MHXS boʻyicha moliyaviy hisobotda ahamiyatlilik: qanday aniqlanadi

Ahamiyatli axborot nima

Milliy standart ahamiyatli axborotni foydalanuvchilarga taʼsiri orqali belgilaydi: bu — tushirib qoldirilishi, notoʻgʻri aks ettirilishi yoki yetarli darajada ochiqlanmasligi hisobotlar asosida foydalanuvchilar qabul qiladigan qarorlarga taʼsir koʻrsatishi asosli ravishda kutilishi mumkin boʻlgan axborot. «Asosli ravishda kutilishi» soʻzlariga eʼtibor bering: har qanday nazariy taʼsir emas, real taʼsir tekshiriladi.

Taʼrifdan ikkita amaliy xulosa chiqadi. Birinchidan, ahamiyatlilik foydalanuvchilarga bogʻliq: kredit beruvchi bank, investor va soliq organi uchun turli koʻrsatkichlar muhim boʻlishi mumkin. Ikkinchidan, u faqat summaga emas, moddaning xususiyatiga ham bogʻliq — bu haqda hisob siyosati qismida alohida aytilgan.

Hisobotni tayyorlashda ahamiyatlilik qayerda qoʻllanadi

Ahamiyatlilik bir martalik baho emas, hisobotning bir necha joyida ishlatiladigan vositadir.

• Moddalarni guruhlash. Ahamiyatli moddalar alohida koʻrsatiladi, ahamiyatsizlari xususiyati va vazifasiga koʻra oʻxshash moddalar bilan jamlanadi. Jamlash moliyaviy holat, natijalar va pul oqimlarini tushunishga xalaqit bermasligi kerak.
• Hisob siyosatini ochiqlash. IASBning 2021-yil fevraldagi oʻzgartirishlari IAS 1 dagi hisob siyosatining «muhim» qoidalarini ochiqlash talabini uning ahamiyatli axborotini ochiqlash talabi bilan almashtirdi; 2-sonli MHMS milliy standarti ham shu mantiqqa tayanadi.
• Xatolarni tuzatish. Oldingi davrlarning ahamiyatli xatolari retrospektiv tuzatiladi: qiyosiy koʻrsatkichlar qayta hisoblanadi.
• Izohlarga nimani kiritishni tanlash: mayda tafsilotlar ahamiyatli axborotni yopib qoʻymasligi kerak.

Moddaning hajmi — yagona mezon emas

2-sonli MHMS standarti aniq aytadi: ahamiyatsiz operatsiyalarga oid hisob siyosati axboroti ahamiyatli hisoblanmaydi va uni ochiqlash talab etilmaydi. Biroq darhol shart qoʻyilgan: operatsiyalarning qiymati muhim boʻlmaganda ham ularning xususiyati sababli hisob siyosatiga oid axborot ahamiyatli deb hisoblanishi mumkin.

Amalda bu «tushumdan foiz» yoki «foydadan foiz» boshlangʻich nuqta sifatida yaroqli boʻlsa-da, mulohazani almashtira olmasligini bildiradi. Misol (shartli, raqamlar tasvir uchun oʻylab topilgan): kompaniya aktivlarning kichik ulushini tashkil etuvchi summada bogʻliq tomonga qarz berdi. Miqdoriy jihatdan modda kichik, lekin bogʻliq tomonlar bilan bitimlar foydalanuvchilarni oʻz tabiatiga koʻra qiziqtiradi, rahbariyat bunday axborotni ahamiyatli deb hisoblashga haqli. Aksincha, summasi katta, ammo odatiy va tushunarli operatsiya hisob siyosatini alohida ochiqlashni talab qilmasligi mumkin.

Ahamiyatlilik va xatolarni tuzatish

IAS 8 ga koʻra tashkilot oldingi davrlarning ahamiyatli xatolarini retrospektiv tuzatadi — xato yuz bergan davrning qiyosiy koʻrsatkichlarini qayta hisoblaydi. 2-sonli MHMS milliy standartida ham shunday qoida bor: oldingi davrning ahamiyatli xatolari joriy davr hisobotidagi qiyosiy maʼlumotlarni qayta hisoblash orqali tuzatiladi.

