Yoʻldagi tovarlar va masʼul saqlashdagi zaxiralar: auditor qanday tasdiqlaydi

Avval huquq masalasi: zaxiralar kimniki

Auditor tovarni qidirishdan emas, shartnomadan boshlaydi. 4-sonli BHMS boʻyicha zaxiralarga mulk huquqi, shuningdek xatarlar va foydalar sizga oʻtadigan payt tovar yetkazib berish (oldi-sotdi) shartnomasi shartlari asosida aniqlanadi. Yoʻldagi tovar xaridorda aks ettiriladimi yoki hali sotuvchidami — shu savolga shartnoma javob beradi.

Fuqarolik kodeksi umumiy qoidani belgilaydi: shartnoma boʻyicha mulkni egallovchida mulk huquqi buyum topshirilgan paytdan boshlab vujudga keladi, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa. Topshirish deb, shuningdek yetkazib berish majburiyatisiz begonalashtirilgan buyumlarni egallovchiga joʻnatish uchun transport tashkilotiga topshirish ham tan olinadi. Agar yetkazib beruvchi tovarni omboringizgacha yetkazishi shart boʻlsa, topshirish payti odatda qabul qilingan paytga toʻgʻri keladi. Shu sababli ikkita tashqi koʻrinishi bir xil shartnoma 31 dekabrda qarama-qarshi natija berishi mumkin.

Amaliy xulosa: audit boshlanishidan oldin yoʻldagi har bir yirik yetkazib berish boʻyicha topshirish, xatarlar va toʻlov haqidagi shartnoma shartlarini yozib chiqing va joʻnatish hujjatlarini ilova qiling.

Yoʻldagi tovarlar: auditor nimani tekshiradi

Xalqaro standart zaxiralar harakatini nazorat qilishni, shuningdek kesim sanasidan oldin va keyin zaxiralarni joʻnatish va qabul qilishni auditor inventarizatsiyani kuzatganda baholaydigan masalalar qatoriga kiritadi. Bu harakatlar keyinroq qanday hisobga olinganini tekshirish uchun auditor kesim haqidagi maʼlumotlar nusxalarini olishi mumkin.

• shartnoma va spetsifikatsiya — yetkazib berish shartlari, yoʻlda yukka kim javobgar, mulk huquqi qachon oʻtadi;
• joʻnatish va qabul qilish sanalari koʻrsatilgan transport hujjatlari va yuk xatlari — oʻtish hisobot sanasining qaysi tomoniga toʻgʻri kelganini aniqlash uchun;
• davr kesimi: auditor balans sanasi atrofidagi zaxiralar harakatini — davrning oxirgi va birinchi kunlaridagi kirim va joʻnatishlarni koʻradi;
• toʻlov va hisobvaraq-fakturalar: yetkazib beruvchiga oldindan toʻlov tovar sizniki ekanini oʻzi anglatmaydi;
• tovarning keyingi qabul qilinishi — hisobot sanasida yuk yoʻlda boʻlgan boʻlsa, yanvardagi va keyingi kunlardagi qabul dalolatnomalari.

Uchinchi shaxslardagi zaxiralar: saqlovchidan tasdiq

Zaxiralar boshqa tashkilotda — ekspeditor, 3PL-operator yoki kontragent omborida, saqlash shartnomasi boʻyicha turgan boʻlsa, auditor XAS 501 ning alohida talabini qoʻllaydi. Bunday zaxiralar hisobot uchun muhim boʻlsa, auditor ularning mavjudligi va holati haqida yetarli va tegishli audit dalillarini olishi shart. Buning uchun protseduralardan biri yoki ikkalasi bajariladi: uchinchi tomondan zaxiralar miqdori va holati boʻyicha tasdiq soʻrash yoki holatga qarab koʻzdan kechirish va boshqa protseduralar.

Tasdiq soʻrovlari bilan ishlash tartibi XAS 505 da bayon etilgan. Amalda saqlovchiga xatni buxgalter emas, auditor yuboradi, javob esa toʻgʻridan-toʻgʻri auditorga keladi. Soʻrovda pozitsiyalar, miqdor va solishtirish kerak boʻlgan sana koʻrsatiladi. Miqdorsiz yoki umumiy javob mavjudlik dalili hisoblanmaydi.

