Birinchi MHXS auditiga tayyorgarlik: hujjatlar paketi va auditor savollari

Auditor nimani «birlamchi topshiriq» deb hisoblaydi va bu nega muhim

ISA 510 boʻyicha birlamchi topshiriq — oldingi davr hisoboti auditdan oʻtmagan yoki uni boshqa auditor (oldingi auditor) tekshirgan topshiriqdir. MHXS hisobotini birinchi marta tayyorlayotgan kompaniya uchun bu deyarli doim oʻz holati.

Auditor uchun bu kirish qoldiqlari boʻyicha qoʻshimcha ish hajmini bildiradi. Davr boshi boʻyicha hujjatlar qancha yaxshi tayyorlangan boʻlsa, audit davomida savollar va takroriy soʻrovlar shuncha kam boʻladi.

1-qadam. Oʻtish sanasi va hisobot tarkibini aniqlang

Boshlangʻich nuqta — MHXSga oʻtish sanasidagi kirish moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot: IFRS 1 boʻyicha tashkilot uni shu sanaga tayyorlashi va taqdim etishi shart, u MHXS boʻyicha hisobning boshlangʻich nuqtasi hisoblanadi.

Birinchi MHXS hisoboti kamida uchta moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobotni va foyda yoki zarar hamda boshqa jami daromad toʻgʻrisidagi ikkitadan hisobotni (shuningdek, pul oqimlari va kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobotlarni) izohlar va qiyosiy maʼlumotlar bilan oʻz ichiga olishi kerak. Qaysi davrlar uchun tayyorlashingizni oldindan hal qiling — qaysi hujjatlarni topish kerakligi shunga bogʻliq.

Oʻtishda yuzaga keladigan tuzatishlar oʻtish sanasida bevosita taqsimlanmagan foydada (zarur boʻlsa, kapitalning boshqa toifasida) aks ettiriladi. Auditor uchun bu asosiy tekshiriladigan sohalardan biri.

2-qadam. Kirish qoldiqlari boʻyicha solishtirma va hujjatlarni tayyorlang

IFRS 1 birinchi hisobotga kapitalning avvalgi standartlar (bizda — BHMS) va MHXS boʻyicha solishtirmasini oʻtish sanasi va avvalgi standartlar boʻyicha oxirgi hisobotda koʻrsatilgan eng soʻnggi davr oxiriga kiritishni talab qiladi. Auditor bu solishtirmani qator-baqator tekshiradi.

ISA 510 boʻyicha auditor, xususan, oldingi davrning yopilish qoldiqlari joriy davrga toʻgʻri koʻchirilganmi (yoki qayta hisoblanganmi) va davr boshida tegishli hisob siyosati qoʻllanganmi, shuni aniqlaydi. Quyidagilarni tayyorlang:

• davr boshiga aylanma-qoldiq vedomostlari va bosh kitob, hisobotga bogʻlangan holda;
• MHXS hisob siyosati va uni tasdiqlash buyrugʻi, shuningdek BHMS boʻyicha avvalgi hisob siyosati;
• BHMS hisobvaraqlarining MHXS moddalariga mosligi jadvali va har bir tuzatishning hisob-kitobli izohi;
• oʻtish sanasidagi inventarizatsiya va solishtirish dalolatnomalari, debitorlik va kreditorlik qarzlari izohlari;
• oʻtish sanasidagi asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, ijara reyestrlari (shartnomalar va majburiyatlar hisob-kitobi).

3-qadam. Oldingi auditor boʻlgan yoki audit boʻlmagan hol

Oldingi davr hisobotini boshqa auditor tekshirgan boʻlsa, ISA 510 auditorning soʻnggi hisobot va oldingi auditorning xulosasini oʻqishini, shuningdek uning ishchi hujjatlarini oʻrganishi mumkinligini nazarda tutadi. Oldingi auditor kirishga ruxsat berishiga rozi ekanligini oldindan aniqlang va aloqa maʼlumotlarini tayyorlang.

Audit boʻlmagan boʻlsa, auditor dalillarni boshqa yoʻl bilan oladi: joriy davr protseduralari bunday dalillarni beradimi, buni baholaydi yoki kirish qoldiqlari boʻyicha alohida protseduralar oʻtkazadi. Bu qoʻshimcha hujjatlarni, masalan, muhim moddalar boʻyicha oʻtgan yilning birlamchi hujjatlarini talab qilishi mumkin.

4-qadam. Topshiriq shartlari, yozma bayonotlar va tasdiqlashlar

Ishlar boshlanishidan oldin rahbariyat hisobotni qoʻllaniladigan asosga muvofiq tayyorlash uchun javobgarligini tushunishini tasdiqlaydi (ISA 210): MHXS hisobotiga kompaniya javob beradi, auditor emas. Audit oxirida rahbariyat, odatda, ushbu javobgarlik bajarilgani haqida yozma bayonotni imzolaydi (ISA 580) — kompaniya nomidan kim imzolashini oldindan belgilang.

Tashqi tasdiqlashlar, masalan, banklardagi va kontragentlardagi qoldiqlar uchun auditor uchinchi tomondan toʻgʻridan-toʻgʻri yozma javob oladi (ISA 505). Banklar, yirik xaridorlar va yetkazib beruvchilarning aloqa maʼlumotlari roʻyxatini tayyorlang: bu soʻrovlarni yuborishni tezlashtiradi.

Odatiy xatolar va xavflar

• Oʻtishdagi tuzatishlarning izohi yoʻq — auditor solishtirmani tekshira olmaydi va hisob-kitoblarni qayta soʻraydi.
• Kirish qoldiqlari oldingi davrning yopilish maʼlumotlariga mos kelmaydi, farq sabablari esa hujjatlashtirilmagan.
• MHXS hisob siyosati audit boshlanishigacha tasdiqlanmagan, demak uning izchil qoʻllanishini tekshirib boʻlmaydi.
• Auditor soʻrovlariga javob beradigan masʼul shaxs belgilanmagan — muddatlar siljiydi.
• Kirish qoldiqlari boʻyicha yetarli dalillarni olib boʻlmasa, ISA 510 boʻyicha auditor shartli fikr bildiradi yoki fikr bildirishdan voz kechadi — bu xavfni audit boshlanishidan oldin bartaraf etgan maʼqul.

Harakatlar tartibi

• Oʻtish sanasini va birinchi MHXS hisobotining davrlarini aniqlang.
• Hisob siyosatini tasdiqlang va BHMS hamda MHXS moslik jadvalini tuzing.
• Kapital solishtirmasini va tuzatishlar izohlarini tayyorlang.
• Kirish qoldiqlari boʻyicha hujjatlarni va (agar boʻlgan boʻlsa) oldingi auditor haqidagi maʼlumotlarni yigʻing.
• Soʻrovlar va tashqi tasdiqlashlar uchun shaxslar va aloqa maʼlumotlari roʻyxatini tuzing.
• Auditorlar bilan aloqa uchun masʼul shaxsni tayinlang va hujjatlarni topshirish jadvalini kelishing.