Kapital qoʻyilmalar va tugallanmagan qurilish: hisob va foydalanishga topshirish

Kapital qoʻyilmalar hisobvaraqlari (0800)

Hisobvaraqlar rejasini qoʻllash boʻyicha yoʻriqnomaning 67-bandi asosiy vositalar va nomoddiy aktivlarga investitsiyalar umumlashtiriladigan hisobvaraqlarni sanab oʻtadi. Analitik hisob kapital qoʻyilmalarning har bir yoʻnalishi boʻyicha yuritiladi (74-band).

• 0810 «Tugallanmagan qurilish» — smetalar va titul roʻyxatlari boʻyicha bino va inshootlarni barpo etish, shuningdek smetada nazarda tutilgan uskunalar, asboblar va inventarni sotib olish xarajatlari — qurilish pudrat yoki xoʻjalik usulida olib borilishidan qatʼi nazar (68-band);
• 0820 «Asosiy vositalarni xarid qilish» — asosiy vositalarni sotib olish, oʻrnatish va yigʻish bilan bogʻliq barcha xarajatlar (69-band);
• 0830 «Nomoddiy aktivlarni xarid qilish» (70-band);
• 0850 «Yerni obodonlashtirishga kapital qoʻyilmalar» — yoʻllar, toʻxtash joylari, devorlar, koʻkalamzorlashtirish (72-band);
• 0860 va 0870 — moliyaviy va operativ ijara boʻyicha olingan asosiy vositalarga kapital qoʻyilmalar (73, 73¹-bandlar);
• 0890 «Boshqa kapital qoʻyilmalar».

Boshlangʻich qiymatga nima kiradi

5-son BHMSga koʻra boshlangʻich qiymat — obyektni yaratish (qurish, qurib bitkazish) yoki sotib olish xarajatlari, shu jumladan toʻlangan va qoplanmaydigan soliqlar va yigʻimlar, shuningdek aktivni ishchi holatga keltirish bilan bevosita bogʻliq yetkazib berish, montaj, oʻrnatish va ishga tushirish xarajatlari (3-band). Oʻz kuchi bilan yaratilgan obyektlar uchun boshlangʻich qiymat — ularni yaratish xarajatlari summasi (14-band).

• kiritiladi: roʻyxatga olish yigʻimlari va davlat bojlari, bojxona toʻlovlari, qoplanmaydigan soliqlar, obyekt bilan bogʻliq axborot va maslahat xizmatlari, yetkazib berish xatarini sugʻurtalash, vositachilarga mukofotlar, montaj, sozlash va ishga tushirish (13-band);
• qurilish uchun olingan va qurilish davrida hisoblangan kredit foizlari yaratilgan obyekt qiymatiga kiritiladi (13-band);
• kiritilmaydi: toʻlov boʻyicha bank xizmatlari (akkreditiv, konvertatsiya, komissiyalar), shartnomani tayyorlash va roʻyxatdan oʻtkazish xarajatlari — ular davr xarajatlari sifatida tan olinadi (13-band);
• oʻz kuchi bilan yaratishda meʼyordan ortiq sarflangan material, mehnat va boshqa resurslar kiritilmaydi (14-band);
• obyekt ishini tekshirishda olingan mahsulot sof sotish qiymati boʻyicha kirim qilinadi va kapital qoʻyilmalar summasini kamaytiradi (15-band).

Foydalanishga topshirish va amortizatsiya boshlanishi

Obyekt qiymati kapital qoʻyilmalar tugaganidan soʻng qurilgan obyektni qabul qilish-topshirish asosida asosiy vosita sifatida balansga kiritiladi (5-son BHMS 10-bandi). Aynan shu paytdan xarajatlar 0800 hisobvaraqlaridan 0100 hisobvaraqlariga oʻtadi.

