Ish haqi avansi: miqdori, toʻlash muddatlari va JShDS ushlab qolish

Mehnat kodeksi avans haqida nima deydi

Toʻlash muddatlari jamoa shartnomasida yoki lokal hujjatda, ular boʻlmasa — mehnat shartnomasida belgilanadi va har yarim oyda kamida bir martadan kam boʻlmasligi kerak (MK 253-modda). Oylik ish haqi ikki qismga — avans va qolgan qismga — boʻlib, odatda oʻn olti kundan oshmaydigan tanaffus bilan toʻlanadi.

Bu normada avansning qatʼiy foizi yoki summasi yoʻq. Shuning uchun «necha foiz toʻlash kerak» degan savolga javobni kodeksdan emas, oʻz hujjatlaringizdan — jamoa shartnomasi, mehnat haqi toʻgʻrisidagi nizom yoki mehnat shartnomasidan izlash kerak. Miqdor yozilmagan boʻlsa, nizolar paydo boʻladi: xodim amaliyotga, buxgalter esa ogʻzaki topshiriqqa tayanadi.

Avans miqdori va sanalarini qanday belgilash kerak

Avans allaqachon ishlangan vaqtni qoplashi kerak, undan oshib ketmasligi lozim. Aks holda oy oʻrtasida ishdan boʻshatish yoki uzoq kasallik vaqtida ortiqcha toʻlov paydo boʻladi va uni alohida ushlab qolishga toʻgʻri keladi.

• lokal hujjatda ikki toʻlov sanasini oʻn olti kundan oshmaydigan tanaffus bilan mustahkamlang — masalan, oyning oʻrtasi va oxiri;
• avansni hisoblash usulini belgilang: oylikning qatʼiy foizi, ishlangan kunlar uchun tarif stavkasi boʻyicha summa yoki toʻlov sanasigacha haqiqatda ishlangan vaqt;
• ishga qabul qilish, mehnat taʼtili va oyning birinchi yarmidagi kasallik varaqasi vaqtida avans qanday hisoblanishini yozib qoʻying;
• toʻlov kuni dam olish yoki bayram ishlanmaydigan kuniga toʻgʻri kelsa, ish haqi shu kunlar arafasida toʻlanishini unutmang;
• avans toʻlovini boshqa toʻlovlarga va ularning navbatiga bogʻlamang — bunday shart MK 253-moddasiga zid.

Xodimda daromad qachon vujudga keladi va JShDS ushlab qolish kerakmi

Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi daromad olingan sanaga bogʻliq. Mehnatga haq toʻlash koʻrinishidagi daromad uchun Soliq kodeksi uni alohida belgilaydi: bu mehnat shartnomasiga muvofiq bajarilgan mehnat vazifalari uchun daromad hisoblangan oyning oxirgi kuni (SK 367-modda). Bu ish haqi uchun maxsus qoida, «toʻlov kuni» degan umumiy lahza emas.

Amaliy xulosa: ish haqi boʻyicha soliq lahzasi maʼlum bir toʻlov sanasiga emas, hisoblash oyiga bogʻlangan. Ish joyida soliqni hisoblash va ushlab qolish daromad hisoblanishi bilan yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan har oy amalga oshiriladi (SK 388-modda). Shu sababli JShDS oy davomida hisoblangan butun summadan hisoblanadi, xodimga toʻlanayotgan pul mablagʻlaridan ushlab qolinadi — amalda koʻpincha qoldiq toʻlanayotganda. Rezidentlar uchun stavka — 12 foiz (SK 381-modda).

Bu tartib «avansdan soliq ushlamadik — demak, buzdik» degan odatiy xavotirni yoʻqotadi. Avans berilganda alohida JShDS lahzasi yoʻq, lekin oy oxirigacha soliq butun hisoblangan daromaddan hisoblanib, toʻliq ushlab qolinishi muhim. Soliq kodeksi ushlab qolishga soliq agenti soliq toʻlovchiga toʻlayotgan istalgan pul mablagʻlari hisobidan ruxsat beradi. Normaning sizning sxemangizga (masalan, oy oʻrtasida ishdan boʻshatishda) qoʻllanishiga shubha qilsangiz, kodeksning amaldagi tahriri bilan solishtiring.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Namuna shartli, imtiyozlar, badallar va boshqa ushlanmalar hisobga olinmagan. Xodimga oy uchun 6 000 000 soʻm hisoblangan, avans 2 400 000 soʻm miqdorida toʻlangan.

• oy uchun JShDS: 6 000 000 × 12% = 720 000 soʻm — hisoblangan butun summadan hisoblanadi;
• soliqdan keyin toʻlanishi kerak: 6 000 000 − 720 000 = 5 280 000 soʻm;
• ikkinchi qism sifatida toʻlanadigan qoldiq: 5 280 000 − 2 400 000 = 2 880 000 soʻm;
• ish haqi hisob varaqasida hisoblangan summa, JShDS, allaqachon toʻlangan avans va qoldiqni koʻrsatgan maʼqul — xodim summa qayerdan kelganini koʻrishi kerak.

Avansdagi odatiy xatolar

• asossiz ravishda ish haqini oyiga bir marta toʻlash — xodim rozi boʻlsa ham MK 253-moddasining buzilishi;
• ishlangan kunlardan koʻp avans — ishdan boʻshatishda ortiqcha toʻlovni undirishga toʻgʻri keladi;
• oy yakunida solishtirmasdan har bir toʻlovdan JShDS ni «aylana» ushlab qolish — oy oxirida soliq summasi hisoblangan daromadga mos kelmaydi;
• lokal hujjatda avansni hisoblash usulining yoʻqligi — xodimlar miqdorni bahslashadi;
• toʻlov kuni dam olish kuniga toʻgʻri kelganda avansni oldingi emas, keyingi ish kuniga koʻchirish.

Avansni kechiktirish uchun javobgarlik

Toʻlov muddati buzilsa, ish beruvchi pulni toʻlov muddatidan keyingi kundan boshlab haqiqiy hisob-kitob kunigacha (shu kun ham kiradi) har bir kechikkan kun uchun foizlar bilan toʻlashi shart (MK 333-modda). Kompensatsiya miqdori — Markaziy bank qayta moliyalash stavkasining oʻn foizi; uni jamoa shartnomasi, lokal hujjat yoki mehnat shartnomasi oshirishi mumkin. Majburiyat ish beruvchining aybiga bogʻliq emas. Mansabdor shaxslar jarimalari boʻyicha batafsil maʼlumot «Ish haqi toʻlash muddatlari» maqolasida.