MHXS (IFRS) 15 «Xaridorlar bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha tushum»
Tushumni tan olishning besh qadamli modeli va u odatiy hisobdan qayerda farq qiladi
«MHXS boʻyicha audit va transformatsiya» xizmatiga oʻtishMaʼlumotlar rasmiy manba bilan solishtirilgan:
MHXS (IFRS) 15 xaridorlar bilan tuzilgan shartnomalar boʻyicha tushum va pul oqimlarining tavsifi, summasi, muddatlari va noaniqligi haqidagi maʼlumotlarni ochib berish tamoyillarini belgilaydi. Tushum xaridorga vaʼda qilingan tovarlar yoki xizmatlarning oʻtkazilishini aks ettiradigan tarzda tan olinadi. Standart 2018-yil 1-yanvardan boshlanadigan yillik davrlar uchun amal qiladi va IAS 18 hamda IAS 11 oʻrnini egallagan.
Reyestrga kiritilganidan keyingi yildan boshlab MHXS boʻyicha hisob yuritadigan Oʻzbekistondagi jamoatchilik uchun ahamiyatli tashkilotlar uchun (PQ-282) tushum transformatsiyaning asosiy uchastkalaridan biri hisoblanadi.
Tushumni tan olishning besh qadami
- Xaridor bilan shartnoma (shartnomalar)ni aniqlash.
- Bajarish majburiyatlarini aniqlash — xaridorga alohida (distinct) tovarlar yoki xizmatlarni oʻtkazish vaʼdalari.
- Bitim narxini aniqlash — tashkilot kutayotgan tovon; oʻzgaruvchan qismini baholash kerak.
- Bitim narxini majburiyatlar oʻrtasida alohida sotish narxiga mutanosib ravishda taqsimlash.
- Majburiyat bajarilganda — xaridor tovar yoki xizmat ustidan nazoratni olganda tushumni tan olish: maʼlum bir paytda yoki davr mobaynida.
MHXS 15 odatiy hisobdan qayerda farq qiladi
- kompleks shartnomalar (uskuna + montaj + servis) — tushum majburiyatlar boʻyicha boʻlinadi;
- chegirmalar, bonuslar va kechiktirish uchun jarimalar — bitim narxini kamaytiradigan oʻzgaruvchan tovon;
- uzoq muddatli shartnomalar va qurilish — tushum bajarilishiga qarab davr mobaynida tan olinadi;
- oldindan toʻlov — nazorat oʻtkazilgunga qadar tushum emas.
Misol
Kompaniya uskunani bir yillik bepul servis bilan 120 mln soʻmga sotadi. Alohida sotish narxlari: uskuna — 110 mln, servis — 22 mln (jami 132 mln). Bitim narxi taqsimlanadi: uskunaga 120 × 110/132 = 100 mln — topshirilganda tan olinadi; servisga 20 mln — yil davomida teng ravishda.
Tushumni MHXS 15 boʻyicha transformatsiya qilamiz
Shartnomalarni tahlil qilamiz, bajarish majburiyatlarini ajratamiz va MHXS boʻyicha hisobot uchun tuzatishlarni hisoblaymiz.
«MHXS boʻyicha audit va transformatsiya» xizmatiga oʻtishKoʻp beriladigan savollar
MHXS 15 ning besh qadami nima?
Shartnoma, bajarish majburiyatlari, bitim narxi, uni taqsimlash, majburiyat bajarilganda tushumni tan olish.
MHXS 15 boʻyicha tushum qachon tan olinadi?
Xaridor tovar yoki xizmat ustidan nazoratni olganda — maʼlum bir paytda yoki davr mobaynida.
MHXS 15 qaysi standartlar oʻrnini egallagan?
IAS 18 «Tushum» va IAS 11 «Qurilish shartnomalari» hamda ular bilan bogʻliq tushuntirishlar.
Shuningdek oʻqing
- MHXS 17: sugʻurta shartnomalarini hisobga olish
- Foyda va zararlar toʻgʻrisidagi hisobot: kompaniya natijasini qanday oʻqish kerak
- MHXS (IFRS) 9 «Moliyaviy instrumentlar»
- Buxgalter uchun saytlar: ishda qaysi resurslar haqiqatan kerak
- Kompaniyaning yuridik auditi
- Yakka tartibdagi tadbirkor hisobini tekshirish
Leader Audit hamkori bilan uchrashuv belgilang
Birinchi konsultatsiya bepul. Xalqaro tajribaga ega mutaxassislardan biznes xatarlarini baholatib oling.