• amortizatsiya obyekt asosiy vositalar tarkibiga qabul qilingan va ishga tushirilgan sanadan hisoblanadi (5-son BHMS 33-bandi) — xarajatlar 0810 yoki 0820 da turgan ekan, amortizatsiya yoʻq;
• koʻp yillik koʻchatlar, yerni tubdan yaxshilash va ijaraga olingan obyektlarga kapital qoʻyilmalar butun ishlar majmui tugashidan qatʼi nazar, har yili hisobot yilida foydalanishga qabul qilingan obyektlar boʻyicha xarajatlar summasida asosiy vositalarga kiritiladi (27-band);
• soliq hisobida amortizatsiyalanadigan aktivlar tarkibiga oʻtkazilmagan kapital qoʻyilmalar amortizatsiya qilinmaydi (SK 306-moddasi) — topshirishni rasmiylashtirishni choʻzish soliq amortizatsiyasini ham kechiktiradi;
• topshirish uchun hujjatlar: qabul qilish-topshirish dalolatnomasi, qurilishda — obyektni qabul qilish hujjatlari, uskuna montajida — montaj va ishga tushirish-sozlash ishlari tugaganligi toʻgʻrisidagi dalolatnoma.

Modernizatsiya, rekonstruksiya va taʼmirlash

• boshlangʻich qiymat qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha uskunalar bilan taʼminlash, rekonstruksiya, modernizatsiya, texnik qayta jihozlash va qisman tugatishda oʻzgaradi (5-son BHMS 24-bandi);
• kapital qoʻyilmalar obyektdan foydalanishdan kelgusidagi iqtisodiy naf oshganda uning qiymatini oshiradi; qolgan barcha xarajatlar ular amalga oshirilgan davrda xarajat sifatida tan olinadi (25-band);
• taʼmirlash (joriy, oʻrtacha, kapital) xarajatlari — davr xarajatlari: ishlab chiqarish obyektlari boʻyicha — tannarxga, maʼmuriy obyektlar boʻyicha — davr xarajatlariga (50-band);
• rekonstruksiya davrida obyekt ishdan butunlay toʻxtatilsa, u boʻyicha amortizatsiya toʻxtatiladi (35-band).

Kapital qurilish boʻyicha QQS

Asosiy vositalar (oʻrnatiladigan uskunalar ham), koʻchmas mulk obyektlari, shu jumladan tugallanmagan qurilish, shuningdek oʻz asosiy vositalarini yaratish uchun tovarlar va xizmatlar sotib olinganda sotuvchi taqdim etgan QQS toʻliq hajmda hisobga olinadi (SK 266-moddasi 6-qismi). Hisobga olish uchun obyekt topshirilishini kutish shart emas.

• hisobga olishning umumiy shartlari baribir amal qiladi: obyekt soliq solinadigan faoliyatda foydalaniladi, roʻyxatdan oʻtgan toʻlovchidan QQS alohida ajratilgan hisobvaraq-faktura bor (SK 266-moddasi 1-qismi);
• import uskunalari boʻyicha QQS olib kirishda toʻlangandan keyin xuddi shu tartibda hisobga olinadi;
• agar obyekt soliq solinmaydigan faoliyatda foydalanilsa, hisobga olinmaydigan soliq haqidagi SK 267-moddasi qoidalarini qurilish boshlanishidan oldin tekshirish kerak.

Uzoq qurilish: mol-mulk soligʻi va yer soligʻi

Tugallanmagan qurilish, agar u loyiha-smeta hujjatlaridagi meʼyoriy muddatda, muddat belgilanmagan boʻlsa — qurilishga ruxsat olingan oydan boshlab yigirma toʻrt oy ichida tugallanmasa, yuridik shaxslar mol-mulk soligʻi obyekti hisoblanadi (SK 411-moddasi). Bunday obyektlar boʻyicha soliq bazasi — tugallanmagan qurilishning oʻrtacha yillik qiymati (SK 412-moddasi).

• tugallanmagan qurilish obyektlari egallagan yer uchastkalari uchun yer soligʻi, agar qonunchilikda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, ikki baravar stavkalarda toʻlanadi va qurilish tugaguncha ularga imtiyozlar va pasaytiruvchi koeffitsiyentlar tatbiq etilmaydi (SK 429-moddasi);
• shuning uchun har bir obyekt boʻyicha qurilishning meʼyoriy muddatini nazorat qiling va topshirishni oʻz vaqtida rasmiylashtiring;
• meʼyoriy muddatda tugallanmagan qurilish obyektlari boʻyicha mol-mulk soligʻi stavkasi — bazaviy 1,5 foiz oʻrniga 3 foiz; Vazirlar Mahkamasi konservatsiya haqida qaror qabul qilgan obyektlar boʻyicha — 0,7 foiz (SK 415-moddasi).