YaTT buxgalteriya hisobi: nimani yuritish, nimani saqlash va xavflar qayerda

Soliq kodeksiga koʻra YaTT nimani yuritishi shart

• aylanmadan olinadigan soliq va 1 mlrd soʻm limitini nazorat qilish uchun jami daromadni oʻsib boruvchi yakun bilan hisobga olish (461-modda);
• hisobvaraq-fakturalar — qoida tariqasida, ESF tizimida elektron shaklda (47-modda);
• oʻzi uchun ijtimoiy soliq — oyiga kamida 1 BHM (408-modda);
• xodimlar ish haqidan JShDS va ijtimoiy soliq (381, 405-moddalar);
• soliq hisoboti va hujjatlarni taqdim etilgan yildan keyin kamida uch yil saqlash (84-modda).

YaTT buxgalteriya hisobiga nimalar kiradi

Tadbirkor majburiyatlarining hajmi tanlangan soliq rejimi va faoliyat turiga bogʻliq. Umumiy mantiq shunday: rejim qanchalik murakkab va operatsiyalar qanchalik koʻp boʻlsa, YaTT hisobi toʻlaqonli buxgalteriya hisobiga shunchalik yaqinlashadi.

Hatto eng oddiy variantda ham tadbirkor daromadlarni tasdiqlashi, xarajatlar boʻyicha hujjatlarni saqlashi va majburiyatlarni oʻz vaqtida hisoblashi kerak. Aniq roʻyxat buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilik va amaldagi tahrirdagi soliq normalari bilan belgilanadi.

• faoliyatdan tushumlarni hisobga olish
• xarajatlarni hujjat bilan tasdiqlash
• xaridorlar va yetkazib beruvchilar bilan hisob-kitoblar hisobi
• kassa operatsiyalari va hisob raqami bilan ishlash
• yollanma xodimlar bilan hisob-kitoblar, agar ular boʻlsa
• soliq majburiyatlarini hisoblash va hisobot

Nega YaTT hisobini «xayolda» yuritib boʻlmaydi

Aylanma kichik ekan, tadbirkor barcha bitimlarni eslab qoladi va tizimsiz ham ishlay oladi. Muammo keyinroq namoyon boʻladi: oʻtgan davr hujjatlari soʻralganda, kontragent bilan nizoda yoki bankdan moliyalashtirish olishga urinishda.

Hisobni orqaga qarab tiklash uni darhol yuritishdan har doim qimmatroq. Bu paytga kelib hujjatlarning bir qismini olishning iloji qolmaydi, kontragentlar esa faoliyatini toʻxtatgan boʻlishi mumkin.

Hujjatlar: nimani yigʻish va qancha saqlash kerak

Birlamchi hujjat — operatsiya boʻlganining yagona isboti. Ogʻzaki kelishuv va toʻlov maqsadi koʻrsatilmagan kartaga oʻtkazma isbot hisoblanmaydi.

Hujjatlarni saqlash muddatlari qonunchilik bilan belgilangan va turlariga qarab farqlanadi, shuning uchun normalarning amaldagi tahririga tayanish kerak. Amaliy qoida oddiy: davr batamom yopilmaguncha hech narsani tashlab yubormang.

• kontragentlar bilan shartnomalar va ularning ilovalari
• hisobvaraq-fakturalar va bajarilgan ishlar dalolatnomalari
• yuk xatlari va tovar sotib olish hujjatlari
• bank koʻchirmalari va kassa hujjatlari
• yollanma xodimlar boʻyicha hujjatlar
• topshirilgan soliq hisoboti va qabul qilinganligi tasdiqlari

YaTT hisobidagi odatiy xatolar

Eng koʻp uchraydigani — shaxsiy va tadbirkorlik mablagʻlarini aralashtirish. Toʻlovlar shaxsiy kartaga kelsa va biznes xarajatlari ham oʻsha yerdan toʻlansa, bir yildan keyin birini boshqasidan ajratish deyarli imkonsiz.

Ikkinchisi — hujjatsiz xarajatlar. Tadbirkor amalda pulni biznesga sarflagan, lekin buni tasdiqlay olmaydi va xarajat qabul qilinmaydi. Uchinchisi — hisobot oxirgi kuni tayyorlanadi, shu sababli xatolar topshirilgandan keyin aniqlanadi.

• tadbirkorlik va shaxsiy pullar bitta oqimda yuradi
• xarajatlar hujjatlar bilan tasdiqlanmagan
• shartnomalar ogʻzaki yoki muhim shartlarsiz tuzilgan
• xodimlarga toʻlovlar lozim darajada rasmiylashtirilmagan
• tizim yoʻq: hujjatlar messenjerlarda va papkalarda tartibsiz saqlanadi
• soliqqa tortish rejimining oʻzgarishi hisob-kitoblarda hisobga olinmagan

Qachon YaTT hisobini mutaxassislarga topshirish vaqti keladi

Odatda bir nechta belgi boʻladi: yollanma xodimlar paydo boʻldi, chet ellik kontragentlar bilan operatsiyalar boshlandi, hujjatlar hajmi oshdi yoki tadbirkor murakkabroq soliq rejimiga oʻtdi.

Yana bir aniq belgi — nazorat organidan soʻrov keldi, davr boʻyicha hujjatlarni esa tez yigʻib boʻlmayapti. Bunday vaziyatda masalani bir kechada yopishga urinishdan koʻra diagnostikadan boshlash oqilona.

YaTT hisobini qanday yuritamiz

Diagnostikadan boshlaymiz: joriy soliqqa tortish rejimini, operatsiyalar tarkibini, xodimlar borligini va hujjatlar holatini koʻrib chiqamiz. Shu bosqichdayoq oʻtgan davrlarda xavflar bor-yoʻqligi va tiklash kerakligi koʻrinadi.

Keyin reglamentni sozlaymiz: hujjatlar qanday va qaysi muddatlarda topshiriladi, naqd hisob-kitoblar qanday qayd etiladi, nostandart bitimlar bilan nima qilish kerak. Shundan soʻng hisob sikl boʻyicha boradi — hujjatlarni yigʻish, operatsiyalarni aks ettirish, majburiyatlarni hisoblash, hisobot.

Shaxsiy va ish pullarini ajratish masalasini alohida muhokama qilamiz: bu qadamsiz hech qanday hisob tadbirkorga ishonchli manzarani bermaydi.

Nega hisobni auditorlik kompaniyasiga ishonib topshirish kerak

Leader Audit — auditorlik tashkiloti. 13 yillik amaliyot davomida biz 220 dan ortiq auditorlik tekshiruvlarini oʻtkazdik va mijozlarga 200 mlrd soʻmdan ortiq QQSni qaytarishga yordam berdik.

Yakka tartibdagi tadbirkor uchun bu amaliy yondashuvni anglatadi: biz hujjatlarga tekshiruvchi koʻzi bilan qaraymiz va zaif joylarni nazorat organi ularga qiziqib qolmasidan oldin yopamiz.