Teskari tomoni ham bor. Agar hisobotda ahamiyatli xatolar boʻlsa, shuningdek tashkilotning moliyaviy holati, natijalari va pul oqimlarini muayyan koʻrinishda taqdim etishga erishish maqsadida ataylab qilingan ahamiyatsiz xatolar boʻlsa, hisobot MHMSga muvofiq hisoblanmaydi. Yaʼni buzib koʻrsatish ataylab qilingan boʻlsa, «bu ahamiyatsiz-ku» degan dalil ishlamaydi.

Misol (shartli): solishtirish chogʻida oʻtgan yil xarajatlari rahbariyat hisobotning butunligi uchun ahamiyatsiz deb hisoblaydigan summaga oshirib yuborilgani aniqlandi. Buzib koʻrsatish ahamiyatsiz va qasddan qilinmagan boʻlsa, kompaniya uni joriy davrda tuzatish bilan cheklanishi mumkin. Agar u foydalanuvchilar uchun ahamiyatli boʻlsa, qiyosiy maʼlumotlarni qayta hisoblash talab qilinadi. Xulosalarni hujjatlashtirish kerak.

Auditor ahamiyatliligi hisobotdagi ahamiyatlilikdan nimasi bilan farq qiladi

Auditor uchun xalqaro audit standartlari mezonni shunga oʻxshash shakllantiradi: agar buzib koʻrsatishlar, shu jumladan tushirib qoldirishlar alohida yoki jami hisobot asosida foydalanuvchilar qabul qiladigan iqtisodiy qarorlarga taʼsir qilishi asosli kutilsa, ular odatda ahamiyatli hisoblanadi. Ahamiyatlilik boʻyicha mulohazalar auditorning foydalanuvchilar ehtiyojlarini tushunishiga hamda buzib koʻrsatishning hajmi yoki xususiyatiga yoxud ikkala omilga bogʻliq.

Biroq maqsad boshqa. Auditorlik xulosasi hisobotga butunligicha tegishli, shuning uchun auditor hisobot uchun butunligicha ahamiyatli boʻlmagan buzib koʻrsatishlarni aniqlash uchun javob bermaydi. Rejalashtirishda ahamiyatlilik darajasini aniqlash va aniqlangan buzib koʻrsatishlarni baholash tartibi alohida standartlarda — XAS 320 va XAS 450da belgilangan.

Bu yerdan odatiy xato kelib chiqadi: auditor tuzatmagan hamma narsa toʻgʻri tayyorlangan deb hisoblash. Auditor buzib koʻrsatishni hisobot uchun butunligicha ahamiyatsiz deb topgan boʻlishi mumkin, lekin tashkilot ochiqlash va guruhlash talablariga oʻzi rioya qilishi va qasddan buzib koʻrsatishlar yoʻqligi uchun oʻzi javob berishi shart. Nimani va qanday koʻrsatish haqidagi qarorni rahbariyat qabul qiladi.

Ahamiyatlilik boʻyicha mulohazani qanday rasmiylashtirish kerak

Standartlar chegaraning yagona «toʻgʻri» raqamini bermaydi, shu sababli hujjatlashtirilgan asoslash qimmatlidir.

• Hisobotning asosiy foydalanuvchilarini aniqlang: egalar, banklar, investorlar, kontragentlar.
• Baza va koʻrsatkichni tanlang: tushum, foyda, aktivlar, kapital yoki boshqa, va u biznesingizga nima uchun mos ekanini qayd eting.
• Sifat omillarini qoʻshing: bogʻliq tomonlar, kovenantlarga rioya, trend oʻzgarishi, qonunchilik talablariga taʼsir.
• Hisob-kitob va xulosalar bilan ichki hujjat tuzing va uni rahbariyat bilan tasdiqlang.
• Biznes sezilarli oʻzgarganda va har bir davr hisobotini tayyorlashda mulohazani qayta koʻrib chiqing.
• Hisobotda nimani qoʻllayotganingizni auditor bilan oldindan kelishing, ish yakunida ixtilof boʻlmasligi uchun.

Odatiy xatolar

• Moddalar xususiyatini hisobga olmay, bitta foizni mexanik qoʻllash.
• «Har ehtimolga qarshi» hamma narsani ochiqlash: natijada ahamiyatli axborot ahamiyatsiz axborot orasida yoʻqoladi.
• Qiyosiy maʼlumotlarni qayta hisoblashni talab qiladigan xatoni joriy davrda «orqaga sanada» tuzatish.
• Auditor chegarasiga oʻzining chegarasi sifatida tayanish va oʻz mulohazasini hujjatlashtirmaslik.