MHXS: pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot va u nimani koʻrsatadi

Pul oqimlari hisoboti nima uchun kerak

Foyda hisoblash usulida shakllanadi: tushum yuklab joʻnatishda, xarajat — majburiyat yuzaga kelganda tan olinadi. Pul esa boshqa maromda harakatlanadi va foyda bilan hisobvaraqlardagi qoldiq oʻrtasidagi tafovut sezilarli boʻlishi mumkin.

Pul oqimlari hisoboti bu tafovutni bartaraf etadi. U asosiy faoliyat pul hosil qilyaptimi yoki biznes qarzlar va aktivlarni sotish hisobiga yashayaptimi — izohlar bilan almashtirib boʻlmaydigan xulosani koʻrsatadi.

Aynan shuning uchun hisobot koʻpincha birinchi boʻlib oʻqiladi: unga «pardoz berish» qiyinroq. Hisoblashlarni turlicha talqin qilish mumkin, hisobvaraqlar boʻyicha pul harakati esa yo boʻlgan, yo boʻlmagan.

Uch boʻlim: operatsion, investitsiya, moliyaviy faoliyat

Oqimlar tabiatiga koʻra ajratiladi. Operatsion faoliyat — kompaniyaning asosiy ishi: xaridorlardan tushumlar, yetkazib beruvchilarga toʻlovlar, ish haqi, soliqlar. Aynan shu boʻlim biznesning hayotiyligini koʻrsatadi.

Investitsiya faoliyati uzoq muddatli aktivlarga kiritilgan mablagʻlarni va ularni sotishdan tushumlarni aks ettiradi. Moliyaviy faoliyat — mulkdorlar va kreditorlar bilan munosabatlar: qarzlarni jalb qilish va qaytarish, kapitalga hissalar, ishtirokchilarga toʻlovlar.

Tasniflashdagi xato pulning yakuniy qoldigʻini oʻzgartirmaydi, lekin foydalanuvchi uchun manzarani tubdan oʻzgartiradi: boshqa boʻlimga kiritilgan xarajat zarar keltiruvchi operatsion oqimni ijobiyga aylantirishi mumkin.

• operatsion faoliyat — asosiy ish boʻyicha tushum va toʻlovlar
• investitsiya faoliyati — uzoq muddatli aktivlar va investitsiyalar
• moliyaviy faoliyat — kapital, qarzlar va mulkdorlar bilan hisob-kitoblar
• foizlar, dividendlar va foyda soligʻi alohida ochib beriladi

Toʻgʻri va bilvosita usul

Toʻgʻri usul yalpi tushum va toʻlovlarni turlari boʻyicha koʻrsatadi: xaridorlardan olindi, yetkazib beruvchilarga toʻlandi, xodimlarga berildi. U yaqqolroq, lekin hisob tizimidan har doim ham oson ajratib olinmaydigan maʼlumotlarni talab qiladi.

Bilvosita usul foydadan boshlanadi va uni pulsiz moddalar hamda aylanma kapital oʻzgarishlariga tuzatadi. Uni tayyorlash osonroq va amalda koʻproq uchraydi, garchi tayyorgarligi boʻlmagan oʻquvchi uchun unchalik ravshan boʻlmasa ham.

Usulni tanlash faqat qulaylik masalasi emas, balki kompaniya qanday axborotni ochib berishga tayyorligi masalasi hamdir. Biz odatda hisob qanday sozlanganini koʻrib, kompaniya har davrda qoʻlda qayta tiklamasdan takrorlay oladigan variantni tavsiya qilamiz.

Pul mablagʻlari va ularning ekvivalentlariga nimalar kiradi

Kassa va hisobvaraqlardagi qoldiqlardan tashqari hisobotga ekvivalentlar kiradi — maʼlum pul summasiga oson aylantiriladigan va qiymat oʻzgarishi xatariga deyarli duchor boʻlmaydigan qisqa muddatli yuqori likvidli qoʻyilmalar.

Bu yerda chegara koʻringanidan nozikroq: yechib olish cheklangan depozit yoki taʼminot sifatida bloklangan mablagʻlar ekvivalent hisoblanmaydi. Bunday summalar alohida ochib beriladi, aks holda foydalanuvchi kompaniya likvidligini ortiqcha baholaydi.

Tayyorlashdagi odatiy xatolar

Eng koʻp uchraydigani — hisobotni haqiqiy aylanmalarni tahlil qilmasdan «balans qoldiqlari boʻyicha» hisoblash. Bunday yondashuv yirik qarama-qarshi harakatlarni yashiradi va boʻlimlarni buzadi, garchi yakuniy summa rasman mos kelsa ham.

Ikkinchisi — oqimlarni yigʻish: qarzni olish va soʻndirish bitta satrda koʻrsatiladi, natijada qarz olishning haqiqiy hajmi haqidagi axborot yoʻqoladi. Uchinchisi — kurs farqlarini ajratmasdan oʻrtacha kurs boʻyicha qayta hisoblangan valyuta operatsiyalari.

• oqimni faoliyatning boshqa boʻlimiga tasniflash
• yoyilgan oʻrniga yigʻilgan tushum va toʻlovlar
• hisobotga tushib qolgan pulsiz operatsiyalar
• foydalanish cheklangan mablagʻlarni ekvivalent sifatida hisobga olish
• hisobot yakunining balansdagi qoldiqlar bilan mos kelmasligi

Auditda hisobot qanday tekshiriladi

Tekshiruv arifmetikadan boshlanadi: harakat yakuni plyus davr boshidagi qoldiq davr oxiridagi qoldiqni berishi, u esa balans bilan mos kelishi kerak. Keyin yirik oqimlar tanlab birlamchi hujjatlar va bank koʻchirmalarigacha kuzatiladi.

Tasniflash alohida tahlil qilinadi: auditor toʻlovlarni boshqa boʻlimlarga oʻtkazish hisobiga operatsion faoliyat manzarasi yaxshilanmaganmi, shuni koʻradi. Pulsiz operatsiyalar, masalan, aktivni majburiyat evaziga sotib olish, ochib berilishi, lekin oqimlarga kiritilmasligi kerak.

Hisobotni tayyorlashda Leader Audit yordami

Leader Audit — auditorlik tashkiloti. 13 yillik amaliyot davomida biz 220 dan ortiq auditorlik tekshiruvini oʻtkazdik va mijozlarga 200 mlrd soʻmdan ortiq QQSni qaytarishga yordam berdik.

Biz kompaniyalarga xalqaro standartlar boʻyicha hisobot tayyorlashni shunday yoʻlga qoʻyishda yordam beramizki, pul oqimlari toʻgʻrisidagi hisobot yil oxirida qoʻlda tiklanmasdan, hisob maʼlumotlaridan yigʻiladi.