Saqlash shartnomasi ham ahamiyatga ega: Fuqarolik kodeksiga koʻra saqlovchi topshirilgan buyumni saqlash va uni butun holda qaytarish majburiyatini oladi, buyumni saqlashga topshirgan uchinchi shaxsning harakatlari uchun ham javob beradi. Kompaniya uchun bu saqlovchidan tovar amalda qayerda turganini tasdiqlovchi hujjatlarni soʻrash uchun asosdir.

Saqlovchi javob bermasa yoki rahbariyat eʼtiroz bildirsa

Javob olinmagan har bir holatda auditor ishonchli dalillar olish uchun muqobil protseduralarni bajarishi shart. Uchinchi shaxslardagi zaxiralar uchun standart misollar keltiradi: amalda mumkin boʻlsa, saqlovchi omboridagi qayta sanashda ishtirok etish (shu jumladan boshqa auditor orqali), saqlovchining nazorat tizimi boʻyicha xulosa olish, ombor hujjatlarini, masalan ombor tilxatlarini oʻrganish va zaxiralar garovga qoʻyilgan boʻlsa, boshqa tomonlardan tasdiq soʻrash.

Agar kompaniyangiz rahbariyati soʻrov yuborishga ruxsat bermasa, auditor rad etish sabablarini aniqlaydi va ularning qanchalik asosli ekanini baholaydi. Asossiz rad etish firibgarlik xavfi omili boʻlishi mumkin. Dalillar olinmasa, bu auditorlik xulosasidagi fikrga taʼsir qiladi: fikr oʻzgartirilishi mumkin.

Boshqa tomonga tegishli zaxiralarning balansdan tashqari hisobi

Mulk huquqi sizga tegishli boʻlmagan, lekin shartnoma shartlariga koʻra sizning ixtiyoringizda turgan zaxiralar (masalan, masʼul saqlashda yoki qayta ishlashda) 4-sonli BHMS boʻyicha balansdan tashqari hisobvaraqlarda shartnomada nazarda tutilgan narx boʻyicha aks ettiriladi. Auditor ikki xavfni tekshiradi: begona tovar balansga sizniki sifatida tushmasligi kerak, saqlovchidagi oʻz tovaringiz esa hisobdan chiqib ketmasligi kerak.

Shartli sonlardagi misol (haqiqiy kompaniya maʼlumoti emas): 31 dekabrda saqlovchi omborida 400 mln soʻmlik tovaringiz turibdi, yoʻlda esa mulk huquqi qabul qilinganda oʻtadigan shart bilan 150 mln soʻmlik yetkazib berish bor. Zaxira sifatida balansga 400 mln kiradi; shartnoma 150 mln ni sizga oʻtkazmaguncha ular yoʻldagi tovar sifatida kiritilmaydi. Buxgalter ikkala summani ham kiritsa, zaxiralar 150 mln ga oshirib koʻrsatilgan boʻladi.

Auditgacha nimani tayyorlash kerak va odatiy xatolar

• uchinchi shaxslardagi zaxiralar reyestri — sanalar va saqlash joylari boʻyicha, ombor uchun masʼullarning aloqa maʼlumotlari bilan;
• saqlash shartnomalari, qabul-topshirish dalolatnomalari va hisobot sanasidagi ombor hujjatlari;
• yoʻldagi tovarlar reyestri — shartnomalar, yuk xatlari va joʻnatish sanalari bilan;
• balansdan tashqari hisobvaraqlar hisobidan koʻchirma;
• odatiy xatolar: yoʻldagi tovarni shartnoma shartlariga emas, toʻlov sanasiga qarab aks ettirish; hisobot sanasida saqlovchi bilan solishtirma yoʻqligi; asosiy balansdagi begona tovar; xaridorga joʻnatilgan, ammo shartnoma shartlariga koʻra u qabul qilmagan tovarning hisobga olinmasligi.