Auditning ochilish va yopilish yigʻilishi: kun tartibi va rollar

Nima uchun ikki yigʻilish kerak

Standart auditor oldiga bir nechta kommunikatsiya maqsadini qoʻyadi: oʻz javobgarligini va rejalashtirilgan hajm hamda muddatlar sharhini aniq yetkazish, rahbariyatdan audit uchun muhim axborotni olish, auditdan kelib chiqqan muhim kuzatuvlarni oʻz vaqtida xabar qilish va ikki tomonlama aloqani taʼminlash. Alohida taʼkidlanadiki, auditor bunday kommunikatsiyalarning shakli, muddatlari va kutilayotgan mazmunini kompaniya bilan kelishadi.

Kompaniya uchun yigʻilishlarning amaliy vazifasi bor: ochilishda muddatlar va masʼul shaxslar qayd etiladi, yopilishda esa aniqlangan buzilishlar boʻyicha pozitsiya belgilanadi. «Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida»gi qonun (ZRU-677) tekshiriladigan kompaniyani auditorga shartnomada belgilangan muddatlarda ish sharoitini yaratib berishga va kerakli hujjatlarni taqdim etishga majbur qiladi; boshlangʻich yigʻilish buni aniq jadvalga aylantirishning qulay oʻrni.

Ochilish yigʻilishi: kun tartibi

Boshlangʻich yigʻilishda odatda quyidagi masalalar koʻrib chiqiladi:

• Tomonlar rollari. Auditor rahbariyat tayyorlagan moliyaviy hisobot boʻyicha fikr shakllantirish va bildirish uchun javobgar, audit esa rahbariyatni va korporativ boshqaruv uchun javobgar shaxslarni oʻz javobgarligidan ozod qilmaydi. Buni ochiq aytish kerak: auditor kompaniya oʻrniga hisobotni «toʻgʻrilab beradi» degan fikr keng tarqalgan xato.
• Hajm va muddatlar. Auditor audit rejalashtirilgan hajmi va muddatlari sharhini, shu jumladan aniqlangan muhim xavflarni xabar qiladi. Kompaniya uchun bu hisobning qaysi qismlari chuqurroq tekshirilishidan darak: tushum, zaxiralar, kontragentlar bilan hisob-kitoblar, bogʻliq tomonlar.
• Hujjatlarni soʻrash jadvali. Registrlar, shartnomalar, solishtirma dalolatnomalar, inventarizatsiya qaydnomalari roʻyxati, ularni topshirish sanalari, shakli (skan yoki asl nusxa) va kompaniya tomonidan masʼul shaxs.
• Aloqa shaxslari. Buxgalteriya savollariga kim, shartnomalar va ombor masalalariga kim javob beradi, tuzatishlar boʻyicha qarorni kim qabul qiladi.
• Rahbariyatdan axborot. Auditorga faqat kompaniya biladigan maʼlumotlar kerak: rejalashtirilgan bitimlar, hisob siyosatidagi oʻzgarishlar, munozarali hisob-kitoblar, maʼlum xatolar, kontragentlar daʼvolari va nazorat organlarining tekshiruvlari.
• Kommunikatsiya tartibi. Oraliq aloqalar qanchalik tez-tez boʻladi, savollar va izohlar qaysi shaklda uzatiladi, yakuniy yigʻilish qachon oʻtadi.

Kimlar qatnashadi va qanday rollar

Tarkib kompaniya tuzilmasiga bogʻliq. Auditor tomondan tekshiruv rahbari va zarur boʻlsa guruhning asosiy aʼzolari qatnashadi. Kompaniya tomondan — rahbar, bosh buxgalter va, agar mavjud boʻlsa, egalar yoki kuzatuv organi vakili.

Standartda «korporativ boshqaruv uchun javobgar shaxslar» haqida soʻz boradi — bu direktorlar kengashi, kuzatuv kengashi, audit qoʻmitasi yoki hisobot tayyorlanishi ustidan nazorat qiluvchi boshqa organ. Kichik kompaniyalarda koʻpincha bunday shaxslarning oʻzi rahbariyatda ishtirok etadi. Standart bu holatni alohida hisobga oladi: agar boshqaruv uchun javobgar barcha shaxslar kompaniyani boshqarishda ishtirok etsa, kommunikatsiya talablari moslashtiriladi. Biroq amalda yigʻilishlarda barcha direktorlar va egalar qatnashgani maʼqul: aks holda axborot bir kishida, masalan hisobot uchun javobgar shaxsda qolib ketadi.

