MHXS guruh hisoboti auditi: komponentlar va ISA 600

Guruh va komponent nima

ISA 600da guruh — moliyaviy maʼlumoti guruh hisobotiga kiritilgan barcha komponentlar majmui, guruh esa har doim bittadan koʻp komponentdan iborat boʻladi. Komponent sifatida shoʻba kompaniya, filial, qoʻshma korxona yoki biznes yoʻnalishi chiqishi mumkin — muhimi, u boʻyicha konsolidatsiya uchun moliyaviy maʼlumot tayyorlanadi.

Masʼuliyat boʻlinmaydi. Guruh auditi boʻyicha sherik topshiriqni boshqarish, nazorat qilish va bajarish uchun javob beradi, guruh hisoboti boʻyicha auditor xulosasi esa, agar qonun talab qilmasa, komponent auditoriga havola qilmasligi kerak. Kompaniya uchun bu shuni anglatadi: guruh auditori bitta, fikr uchun aynan u javob beradi, ishning bir qismini boshqa firmalar bajarsa ham.

Muhim komponentlar: auditor qayerda chuqurroq tekshiradi

Auditorning birinchi qadami — guruhni tushunish va muhim komponentlarni ajratish. Standart ikkita belgini koʻrsatadi: komponent yo guruh uchun alohida moliyaviy ahamiyatga ega, yo oʻz xususiyati yoki holatlari tufayli guruh hisobotida jiddiy buzib koʻrsatish xavflarini oʻz ichiga olishi mumkin. Ish hajmi belgiga bogʻliq:

• komponent hajmi boʻyicha muhim — uning moliyaviy maʼlumoti komponent moddiyligidan foydalanib audit qilinadi;
• komponent xavflar boʻyicha muhim — auditor quyidagilardan bir yoki bir nechtasini tanlaydi: komponent moliyaviy maʼlumoti auditi, alohida qoldiqlar, operatsiyalar sinflari yoki oshkor etishlar auditi yoxud tegishli xavflar boʻyicha maxsus audit protseduralari;
• muhim boʻlmagan komponentlar — guruh darajasida analitik protseduralar.

Moddiylik: guruh va komponent darajasida

Guruh auditori umumiy audit strategiyasini tuzishda butun guruh hisoboti uchun moddiylikni belgilaydi. Audit yoki koʻrib chiqishni komponent auditorlari oʻtkazadigan komponentlar uchun komponent moddiyligi belgilanadi va u butun guruh hisobotining moddiyligidan past boʻlishi shart — bu guruhda tuzatilmagan va aniqlanmagan buzib koʻrsatishlar yigʻindisi moddiylikdan oshib ketish ehtimolini kamaytiradi.

Shartli raqamlarda misol (real kompaniya maʼlumoti emas): guruh uchun moddiylik 1 000 shartli birlik qilib olingan boʻlsa, auditor A komponenti uchun, masalan, 600 belgilashi mumkin. Aniq miqdor auditor mulohazasiga bogʻliq; standart faqat uning guruhnikidan past boʻlishini talab qiladi.

Agar komponent qonun yoki boshqa asosga koʻra majburiy auditdan oʻtayotgan boʻlsa va guruh auditori uning natijalaridan foydalanmoqchi boʻlsa, u komponent moddiyligi va bajarilish moddiyligi standart talablariga mosligini tekshiradi. Shu sababli shoʻba kompaniyaning tayyor mahalliy auditini guruhga oddiygina olib boʻlmasligi mumkin: u qoʻllagan chegara juda yuqori boʻlishi ehtimoli bor.

Komponent auditori: guruh auditori nimani tekshiradi

Ishning bir qismi komponent auditoriga topshirilsa, guruh auditori oldindan bir necha narsani aniqlaydi: u guruh auditiga tegishli etika talablarini tushunadimi va mustaqilmi, kasbiy malakasi qanday, guruh jamoasi uning ishida zarur darajada ishtirok eta oladimi va u auditorlar ustidan regulyator faol nazorat qiladigan muhitda ishlaydimi.

Agar komponent auditori mustaqillik talablariga javob bermasa yoki boshqa bandlar boʻyicha jiddiy shubhalar boʻlsa, guruh auditori komponent boʻyicha dalillarni ishni shu auditorga topshirmasdan oladi. Amaliy xulosa: shoʻba kompaniyada mahalliy audit firmasini tanlayotganda yoki almashtirayotganda buni guruh auditori bilan oldindan kelishing.

Soʻng aloqa bosqichi keladi. Guruh auditorining talablari oʻz vaqtida yuboriladi va bajariladigan ishni, uning natijalaridan foydalanish tartibini hamda komponent auditori xabarining shakli va mazmunini bayon qiladi. Javobni olgach, guruh jamoasi uni baholaydi, ish yetarli emas deb topilsa, qanday qoʻshimcha protseduralar zarurligini va ularni kim bajarishini aniqlaydi.

Kompaniya nima qilishi kerak: tartib va hujjatlar

Guruh auditi choʻzilib ketmasligi uchun moliya xizmati quyidagilarni oldindan tayyorlagani maʼqul:

• guruhning IFRS 10 boʻyicha ulushlar va nazorat belgilari koʻrsatilgan dolzarb tuzilmasi — komponentlar tarkibi audit oʻrtasida oʻzgarmasligi uchun;
• komponentlar hisobot paketlari — yagona hisob siyosati va yagona muddatlarda, mahalliy maʼlumotlarni MHXSga moslashtirish bilan;
• guruh ichidagi qoldiqlar va operatsiyalar roʻyxati, komponent-kontragentlar tasdigʻi bilan;
• komponentlarning mahalliy auditorlari roʻyxati, ularning xulosalari va qanday moddiylik qoʻllangani haqida maʼlumot;
• guruh auditi topshirigʻi shartlari: standart ularni ISA 210 boʻyicha kelishishni talab qiladi.

Tipik xatolar

Koʻpincha muammo raqamlarda emas, tashkil etishda chiqadi. Komponent audit boshlangach konsolidatsiyaga qoʻshiladi yoki chiqariladi; mahalliy audit boshqa hisob siyosati boʻyicha oʻtkazilgan; komponent auditori guruh talablarini oxirgi daqiqada biladi; guruh ichidagi aylanmalar solishtirilmagan. Alohida xavf — komponentlarda tuzatilmagan buzib koʻrsatishlar: guruh sherigi ularning fikrga taʼsirini, shuningdek yetarli dalil olish imkoni boʻlmagan holatlarni baholashi shart. Yigʻilib qolgan mayda farqlar xulosaning modifikatsiyasiga olib kelishi mumkin, shuning uchun ularni hisobot chiqarilgunga qadar yopgan afzal.