12-son BHMS «Moliyaviy investitsiyalar hisobi»: depozitlar, ulushlar va berilgan qarzlar

Standart kimga tegishli va nimani qamramaydi

Standart mulkchilik shaklidan qatʼi nazar barcha yuridik shaxslarga qoʻllanadi, budjet, sugʻurta tashkilotlari, banklar va boshqa kredit tashkilotlari bundan mustasno. Ular uchun oʻz qoidalari amal qiladi.

Yana bir muhim jihat: standart shoʻba jamiyatlarga investitsiyalarga va birgalikdagi faoliyatga investitsiyalarga, shuningdek gudvill, patent, tovar belgilari va boshqa nomoddiy aktivlarga hamda moliyaviy lizingga qoʻllanmaydi. Foiz, royalti, dividend va ijara haqi shaklidagi daromadlarni tan olish ham standart doirasida emas. Ulushingiz nazoratni berayotgan boʻlsa, u 12-son BHMS doirasidan chiqib ketmayaptimi, tekshiring.

Moliyaviy investitsiya deb nimaga aytiladi

Taʼrif qoʻyilma maqsadiga tayanadi: bu — tashkilot foiz, royalti, dividend yoki ijara haqi shaklida daromad olish uchun, investitsiya qilingan kapital qiymati oshishi uchun yoki boshqa naf olish uchun saqlaydigan aktivlar. Standartda depozit, ulush va qarz alohida sanab oʻtilmagan, shuning uchun har bir qoʻyilmani shu taʼrifga solishtirib, yondashuvni hisob siyosatida mustahkamlash kerak.

Amalda taʼrifga bank depozitlari, obligatsiyalar va boshqa qarz qimmatli qogʻozlari, nazorat yoki birgalikdagi faoliyat bilan bogʻliq boʻlmagan boshqa kompaniyalardagi aksiya va ulushlar, foiz olish uchun berilgan qarzlar kiradi. Daromad olish maqsadisiz xodimga berilgan qarz yoki taʼsischidan olingan qarz boshqa mavzu, bu mantiq ularga koʻchirilmaydi.

Qisqa va uzoq muddatli: qanday ajratiladi

Mezon — muomalada boʻlish muddati. Muomalada boʻlish muddati 12 oydan oshmaydigan oson realizatsiya qilinadigan qoʻyilmalar qisqa muddatli, qolganlari uzoq muddatli hisoblanadi. Hisobotda qisqa muddatlilari aylanma mablagʻ sifatida, uzoq muddatlilari uzoq muddatli aktivlar sifatida koʻrsatiladi. Balansingizda bunday ajratish boʻlmasa ham, baholash usulini tanlash uchun baribir ajratish kerak.

Tekshirish uchun misollar: 6 oylik depozit — qisqa muddatli; 3 yillik depozit — uzoq muddatli; bir yil ichida sotish rejalashtirilgan aksiyalar paketi — qisqa muddatli. Bu muddat mezoniga izoh, standartning alohida normasi emas; shubha boʻlsa, qarorni hisob siyosatida qayd eting.

Dastlabki baholash: qiymatga nimalar kiradi

Shartli raqamlardagi misol: kompaniya 100 000 000 soʻmga obligatsiyalar paketini sotib oladi va brokerga 1 000 000 soʻm toʻlaydi. Xarid qiymati — 101 000 000 soʻm; qoʻyilma aynan shu qiymatda hisobga olinadi.

• Qoʻyilma sotib olish qiymati boʻyicha hisobga olinadi; unga brokerlarga toʻlangan haq, bank xizmati uchun toʻlovlar, bojlar va xaridga boshqa xarajatlar kiradi.
• Qoʻyilma oʻzining aksiyalari yoki boshqa qimmatli qogʻozlarini chiqarish evaziga olingan boʻlsa, qiymat nominal emas, chiqarilgan qimmatli qogʻozlarning joriy qiymatiga teng boʻladi.
• Qoʻyilma boshqa aktivga almashtirish yoʻli bilan olingan boʻlsa, qiymat berilayotgan aktivning joriy qiymati boʻyicha aniqlanadi.
• Qimmatli qogʻozlar xarid qilingunga qadar boʻlgan davr uchun hisoblangan foizlar bilan sotib olingan boʻlsa, sotuvchiga toʻlangan foizlar summasi xarid qiymatidan chegirib tashlanadi.
• Qarz qimmatli qogʻozning xarid qiymati bilan toʻlash qiymati oʻrtasidagi farq (diskont yoki mukofot) xarid paytidan qarz toʻlangunga qadar hisobdan chiqarib boriladi.