Yopilish yigʻilishi: kun tartibi

Yakuniy yigʻilish asosiy protseduralar tugagandan keyin va xulosa imzolanishidan oldin oʻtkaziladi. Maqsad — rahbariyat natijalarni tayyor hujjatdan emas, auditorning oʻzidan eshitishi. Odatdagi kun tartibi:

• Tuzatilgan va tuzatilmagan buzib koʻrsatishlar. Auditor yigʻilgan barcha buzib koʻrsatishlarni rahbariyatga oʻz vaqtida xabar qiladi va ularni tuzatishni soʻraydi. Muhim tuzatilmagan buzib koʻrsatishlar xabarda alohida-alohida sanab oʻtiladi. Agar kompaniya tuzatishdan bosh tortsa, auditor sabablarini tushunishi kerak va ular hisobotni umuman baholashda hisobga olinadi.
• Hisob amaliyotining sifati. Auditor kompaniya hisob amaliyotining muhim sifat jihatlari — hisob siyosati, baholash qiymatlari, oshkor etishlar — haqidagi fikrini bildiradi.
• Auditdagi qiyinchiliklar. Muhim qiyinchiliklar, masalan hujjatlarning kechikishi yoki kirish cheklanishi boʻlsa, ular yigʻilishda aytiladi.
• Yozma tasdiqlar. Auditor qanday yozma tasdiqlarni soʻrayotgani, ularni kim imzolashi va qaysi muddatlarda — muhokama qilinadi.
• Xulosaga taʼsir. Auditor auditorlik xulosasining shakli va mazmuniga taʼsir qiluvchi holatlarni xabar qiladi. Bu eng nozik qism: aynan shu yerda rahbariyat fikr oʻzgartirilishi mumkinligini bilib oladi va qoʻshimcha dalillar taqdim etishi mumkin.
• Keyingi qadamlar. Imzolash muddatlari, xulosa va hisobotni topshirish, tekshiruvdan keyin kompaniyaning majburiyatlari.

Auditor qanday qarorlarni kutadi

Yigʻilish umumiy «koʻrib chiqamiz» bilan emas, aniq qarorlar bilan tugashi kerak. Minimal toʻplam:

• ochilishda — tasdiqlangan hujjatlar jadvali, masʼul shaxslar roʻyxati va yakuniy yigʻilish sanasi;
• yopilishda — yigʻilgan har bir buzib koʻrsatish boʻyicha qaror: tuzatamiz yoki asoslab qoldiramiz;
• yozma tasdiqlar va yakuniy hisobotni kim va qachon imzolaydi;
• aniqlangan buzilishlar boʻyicha kompaniya yozma javob yuboradigan muddat. Qonun aniqlangan buzilishlar haqidagi axborotni koʻrib chiqishni va uni olgan kundan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay natijalar haqida auditorlik tashkilotini yozma ravishda xabardor qilishni, shuningdek hisob, hisobot va soliqlarni hisoblash buzilishlarini bartaraf etishni talab qiladi.

Tipik xatolar va ulardan qanday qochish mumkin

• Yigʻilishga faqat buxgalterni yuborish. Tuzatishlar va yozma tasdiqlar boʻyicha qarorni rahbariyat qabul qiladi; usiz yigʻilish savollar almashinuviga aylanadi.
• Savollarni tayyorlamaslik. Yigʻilishdan ikki-uch kun oldin munozarali sohalar va maʼlum xatolar roʻyxatini tuzing — ularni auditor topishini kutgandan koʻra oldindan tan olgan foydaliroq.
• Natijalarni qayd etmaslik. Yigʻilish ogʻzaki boʻlsa ham, auditor hujjatlarda nima, qachon va kimga xabar qilinganini aks ettiradi. Kompaniya ham sanalar va masʼullar koʻrsatilgan bayonnoma yuritgani maʼqul.
• Javobni choʻzish. Aniqlangan buzilishlar boʻyicha yozma javob muddati qonun bilan belgilangan — axborot olingan kundan oʻttiz kun; uni oldindan rejalashtiring.
• Yigʻilishni rasmiyat deb hisoblash. Auditor auditorning maqsadlari uchun ikki tomonlama kommunikatsiya yetarli boʻlgan-boʻlmaganini baholaydi; boʻlmasa, buni xavflar va dalillar yetarliligini baholashda hisobga oladi.