Soliq amortizatsiyasi: guruhlar boʻyicha normalar va buxgalteriya hisobidan farqi

Soliq hisobida nima amortizatsiya qilinadi

Soliq solish maqsadida asosiy vosita deb bir birlik yoki komplekt qiymati 50 BHMdan (tan olingan sanadagi) ortiq boʻlgan, ishlab chiqarishda, xizmat koʻrsatishda yoki boshqaruv ehtiyojlari uchun oʻn ikki oydan ortiq foydalaniladigan mol-mulk tan olinadi (Soliq kodeksi 306-moddasi ikkinchi qismi). Hisob siyosatida soliq maqsadlari uchun kichikroq qiymat chegarasini belgilash mumkin.

Ijarachi ijaraga beruvchining roziligi bilan amalga oshirgan, ijaraga olingan mulkdan ajratib boʻlmaydigan yaxshilanishlar ham amortizatsiya qilinadigan aktiv hisoblanadi. Lizingga olingan mulkni oluvchi amortizatsiya qiladi.

• amortizatsiya qilinmaydi: yer va boshqa tabiiy resurslar, mahsuldor chorva, axborot-kutubxona fondi, muzey buyumlari, madaniy meros obyektlari;
• amortizatsiya qilinmaydi: amortizatsiya qilinadigan aktivlar tarkibiga oʻtkazilmagan kapital qoʻyilmalar va qiymati ilgari toʻliq xarajatlarga olib borilgan aktivlar;
• vaqtincha chiqariladi: konservatsiyadagi aktivlar — konservatsiya davriga; oʻn ikki oydan ortiq rekonstruksiya yoki modernizatsiyada boʻlgan va bunda foydalanilmayotgan aktivlar.

Amortizatsiya guruhlari boʻyicha eng yuqori normalar

Nomoddiy aktivlardan tashqari barcha amortizatsiya qilinadigan aktivlar boʻyicha amortizatsiya 306-moddadagi eng yuqori normalar boʻyicha toʻgʻri chiziqli usulda hisoblanadi. Guruh (kichik guruh) aktiv foydalanishga topshirilgan sanada asosiy fondlarning statistik klassifikatori hisobga olingan holda belgilanadi.

• I guruh — binolar: yiliga 5%; inshootlar: 10%;
• II guruh — quvurlar, elektr uzatish va telekommunikatsiya liniyalari: 15%;
• III guruh — mashina va uskunalar (transport uskunalaridan tashqari): 20%;
• IV guruh — havo kemalari, kema va qayiqlar, lokomotivlar va temir yoʻl harakat tarkibi: 10%; avtotransport vositalari, kuzovlar, tirkama va yarim tirkamalar, boshqa transport uskunalari: 20%;
• V guruh — kompyuterlar va periferiya uskunalari: 40%;
• VI guruh — boshqa guruhlarga kiritilmagan aktivlar: 15%.

Qanday hisoblanadi: baza, boshlanishi va toʻxtatilishi

Summa har oy va har bir aktiv boʻyicha alohida — boshlangʻich qiymatni normaga koʻpaytirish yoʻli bilan aniqlanadi. Normalar eng yuqori chegara hisoblanadi: soliq toʻlovchi belgilanganidan past normalarni qoʻllashi mumkin, yuqorisini emas.

2021-yil 31-dekabrdan keyin sotib olingan aktivning boshlangʻich qiymati — uni sotib olish, qurish, yetkazib berish va foydalanishga yaroqli holatga keltirish xarajatlari; hisobga olinadigan QQS unga kiritilmaydi. 2021-yil 1-yanvardan keyin oʻtkazilgan qayta baholashlar soliq hisobida daromad yoki xarajat deb tan olinmaydi va amortizatsiyaga taʼsir qilmaydi.

Hisoblash foydalanishga topshirilgan sanadan boshlanadi — huquqlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish sanasidan qatʼi nazar (binolar uchun muhim). Qiymat toʻliq hisobdan chiqarilganda yoki aktiv chiqib ketganda toʻxtatiladi.

Nomoddiy aktivlar va taʼmirlash

Nomoddiy aktivlar boʻyicha normani soliq toʻlovchining oʻzi — boshlangʻich qiymat va foydali foydalanish muddatidan (patent, guvohnoma, shartnoma amal qilish muddati) kelib chiqib hisoblaydi, lekin kompaniya faoliyati muddatidan oshmasligi kerak. Muddatni aniqlashning iloji boʻlmasa, norma besh yil hisobidan belgilanadi (307-modda).

Amortizatsiya qilinadigan aktivlarni taʼmirlash xarajatlari amalga oshirilgan davrda haqiqiy xarajatlar miqdorida chegiriladi (309-modda). Qoʻshimcha qurish, modernizatsiya, rekonstruksiya va texnik qayta jihozlash esa boshlangʻich qiymatni oshiradi va amortizatsiya orqali hisobdan chiqariladi.

Investitsiya chegirmasi

308-modda hisobdan chiqarishni tezlashtirish imkonini beradi: investitsiya chegirmasi amortizatsiya xarajati deb tan olinadi va obyekt foydalanishga topshirilgan davrda qoʻllaniladi.

• 20% — yangi texnologik uskunalar qiymatidan, modernizatsiya, texnik yoki texnologik qayta jihozlash xarajatlaridan, axborot tizimlari boʻyicha investitsiya loyihalarida mahalliy dasturiy taʼminotga yoʻnaltirilgan mablagʻlardan;
• 10% — ishlab chiqarishni yangi qurilish shaklida kengaytirish va ishlab chiqarish bino va inshootlarini rekonstruksiya qilishga yoʻnaltirilgan mablagʻlardan;
• ishlab chiqarilganiga koʻpi bilan uch yil boʻlgan uskuna yangi hisoblanadi;
• agar aktiv chegirma qoʻllanganidan keyin uch yil ichida sotilsa, bepul berilsa yoki boshqacha chiqib ketsa, chegirma bekor qilinadi — chiqib ketish davrida u toʻplangan amortizatsiyadan chegiriladi (tabiiy ofat, yongʻin, avariya sababli chiqib ketish bundan mustasno).

Soliq amortizatsiyasi buxgalteriya amortizatsiyasidan nimasi bilan farq qiladi

5-son BHMS boʻyicha buxgalteriya hisobida amortizatsiya qilinadigan qiymat kompaniya oʻzi belgilaydigan foydali xizmat muddati davomida taqsimlanadi. Usullar — bir maromli (toʻgʻri chiziqli), ishlab chiqarish va tezlashtirilgan: ikki baravar norma bilan qoldiqni kamaytirish va yillar yigʻindisi usuli. Soliq hisobida esa faqat toʻgʻri chiziqli usul va eng yuqori normalardan oshmaydigan normalar qoʻllaniladi.

Shundan odatiy farqlar kelib chiqadi: turli muddat va usullar, asosiy vositani tan olishning turli chegarasi, qayta baholashlar (buxgalteriya hisobida qiymatga taʼsir qiladi, soliq hisobida — yoʻq), buxgalteriya hisobida mavjud boʻlmagan investitsiya chegirmasi. Farqlarni har bir obyekt boʻyicha yuritish kerak — aks holda tekshiruvda deklaratsiyadagi summa qayerdan kelib chiqqanini koʻrsatib boʻlmaydi.