Balans qiymati: qisqa va uzoq muddatli

Qisqa muddatli qoʻyilmalar yo bozor qiymati boʻyicha, yo xarid qiymati va bozor qiymatidan eng kichigi boʻyicha koʻrsatiladi. Ikkinchi holda baholashni butun portfel, qoʻyilma turlari yoki har bir alohida qoʻyilma boʻyicha amalga oshirish mumkin. Bozor qiymatining oʻzgarishi oʻzgarish sodir boʻlgan hisobot davrida tan olinadi.

Uzoq muddatli qoʻyilmalar xarid qiymati boʻyicha, qayta baholashni hisobga olgan qiymat boʻyicha yoki portfel usulida xarid va bozor qiymatidan eng kichigi boʻyicha hisobga olinadi. Qayta baholash tanlansa, uning davriyligini va qaysi qoʻyilma toifalariga qoʻllanishini belgilash kerak.

Uzoq muddatli qoʻyilma qiymati qaytarib boʻlmaydigan darajada pasaysa, balans qiymati har bir investitsiya boʻyicha alohida kamaytiriladi; vaqtinchalik pasayish hisobda aks ettirilmaydi. Uzoq muddatli qoʻyilmalarni qoʻshimcha baholash summasi xususiy kapitalga qoʻshiladi, pasayish qoʻshimcha baholash summasidan oshsa, farq xarajat sifatida tan olinadi.

Sotish va bir toifadan boshqasiga oʻtkazish

Sotishda tushum bilan balans qiymati oʻrtasidagi farq tegishli xarajatlar (broker yoki diler xizmati haqi) chegirilgandan keyin daromad yoki xarajat sifatida tan olinadi. Qoʻyilma ilgari qayta baholangan boʻlsa, qoʻshimcha baholash qoldigʻi daromadga yoki taqsimlanmagan foydaga oʻtkazilishini hisob siyosati belgilashi kerak — bitta variantni tanlab, mustahkamlang.

Uzoq muddatli qoʻyilma qisqa muddatliga oʻtkazilganda, qisqa muddatlilar shu tamoyil boʻyicha hisobga olinsa, baholash xarid qiymati va balans qiymatidan eng kichigi boʻyicha amalga oshiriladi. Teskari oʻtkazish — qisqa muddatlidan uzoq muddatliga — xarid va bozor qiymatidan eng kichigi boʻyicha yoki, ilgari shu qiymatda hisobga olingan boʻlsa, bozor qiymati boʻyicha bajariladi.

Standartni qoʻllash soliq oqibatlari Soliq kodeksiga muvofiq hisobga olinadi: buxgalteriya baholashi va soliq hisobi har doim ham mos kelmaydi, farqlarni alohida kuzatib boring.

Nimani yoritish va tipik xatolar

Tipik xatolar: qisqa muddatli qoʻyilmalarni baholash usuli hisob siyosatida mustahkamlanmagan; muomala muddati aniqlanmagani sababli depozit notoʻgʻri toifaga tushgan; xarid xarajatlari qiymatga kiritilmagan; vaqtinchalik qiymat pasayishi xarajatga chiqarilgan; sotishda qoʻshimcha baholash qoldigʻi siyosat qarorisiz kapitalda qolib ketgan.

• hisob siyosatida — qoʻyilmalar balans qiymati qanday aniqlanishi, bozor qiymati oʻzgarishlari qanday aks ettirilishi, sotishda qoʻshimcha baholash qanday hisobga olinishi;
• daromadlarning muhim summalari: foizlar, royalti, dividendlar, ijara haqi, qisqa muddatli qoʻyilmalarni sotish natijalari;
• balansda bozor qiymati boʻyicha hisobga olinmagan qoʻyilmalarning bozor qiymati;
• qoʻyilmalarga muhim cheklovlar, shu jumladan daromad va sotishdan tushumni oʻtkazishdagi cheklovlar;
• qayta baholanadigan qoʻyilmalar uchun — davriylik, oxirgi qayta baholash sanasi, asoslar va tashqi baholovchi jalb etilgani.