaqti staj tarkibiga ish yili ichida ikki haftadan oshmagan qismida kiritiladi (MK 226-modda). Ikki haftadan oshgan qismi bu stajga kirmaydi.

Bu ish yiliga taʼsir qiladi: ish yiliga kiritiladigan davrlar yigʻindisi oʻn ikki toʻliq taqvim oyidan kam boʻlsa, xodimning ish yili yetishmayotgan vaqtga suriladi (MK 225-modda). Amaliy xulosa: oʻz hisobidan uzoq taʼtilda ish yilining yangi boshlanish sanasini darhol qayd eting, aks holda keyinchalik qaysi davr uchun va qaysi kuni navbatdagi taʼtil berish mumkinligi haqida bahs chiqadi.

Taʼtil pullari va oʻrtacha ish haqiga taʼsiri

Oʻrtacha ish haqi hisob davri — hisoblanayotgan oydan oldingi oʻn ikki oy boʻyicha aniqlanadi (MK 257-modda). Agar shu vaqtning bir qismida xodim ish haqisiz ishdan ozod qilingan boʻlsa, bu vaqt va u uchun hisoblangan summalar hisob davridan chiqarib tashlanadi: MK 257-moddasi xodim ish haqi toʻliq yoki qisman saqlangan holda yoxud haqsiz ishdan ozod qilingan hollarni sanab oʻtadi.

Oʻrtacha kunlik ish haqi oʻrtacha oylik ish kunlari soniga — 25,3 ga boʻlish bilan aniqlanadi (MK 257-modda). Agar oy toʻliq ishlanmagan boʻlsa, boʻluvchi shu moddadagi qoidalar boʻyicha tuzatiladi, shuning uchun hisob jadvalida toʻliq va toʻliq boʻlmagan oylarni ajratib yuritish kerak.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan). Faraz qilaylik, xodim oʻtgan yil davomida oyiga 5 000 000 soʻm olgan, bitta taqvim oyi esa toʻliq oʻz hisobidan taʼtil sifatida rasmiylashtirilib, hisobdan chiqarilgan. 11 ta toʻliq oy qoladi: hisoblangan 55 000 000 soʻm, boʻluvchi — 11 × 25,3 = 278,3 kun, oʻrtacha kunlik taxminan 197 628 soʻm. Agar oy chiqarilmaganda, baza 55 000 000 soʻm, boʻluvchi 12 × 25,3 = 303,6 boʻlib, kuniga taxminan 181 159 soʻm chiqardi, yaʼni taʼtil pullari kam hisoblangan boʻlardi. Haq toʻlanmaydigan kunlar oyning bir qismiga toʻgʻri kelsa, MK 257-moddasidagi toʻliq boʻlmagan oylar tartibini qoʻllang va natijani dastur sozlamalari bilan solishtiring.

Tabel va hisob: buxgalter nimani tekshirishi kerak

Xatolar koʻpincha qonunda emas, maʼlumotlarda yuzaga keladi: buyruq bor, tabelda esa kunlar ishga chiqish yoki ishga chiqmaslik sifatida belgilangan; hisob dasturida davr chiqarib tashlanmagan va oʻrtacha ish haqi oshirilgan yoki kamaytirilgan. Taʼtil pullari yoki nafaqalarni hisoblashdan oldin “ariza → buyruq → tabel → hisob davri” zanjirini tekshiring.

• buyruqdagi sanalar tabeldagi belgilar bilan mos keladi;
• toʻlanmaydigan kunlar hisoblashga va hisob bazasiga kirmagan;
• ish yili davomida taʼtil ikki haftadan oshgan-oshmagani va ish yili surilgan-surilmagani tekshirilgan;
• oʻn ikki oy uchun jami muddat uch oydan oshmaydi;
• taʼtil pullarini hisoblashda jadvalda qaysi oylar va nima uchun chiqarilgani koʻrinib turadi.

Tez-tez uchraydigan xatolar

• ariza yoki xodimning roziligisiz, orqaga sanab taʼtilni rasmiylashtirish;
• MK 242-moddasidagi toifaga ishlab chiqarish sabablari bilan rad javobi berish;
• toʻlanmaydigan kunlarni toʻlanadigan kabi hisobga olib, “texnik” summa hisoblash;
• vaqtni hisob davridan chiqarishni va boʻluvchini qayta hisoblashni unutish;
• ikki haftadan oshgan taʼtilda ish yilini surmaslik;
• takroriy arizalarda oʻn ikki oy uchun jami chegarani hisobga olmaslik.