Biznes uchun subsidiyalar va kompensatsiyalar: hisobi va soliqlar

Davlat yordami nima

10-son BHMS budjet tashkilotlari, banklar va nobank kredit tashkilotlaridan tashqari har qanday mulkchilik shaklidagi yuridik shaxslarga qoʻllanadi (2-band). Davlat yordami — tashkilot olgan budjet subsidiyalari, davlat grantlari va maqsadli tushumlar (4-band). Standart soliqqa tortiladigan foyda yoki foyda soligʻini kamaytiradigan soliq imtiyozlariga va davlatning ustav fondidagi ishtirokiga tatbiq etilmaydi (3-band).

• Budjet subsidiyasi — tovar, ish, xizmatlarni ishlab chiqarish va realizatsiya qilishni moliyalashtirish yoki maqsadli xarajatlarni qisman qoplash uchun budjetdan beriladigan pul (5-band).
• Davlat granti — loyihalarni amalga oshirish uchun tanlov asosida Davlat budjetidan beriladigan pul va moddiy resurslar (5-band).
• Maqsadli tushumlar — asosiy faoliyatga oid maʼlum maqsadlarga yoʻnaltirilgan va maqsadli foydalaniladigan davlat pul yoki resurslari (5-band).
• Aktivlarga oid yordam — asosiy sharti uzoq muddatli aktivlarni sotib olish yoki barpo etish boʻlgan yordam; daromadga oid yordam — boshqa har qanday yordam (5-band).

Yordam hisobda qachon tan olinadi

Tashkilot shartlarni bajarishi va yordamni olishiga yetarli ishonch hosil boʻlmaguncha yordam tan olinmaydi; pul olinishining oʻzi shartlar bajarilganini isbotlamaydi (7-band). Olish shakli hisobga taʼsir qilmaydi: yordam pul bilan yoki davlat oldidagi majburiyatlarni kamaytirish shaklida olinganidan qatʼi nazar bir xil aks ettiriladi (8-band).

Asosiy tamoyil — yordam u qoplaydigan xarajatlar tan olinadigan davrlarda tizimli ravishda daromad sifatida tan olinadi (9-band), hisoblash usuli boʻyicha (11-band). Mol-mulk nomonetar shaklda, masalan yer berilsa, u odatda haqqoniy qiymatda — ham aktiv, ham yordam sifatida baholanadi (15-band).

Aktivlarga va daromadga oid yordam

• Uskuna sotib olish, qurilish va boshqa uzoq muddatli aktivlarga yordam maqsadli tushumlar sifatida aks ettiriladi va aktivning foydali xizmat muddati davomida daromad sifatida tan olinadi (16-band). 3567-son Nizom boʻyicha balansda buning uchun «Maqsadli tushumlar (8800)» satri bor. Muqobil usul — aktivning balans qiymatini va natijada amortizatsiyani kamaytirish (16-band).
• Amortizatsiyalanadigan aktivlar boʻyicha daromad hisoblangan amortizatsiyaga mutanosib, amortizatsiyalanmaydiganlari boʻyicha — shartlarni bajarish xarajatlari qilinadigan davrlarda tan olinadi (12-band).
• Daromadga oid yordam (masalan, kredit foizining bir qismini kompensatsiya qilish yoki joriy xarajatlarni qoplash) moliyaviy natijalar toʻgʻrisidagi hisobotda yoki «Boshqa daromadlar» moddasida koʻrsatiladi, yoki tegishli xarajatlardan chegiriladi; ikkala usul ham maqbul (17, 18-bandlar).
• Allaqachon qilingan xarajat yoki zararlar kompensatsiyasi olinishi lozim boʻlgan davrda daromad sifatida tan olinadi, uning taʼsiri izohlarda ochib beriladi (13, 14-bandlar).

Foyda soligʻi va aylanmadan olinadigan soliq

Soliq kodeksi budjet subsidiyalarini maqsadli mablagʻlarga — manba yoki qonunchilik belgilagan maqsadda foydalanish uchun olingan mol-mulkka kiritadi (SK 48-moddasi). Lekin ozod qilish va soliqqa tortish qoʻllab-quvvatlash turiga bogʻliq.

• Davlat budjeti mablagʻlaridan xarajatlarni qoplash uchun olingan summalar ilgari chegirilgan xarajatlarni qoplash koʻrinishidagi daromadga kiradi va olingan davr daromadiga qoʻshiladi (SK 301-moddasi). Xarajatlar odatdagidek chegiriladi, shuning uchun kompensatsiya ulardan olingan soliq foydasini amalda qaytaradi.
• Grantlar, insonparvarlik yordami va maqsadli tushumlar SK 48-moddasi talablari bajarilgan taqdirda daromadda hisobga olinmaydi (304-moddaning 9-bandi).
• Alohida hisob boʻlmasa yoki maqsadga muvofiq ishlatilmasa, maqsadli mablagʻlar daromadga aylanadi; budjet qonunchiligi normalari qoʻllanadigan budjet mablagʻlari bundan mustasno (SK 297-moddasi 26-bandi).
• Prezident yoki Vazirlar Mahkamasi qarori, shuningdek xalqaro shartnomalar asosida bepul olingan mol-mulk va xizmatlar daromadda hisobga olinmaydi (304-moddaning 8-bandi).
• Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilari uchun obyekt — SK 304-moddasi boʻyicha daromadlardan tashqari 43-bob boʻyicha jami daromad (SK 463-moddasi), shuning uchun xuddi shu qoidalar yordam aylanmadan olinadigan soliq bazasiga kirishini belgilaydi.

Alohida hisob — majburiy shart

Standart ham, kodeks ham mablagʻlar nimaga sarflanganini koʻrsatishni talab qiladi. Alohida hisobsiz maqsadli pul soliqqa tortiladigan daromadga aylanishi mumkin (SK 297-moddasi 26-bandi), hisobotda esa yordam shartlari bajarilganini koʻrsatib boʻlmaydi.

Amalda bu har bir dastur boʻyicha alohida subhisob, maqsadli sarflanganini tasdiqlovchi hujjatlar (shartnomalar, hisobvaraq-fakturalar, dalolatnomalar, toʻlov topshiriqnomalari) va qoʻllab-quvvatlash dasturining oʻzi talab qiladigan hisobotlar bilan solishtirish.

Yordamni qaytarishga toʻgʻri kelsa

• Tashkilot belgilangan shartlarni bajarmasa, yordamni qaytaradi. Bunda oʻtgan hisobot davrlari tuzatilmaydi — joriy davrda baholar qayta koʻrib chiqiladi (10-son BHMS, 19-band).
• Daromadga oid yordamni qaytarish avval balans passividagi foydalanilmagan yordam qoldigʻi hisobidan hisobdan chiqariladi; qoldiqdan ortiq summa xarajat sifatida tan olinadi (19-band).
• Aktivlarga oid yordamni qaytarish maqsadli tushumlar hisobvaragʻidagi qoldiqni kamaytirish yoki aktivning balans qiymatini oshirib, qaytarilgan summaga hisoblanishi mumkin boʻlgan amortizatsiyani moliyaviy natijalarga olib borish orqali aks ettiriladi (19-band).

Hisobotda nimani ochib berish kerak

• Davlat yordamiga nisbatan hisob siyosati, jumladan hisobotda taqdim etish usuli (20-band).
• Tan olingan yordamning mazmuni va summasi hamda tashkilot bevosita naf olgan yordamning boshqa shakllari (20-band).
• Tan olingan yordam bilan bogʻliq bajarilmagan shartlar va boshqa shartli majburiyatlar (20-band).