Oʻrtacha ish haqi: taʼtil, xizmat safari va nafaqalar uchun hisoblash

Hisob-kitob davri

Oʻrtacha ish haqi u hisoblanadigan oydan oldingi oʻn ikki oy uchun hisoblangan ish haqidan kelib chiqib aniqlanadi. Agar xodim oʻn ikki oydan kam ishlagan boʻlsa, amalda ishlagan vaqt davri olinadi (MK 257-moddasining birinchi qismi).

Oy deb kalendar oy — 1-sanadan 30 (31)-sanagacha, fevralda — 28 (29)-sanagacha hisoblanadi. «15-sanadan 14-sanagacha» kabi siljuvchi davrlar hisob-kitobda ishlatilmaydi.

Qaysi toʻlovlar kiritiladi

Hisob-kitobga xodimning ish beruvchi tomonidan amalda toʻlangan va soliq qonunchiligiga koʻra soliqqa tortiladigan mehnatga haq toʻlash tarzidagi barcha daromadlari kiritiladi (MK 257-moddasining ikkinchi qismi). Mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar roʻyxati Soliq kodeksining JShDSga bagʻishlangan XIII boʻlimida berilgan.

Barcha mehnatga haq toʻlash tizimlarida oʻrtacha oylik ish haqi — xodimga oʻrtacha ish haqi saqlanadigan oydan oldingi oʻn ikki kalendar oy uchun hisoblangan mehnatga haq toʻlash tarzidagi barcha daromadlar summasining oʻn ikkidan bir qismi (MK 257-moddasining uchinchi qismi).

Agar hisob-kitob davrida tariflar qayta koʻrib chiqilgan boʻlsa, oʻrtacha oylik ish haqi oʻzgargan tarifni hisobga olib qayta hisoblanadi. Quyi chegara ham bor: oylik normani ishlab, mehnat funksiyasini bajargan xodimning oʻrtacha oylik ish haqi hisob-kitob kunidagi mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdoridan past boʻlishi mumkin emas.

Qaysi davrlar chiqariladi

Quyidagi hollarda hisob-kitob davridan vaqt ham, shu vaqt uchun hisoblangan summalar ham chiqariladi (MK 257-moddasi):

• xodimga oʻrtacha ish haqi saqlangan boʻlsa — bolani ovqatlantirish uchun tanaffuslardan tashqari;
• xodim vaqtincha mehnatga layoqatsizlik yoki homiladorlik va tugʻish nafaqasini olgan boʻlsa;
• ish beruvchi va xodimga bogʻliq boʻlmagan sabablarga koʻra bekor turish boʻlgan boʻlsa;
• nogironligi boʻlgan bolalarni parvarish qilish uchun qoʻshimcha haq toʻlanadigan dam olish kunlari berilgan boʻlsa (MK 399-moddasi);
• xodim qonunchilikda belgilangan boshqa hollarda ish haqi toʻliq yoki qisman saqlangan holda yoki haq toʻlanmagan holda ishdan ozod qilingan boʻlsa.

Formula: oʻrtacha kunlik va soatlik ish haqi

Oʻrtacha kunlik ish haqi oʻrtacha oylik ish haqini oʻrtacha oylik ish kunlari soniga — 25,3 ga boʻlish yoʻli bilan aniqlanadi. Kodeksda bu son barcha hollar uchun bitta, muayyan ish beruvchida besh kunlik yoki olti kunlik hafta boʻlishidan qatʼi nazar.

Agar hisob-kitob davri oylari toʻliq ishlanmagan yoki vaqtning bir qismi chiqarilgan boʻlsa, oʻrtacha kunlik ish haqi boshqacha hisoblanadi: davr uchun amalda hisoblangan ish haqi summasi 25,3 × toʻliq oylar soni va toʻliq boʻlmagan oylardagi kunlar soni yigʻindisiga boʻlinadi. Toʻliq boʻlmagan oy kunlari mutanosib qayta hisoblanadi: 25,3 oyning amaldagi ish kunlari soniga boʻlinib, ishlangan ish kunlariga koʻpaytiriladi.

Oʻrtacha soatlik ish haqi — oʻrtacha oylik ish haqining oʻrtacha ish haqi saqlanadigan oydan oldingi oxirgi kalendar oyda ishlangan soatlarga boʻlingani.

Shartli misol: 12 toʻliq oy uchun xodimga soliqqa tortiladigan 120 mln soʻm mehnat haqi hisoblangan. Oʻrtacha oylik ish haqi — 10 mln soʻm (1/12), oʻrtacha kunlik — taxminan 395 257 soʻm (10 mln / 25,3).

Hisob-kitob davrida ish haqi boʻlmasa

• hisob-kitob davrida va undan oldin hisoblangan ish haqi va ishlangan kunlar boʻlmasa — oʻrtacha ish haqi holat yuz bergan oyda amalda ishlangan kunlar uchun hisoblangan ish haqidan aniqlanadi;
• na davrda, na undan oldin, na holat yuz berguncha hisoblangan ish haqi boʻlmasa — oʻrtacha ish haqi xodimga belgilangan tarif stavkasidan (maoshdan) aniqlanadi;
• oʻrindoshlikda asosiy ish joyi va oʻrindoshlik boʻyicha oʻrtacha ish haqi hisoblash maqsadidan qatʼi nazar alohida hisoblanadi.

Oʻrtacha ish haqi qayerda qoʻllaniladi

• har yilgi mehnat taʼtili: 257-modda boʻyicha oʻrtacha ish haqi, taʼtilga haq toʻlashda yakshanba hisobga olinmaydi, toʻlov — taʼtil boshlanishidan oldingi oxirgi ish kunidan kechiktirmay (MK 233-moddasi);
• oʻquv va ijodiy taʼtillar, shuningdek oʻn ikki yoshgacha boʻlgan ikki va undan ortiq bolaning yoki oʻn olti yoshgacha boʻlgan nogironligi bor bolaning ota-onasiga beriladigan toʻrt kalendar kunlik har yilgi ijtimoiy taʼtil — oʻrtacha ish haqi saqlangan holda (MK 237-moddasi);
• xizmat safari: ish joyi, mehnatga haq toʻlash shartlari saqlanadi, oʻrtacha ish haqi esa — ishbay haq toʻlanadigan xodimlar uchun, safar va yoʻlda boʻlgan vaqt uchun (VM 424-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 12-bandi);
• nafaqalar: nafaqalar boʻyicha oʻrtacha ish haqi MK 257-moddasi boʻyicha hisoblanadi; vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi — umumiy staj 8 yil va undan ortiq boʻlsa oʻrtacha oylik ish haqining 80 foizi, 8 yilgacha boʻlsa 60 foizi (VM 314-son qarori bilan tasdiqlangan Nizomning 24-bandi), homiladorlik va tugʻish nafaqasi — ish beruvchida staj 12 oygacha boʻlsa 75 foiz, 12 oydan ortiq boʻlsa 100 foiz (35-band).