Korxona tomonidan xorijiy valyutani sotib olish va sotish: kurs, bank komissiyasi va provodkalar

Konvertatsiyada qatnashadigan kurslar

Operatsiyada ikkita turli kurs ishlaydi. Birinchisi — bitim kursi: mamlakat hududida xorijiy valyutani sotib olish va sotishda u kelishuv asosida, valyutaga boʻlgan talab va taklifdan kelib chiqib belgilanadi («Valyutani tartibga solish toʻgʻrisida»gi Qonunning 8-moddasi). Bank oʻzining sotib olish yoki sotish kursini qoʻllashi mumkin va u odatda rasmiy kursdan farq qiladi.

Ikkinchisi — Markaziy bank kursi. Markaziy bank buxgalteriya hisobi, hisobot va majburiy toʻlovlarni hisoblash maqsadida valyuta kursini muntazam belgilab boradi (shu yerda, 8-modda). Valyuta hamda valyutadagi talab va majburiyatlar operatsiya sanasida hisobda aynan shu kurs boʻyicha aks ettiriladi; MHXSda esa — bitim sanasidagi spot kurs boʻyicha (IAS 21, 21-band).

Valyuta sotib olishni qanday aks ettirish kerak

Tartib quyidagicha: korxona bankka soʻm oʻtkazadi, bank valyutani valyuta hisobvaragʻiga tushiradi, buxgalter olingan valyutani tushgan sanadagi rasmiy kurs boʻyicha baholaydi va uning qiymatini haqiqatda hisobdan chiqarilgan soʻm summalari bilan solishtiradi. BHMS № 21 (hisobvaraqlar rejasi)da mamlakat ichidagi valyuta hisobvaraqlari uchun 5210-hisobvaraq hamda chet el valyutasini sotib olish uchun pul mablagʻlarini oʻtkazishning 5530-hisobvaraqdan tranzit sifatida foydalanadigan tipik korrespondensiyasi nazarda tutilgan; tranzitni qoʻllash yoki qoʻllamaslikni korxonaning hisob siyosati hal qiladi.

Markaziy bank kursi boʻyicha valyuta qiymati hisobdan chiqarilgan soʻm summasidan kam boʻlsa — farq kurs farqidan zarar sifatida, koʻp boʻlsa — daromad sifatida aks ettiriladi. Buning uchun BHMS № 21da 9540 (daromadlar) va 9620 (zararlar) hisobvaraqlari mavjud.

• sotib olish arizasi va bankning bitim kursi koʻrsatilgan tasdigʻi;
• soʻm va valyuta hisobvaragʻi boʻyicha bank koʻchirmasi;
• valyuta tushgan sanadagi Markaziy bank kursi toʻgʻrisidagi maʼlumot;
• bank komissiyasi uchun hisobda alohida satr.

Shartli raqamlardagi hisob-kitob namunasi

Namuna shartli, raqamlar faqat koʻrgazma uchun tanlangan. Korxona 10 000 dollarni bitim kursi 12 800 soʻmdan sotib oladi. Bank 128 000 000 soʻmni hisobdan chiqaradi. Valyuta tushgan sanadagi Markaziy bank kursi — 12 750 soʻm, demak valyuta 127 500 000 soʻmga baholanadi. 500 000 soʻmlik farq — bitim kursidan zarar. Bank komissiyasi (shartli 150 000 soʻm) kurs farqidan alohida, bank xizmatlari boʻyicha xarajat sifatida hisobga olinadi.

• Db 5530 — Kt 5110: 128 000 000 (valyuta sotib olish uchun bankka oʻtkazma);
• Db 5210 — Kt 5530: 127 500 000 (valyutaning Markaziy bank kursi boʻyicha tushishi);
• Db 9620 — Kt 5530: 500 000 (kurslar farqidan zarar);
• bank komissiyasi xarajati — hisob siyosatida qabul qilingan xarajat hisobvaragʻi boʻyicha alohida provodka bilan.

Valyuta tushumini sotishni qanday aks ettirish kerak

Sotishda hammasi simmetrik: valyuta qoldigʻi bitim sanasidagi Markaziy bank kursi boʻyicha hisobdan chiqariladi, soʻmlar esa bitim kursi boʻyicha hisob-kitob hisobvaragʻiga tushadi. Agar bank valyutani rasmiy kursdan qimmatroq sotib olgan boʻlsa — daromad (9540-hisobvaraq), arzonroq boʻlsa — zarar (9620-hisobvaraq) yuzaga keladi. Konvertatsiya uchun bank komissiyasi alohida hisobga olinadi.

Bu operatsiyani qayta baholash bilan aralashtirmaslik muhim. Agar valyuta tushgan kuni sotilmasa, hisobvaraqda turgan vaqtida qoldiq Markaziy bank kursi boʻyicha qayta baholanadi, sotishda esa faqat balans qiymati bilan soʻmda olingan summa orasidagi oxirgi farq yopiladi.

Soliq natijasi

Musbat kurs farqi yalpi daromad tarkibiga, manfiy kurs farqi — xarajatlar tarkibiga kiritiladi (SK 320-moddasi). Biroq modda matniga eʼtibor bering: u Markaziy bankning rasmiy kursi yoki qonunchilik hamda tomonlar kelishuvi bilan belgilangan kurs oʻzgarishi munosabati bilan amalga oshiriladigan qayta baholash va qadrsizlanishni nazarda tutadi. Bankdagi bitim kursining Markaziy bank kursidan chetlanishi bu moddada alohida tavsiflanmagan. Bunday farqni qanday tasniflash (kurs farqi sifatida yoki bank xizmatlari xarajati sifatida) hisob siyosatida mustahkamlanishi va soliq maslahatchisi bilan tasdiqlanishi kerak.

Avanslarga alohida qoida bor: berilgan (olingan) avanslarni qayta baholashdan yuzaga keladigan musbat (manfiy) kurs farqi soliq solish maqsadida hisobga olinmaydi (SK 320-moddasi). Agar valyuta yetkazib beruvchiga oldindan toʻlov uchun sotib olingan boʻlsa, buni hisobga oling.

Tipik xatolar

Koʻpincha uch joyda xato qilinadi: valyutani Markaziy bank kursi emas, bank kursi boʻyicha baholashadi; bank komissiyasini kurs farqiga qoʻshishadi, natijada xarajatlar buziladi; kurs koʻrsatilgan bitim tasdigʻini saqlamaydilar, farqni keyin asoslab boʻlmaydi. Yana bir xato — konvertatsiya natijasini davr oxiridagi qoldiqlarni qayta baholash bilan adashtirish: MHXS boʻyicha pul moddalari boʻyicha hisob-kitoblardagi kurs farqlari ular yuzaga kelgan davrning foydasi yoki zararida tan olinadi (IAS 21, 28-band), ularni butun davr uchun yagona mantiq boʻyicha hisoblash kerak.

• valyutani Markaziy bank kursi oʻrniga bank kursi boʻyicha baholash;
• bank komissiyasini kurs farqi ichiga qoʻshish;
• bitim kursining tasdigʻi yoʻqligi;
• konvertatsiya va qayta baholashni aralashtirish;
• soliq solishda avanslar boʻyicha farqni unutish.