Bank krediti va foizlar hisobi: provodkalar va xarajatlar

Qaysi hisobvaraqlar qoʻllanadi: qisqa va uzoq muddatli kredit

Birinchi savol — muddat. Hisobvaraqlar rejasiga koʻra 12 oygacha muddatli kredit va qarzlar qisqa muddatli hisoblanadi, ular 6800 guruhidagi hisobvaraqlarda, jumladan 6810 «Qisqa muddatli kreditlar» hisobvaraqida yuritiladi. Uzoqroq muddatli kreditlar 7810 «Uzoq muddatli kreditlar» hisobvaraqida hisobga olinadi.

6810 hisobvaraq boʻyicha analitik hisob har bir kredit boʻyicha alohida yuritiladi: kreditni bergan bank, kredit summasi va muddati boʻyicha. Amalda har bir kredit shartnomasiga alohida karta ochiladi, banklar boʻyicha yagona umumiy qoldiq yuritilmaydi.

Kreditni olish va asosiy qarzni qaytarish

Kelib tushgan pul kredit hisobvaraqining kreditida va pul mablagʻlari hisobvaraqlarining debetida aks ettiriladi: qisqa muddatli kredit uchun — 6810, uzoq muddatli uchun — 7810. Asosiy qarzni qaytarish teskari yozuv: kredit hisobvaraqining debeti va pul mablagʻlari hisobvaraqlarining krediti.

Uzoq muddatli kreditning 12 oy ichida qaytarilishi lozim boʻlgan qismi joriy qismga oʻtkaziladi: 7810 debetlanadi, 6950 «Uzoq muddatli majburiyatlar — joriy qismi» kreditlanadi. Buni hisobot sanasiga qilish kerak, aks holda balansda qisqa muddatli majburiyatlar kam koʻrsatiladi.

• kreditni olish: D pul mablagʻlari — K 6810 yoki 7810;
• asosiy qarzni qaytarish: D 6810 — K pul mablagʻlari;
• joriy qismga oʻtkazish: D 7810 — K 6950.

Foizlar: hisoblash, toʻlash va hisobdagi xarajatlar

Bank kreditlari boʻyicha foizlar 9610 «Foizlar koʻrinishidagi xarajatlar» hisobvaraqiga oʻtkaziladi. U 6920 «Hisoblangan foizlar» hisobvaraqi bilan yoki bank foizni toʻlov kuni oʻzi yechib olsa, bevosita pul mablagʻlari hisobvaraqlari bilan bogʻlanadi.

Hisoblangan foizlar 6920 hisobvaraqning kreditida, ularni toʻlash esa debetida aks ettiriladi. Bu tartib oylik hisoblashda qulay: xarajat grafik boʻyicha toʻlov paytida emas, kreditdan foydalanilgan davrda eʼtirof etiladi.

• oy uchun foizlarni hisoblash: D 9610 — K 6920;
• bankka foizlarni toʻlash: D 6920 — K pul mablagʻlari;
• bank foizni darhol yechib olsa: D 9610 — K pul mablagʻlari.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Haqiqiy shartnomaga bogʻlanmagan shartli misol: kredit 120 000 000 soʻm, stavka yillik 20%, foizlar har oy hisoblanadi, foizlarni toʻlash chorak oxirida. Bir oy uchun 120 000 000 × 20% / 12 = 2 000 000 soʻm hisoblanadi: D 9610 — K 6920. Chorak oxirida toʻplangan 6 000 000 soʻm D 6920 — K pul mablagʻlari yozuvi bilan toʻlanadi.

Agar shartnomada foizlar kunlarning haqiqiy soni va yildagi kunlar soni boʻyicha hisoblansa, oylar boʻyicha summa biroz farq qiladi. Hisoblash usulini faqat kredit shartnomasidan oling va buxgalteriya maʼlumotnomasida qayd eting.

Soliq hisobida foizlar: nima chegiriladi

Foyda soligʻining umumiy qoidasi: kreditlar va qarzlar boʻyicha foizlar shaklidagi xarajatlar haqiqiy foiz stavkasidan kelib chiqib chegiriladi (SK 310-moddasi). Yaʼni bank bilan shartnoma boʻyicha oddiy foizlar, alohida cheklovlar boʻlmasa va xarajat hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlsa, soliq bazasini toʻliq miqdorda kamaytiradi.

Muddati oʻtgan kreditlar boʻyicha cheklov. Muddati oʻtgan va kechiktirilgan kreditlar (qarzlar) boʻyicha muddatli qarz uchun kredit shartnomasida nazarda tutilgan stavkalardan ortiqcha foizlar chegirilmaydi (SK 317-moddasining 35-bandi). Chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxatida xoʻjalik shartnomalari shartlarini buzganlik uchun jarimalar, penya va boshqa sanksiyalar ham bor (317-modda, 36-band). Shu sababli bankka toʻlanadigan neustoykani foizlardan alohida aks ettiring va soliq chegirmalariga kiritmang.

Nazorat qilinadigan qarzdorlik. Ustav fondida toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita 20 foizdan ortiq ulushga ega xorijiy shaxsdan va unga bogʻliq shaxslardan olingan kreditlar boʻyicha chegirish limitlari amal qiladi. Agar bunday qarzdorlik oʻz kapitalidan uch baravardan ortiq oshsa, chegiriladigan foizlarning chegaraviy miqdori 310-moddaning maxsus qoidalari boʻyicha hisoblanadi. Agar kompaniyani xorijiy ishtirokchi kreditlasa, soliq hisobotini tasdiqlashdan oldin shu limitni hisoblab koʻring.

Asosiy vositalar uchun olingan kredit foizlari

Alohida savol — kredit hisobiga sotib olingan mulk qiymatiga foizlarni kiritish mumkinmi. 5-son BHMS boʻyicha kreditdan foydalanganlik uchun foizlar toʻliq yoki qisman qarz mablagʻlari hisobiga sotib olingan asosiy vositalarning boshlangʻich qiymatiga kiritilmaydi. Istisno — qurilish: qurilish davrida shu qurilish uchun olingan kreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar yaratilgan obyektning boshlangʻich qiymatiga kiritiladi.

Shuning uchun uskuna xarid qilinganda foizlar davr xarajatiga (9610 hisobvaraq), bino qurilganda esa foydalanishga topshirilgunga qadar obyekt qiymatiga yoziladi. Bir shartnoma doirasida bu ikki tartibni aralashtirib boʻlmaydi: bank pulni qaysi maqsadga berganini oldindan aniqlang.

Odatiy xatolar

Koʻpincha toʻrtta xato uchraydi: foizlar kreditdan foydalanish davrida emas, faqat toʻlov paytida aks ettiriladi; uzoq muddatli kreditning joriy qismi hisobot sanasiga ajratilmaydi; bankka penya foizlar tarkibida yechib olinib, soliq chegirmalariga tushib qoladi; bir nechta bank kreditlari boʻyicha alohida analitika yuritilmaydi.

• Kredit hisobvaraqi qoldigʻini bank koʻchirmasi bilan kamida oyda bir marta solishtiring.
• Kredit shartnomasi, toʻlov grafigi va bank koʻchirmalarini chegirma asosi sifatida saqlang.
• Foizlar boʻyicha har bir provodka uchun hisob-kitob va buxgalteriya maʼlumotnomasini rasmiylashtiring.
• Hisobotni topshirishdan oldin kredit boʻyicha muddati oʻtgan qarz va hisoblangan sanksiyalar yoʻqligini tekshiring.