Avtosalon va avtodiler buxgalteriyasi: avtomobillar, servis va kafolatlar

Nega avtomobilni modeli boʻyicha emas, VIN boʻyicha yuritish kerak

Tovar-moddiy zaxiralar hisobi birligini tashkilotning oʻzi belgilaydi: 4-sonli BHMSga koʻra bu zaxiralar haqida toʻliq va ishonchli maʼlumot olish hamda ularning mavjudligi va harakatini nazorat qilish uchun amalga oshiriladi, birlik nomenklatura raqami, partiya yoki bir turdagi guruh boʻlishi mumkin (7-band). Avtodiler uchun maqbul birlik — bitta avtomobil, yaʼni bitta VIN uchun bitta kartochka.

Bu MHXS mantiqiga ham mos: oʻzaro almashtirib boʻlmaydigan zaxiralarning qiymati xarajatlarni yakka aniqlash orqali belgilanadi (IAS 2). Modeli bir xil ikki avtomobil turli narxda, turli butlovda va turli qoʻshimcha xarajatlar bilan kelishi mumkin — bular turli hisob birliklaridir.

Avtomobil kartochkasida nima boʻlishi kerak

Kartochka — bitta mashina boʻyicha birlamchi hujjatlar va maʼlumotlar yigʻindisi. Minimal tarkib:

• VIN, model, butlov, rang, ishlab chiqarilgan yil — aniqlash va ombor bilan solishtirish uchun;
• yetkazib berish hujjatlari: shartnoma, hisobvaraq-faktura, qabul-topshirish dalolatnomasi, import qilinganda — olib kirish hujjatlari;
• shu VIN boʻyicha xarid qiymati va hamroh xarajatlar: yetkazib berish, sotuvga tayyorlash, sotilgunga qadar saqlash — har bir summa aniq mashinaga bogʻlanadi;
• holat: omborda, yoʻlda, mijoz uchun band qilingan, test-drayvda, sotilgan;
• sotuv maʼlumotlari: topshirish sanasi, xaridor, shartnoma, kafolat boshlanish sanasi.

Baholash, hisobdan chiqarish va «turib qolgan» avtomobillar

Sotilganda zaxiralarning balans qiymati tegishli daromad tan olingan davrda xarajat sifatida tan olinadi (IAS 2). VIN hisobi yuritilsa, tannarxga partiyaning oʻrtacha qiymati emas, aynan sotilgan mashinaning qiymati oʻtadi.

Zaxiralar tannarx va sof sotish qiymatidan eng kami boʻyicha baholanadi (IAS 2). Salon uchun bu qoldiqlarni muntazam tekshirishni anglatadi: uzoq turgan, ishlab chiqarishdan olingan yoki faqat chegirma bilan sotiladigan avtomobillarni kutilayotgan sotuv narxi bilan, sotuv xarajatlarini ayirib, solishtirish kerak. Sotuv narxi hisob qiymatidan past boʻlsa, farq hisobdan chiqariladi. Bunday tekshiruvni kim, qanchalik tez-tez va qaysi belgilar boʻyicha oʻtkazishini hisob siyosatida oldindan yozib qoʻygan maʼqul.

Xaridor oldidagi kafolatlar: Fuqarolik kodeksi nima deydi

Oldi-sotdi shartnomasida tovar sifati kafolati nazarda tutilgan boʻlsa, sotuvchi shartnomada belgilangan kafolat muddati davomida sifat talablariga javob beradigan tovarni topshirishi shart (FKning 403-moddasi). Shartnomada boshqacha koʻzda tutilmagan boʻlsa, kafolat butlovchi buyumlarga ham tegishli (403-modda).

Shartnomada boshqacha belgilanmagan boʻlsa, kafolat muddati tovar xaridorga topshirilgan paytdan boshlanadi (404-modda). Aniqlangan kamchiliklar tufayli tovardan foydalanib boʻlmagan vaqtga, xaridor sotuvchini xabardor qilgan boʻlsa, muddat uzayadi (404-modda). Tovar almashtirilganda muddat qaytadan boshlanadi (404-modda).

Hisob uchun javobgarlikning taqsimlanishi ham muhim: sifat kafolati berilgan tovarda sotuvchi kamchiliklar topshirilgandan keyin yuzaga kelganini isbotlay olmasa, ular uchun javob beradi (409-modda). Kafolat muddati belgilanmagan boʻlsa, kamchiliklar boʻyicha talablar tovar topshirilgan kundan boshlab ikki yil doirasida, oqilona muddatda bildiriladi (410-modda). Xaridor esa shartnoma shartlari, jumladan sifat va butlov boʻyicha buzilishlar haqida sotuvchini xabardor qilishi shart (416-modda). Shu sababli murojaatlar jurnali va VIN kartochkasidagi topshirish sanasi — shunchaki rasmiyat emas, isbotlash bazasidir.

Kafolat majburiyatlarini hisobda qanday aks ettirish kerak

Kafolat majburiyatlari — baholanadigan majburiyatlarning klassik namunasi: IAS 37 ularni zaxiralar misollari qatorida bevosita keltiradi. Majburiyatni bajarish uchun resurslar chiqib ketishi ehtimolli boʻlsa, zaxira tan olinadi (IAS 37). Amalda salon sotilgan avtomobillar boʻyicha kafolat taʼmiriga kutilayotgan xarajatlarni oʻz murojaatlar statistikasiga qarab baholaydi va daromad tan olingan paytda zaxira shakllantiradi. Hisoblash tartibi hamda kafolat xarajatlarini aslida kim — salon yoki yetkazib beruvchi (ishlab chiqaruvchi) koʻtarishi distribyutorlik shartnomasida va hisob siyosatida mustahkamlanadi.

Misol (shartli sonlar, norma emas): salon bir oyda 20 ta avtomobil sotdi; oldingi davrlar statistikasiga koʻra kafolat xarajatlari sotuv qiymatining shartli 1 foizini tashkil etadi; u holda zaxira — oy tushumining 1 foizi, kafolat taʼmiri boʻyicha haqiqiy xarajatlar esa har bir murojaatda «bir martalik» emas, zaxira hisobidan hisobdan chiqariladi. Taʼmirni yetkazib beruvchi qoplasa, kutilayotgan qoplama alohida hisobga olinadi va zaxirani «bekor qilmaydi».

Tipik xatolar va harakatlar tartibi

Koʻpincha bir xil xatolar uchraydi:

• xarajatlarni VIN ga bogʻlamasdan modellar boʻyicha hisob — bitim boʻyicha marjani hisoblab boʻlmaydi;
• mashinani tayyorlash boʻyicha qoʻshimcha xarajatlar darhol davr xarajatiga yoziladi yoki aksincha, avtomobilga bogʻlanmay omborda «osilib» qoladi;
• kafolat boshlanish sanasi xaridorga topshirish dalolatnomasidan emas, ichki hujjatdan olinadi;
• kafolat xarajatlari faqat murojaat boʻlganda tan olinadi, zaxira yaratilmaydi;
• demo va turib qolgan avtomobillar qiymat pasayishiga tekshirilmaydi.